Trên những tuyến đường liên ấp, liên xã ở Vĩnh Hòa Hưng hôm nay, khó ai hình dung nơi đây từng là những đoạn đường đất nhỏ, cây cỏ mọc um tùm, rác sinh hoạt vứt bừa bãi. Bà con cho biết, nhiều năm trước, ý thức giữ gìn môi trường của một bộ phận người dân còn hạn chế, tình trạng đổ rác ven đường, nước thải sinh hoạt chảy tràn gây mất mĩ quan vẫn diễn ra khá phổ biến.

Sự đổi thay bắt đầu khi địa phương triển khai mô hình “tuyến đường sáng - xanh - sạch - đẹp” gắn với cuộc vận động xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh. Chính quyền, các đoàn thể (Hội Người cao tuổi, Hội Phụ nữ) và người dân cùng tham gia dọn vệ sinh, phát quang bụi rậm, khơi thông dòng chảy, trồng cây xanh, trồng hoa và lắp đặt hệ thống điện chiếu sáng.

Điều đáng nói là thành công của mô hình không nằm ở những bồn hoa hay hệ thống đèn đường mà nằm ở sự thay đổi trong ý thức cộng đồng. Khi người dân xem việc giữ gìn cảnh quan môi trường là trách nhiệm của chính mình, những con đường quê bắt đầu “thay da đổi thịt”.

Ở ấp Vĩnh Hòa 2, hình ảnh những hàng cây xanh mát, hoa kiểng khoe sắc trước ngõ, trước sân đã trở thành nét quen thuộc. Không chỉ chăm chút cho khuôn viên nhà mình, người dân còn tự giác vệ sinh đoạn đường chung, cùng nhau giữ gìn cảnh quan sạch đẹp.

Đó cũng là điều khiến những tuyến đường xanh - sạch - đẹp có sức lan tỏa mạnh mẽ. Khi môi trường sống được cải thiện, người dân sẽ cảm nhận rõ lợi ích thiết thực: không khí trong lành hơn, cảnh quan thông thoáng hơn, đời sống tinh thần cũng tích cực hơn. Một con đường sạch không chỉ giúp giảm ô nhiễm mà còn góp phần thay đổi hành vi ứng xử của cộng đồng đối với môi trường.

Thực tế cho thấy, nhiều địa phương vẫn đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm nông thôn ngày càng đáng lo ngại. Rác thải sinh hoạt bị vứt xuống kênh rạch, ven đường; nhiều tuyến đường nông thôn thiếu cây xanh, thiếu điện chiếu sáng; ý thức bảo vệ môi trường ở một số nơi còn mang tính phong trào, chưa trở thành thói quen thường nhật. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng những tuyến đường xanh - sạch - đẹp không đơn thuần làm đẹp cảnh quan mà là giải pháp quan trọng nâng chất lượng môi trường sống.

Một trong những giá trị lớn nhất của mô hình này là tạo ra sự gắn kết cộng đồng. Ở ấp 7 của xã Vĩnh Hòa Hưng, các tổ chức đoàn thể, đặc biệt là Hội NCT được phân công phụ trách từng phần việc cụ thể; người dân cùng tham gia chăm sóc cây xanh, nhắc nhở nhau giữ vệ sinh môi trường. Việc cùng nhau làm đẹp tuyến đường trước nhà dần trở thành nét đẹp văn hóa, góp phần xây dựng cộng đồng đoàn kết và trách nhiệm hơn.

Không chỉ dừng ở yếu tố môi trường, các tuyến đường sáng - xanh - sạch - đẹp còn mang lại hiệu quả về an ninh trật tự và an toàn giao thông. Hệ thống đèn chiếu sáng, camera an ninh được người dân tự nguyện đóng góp lắp đặt giúp hạn chế tệ nạn xã hội, giảm nguy cơ tai nạn về đêm. Đây là giá trị kép mà không phải mô hình cộng đồng nào cũng tạo ra được.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là duy trì được sự bền vững của những tuyến đường xanh - sạch - đẹp. Không ít nơi từng phát động rầm rộ nhưng sau một thời gian lại rơi vào tình trạng “đầu voi đuôi chuột”: cây xanh chết khô, hoa không được chăm sóc, rác thải tái xuất hiện. Điều đó cho thấy xây dựng môi trường xanh không thể chỉ dựa vào các đợt ra quân ngắn hạn mà cần hình thành ý thức lâu dài trong cộng đồng.

Muốn nhân rộng hiệu quả mô hình, các địa phương cần chú trọng ba yếu tố cốt lõi.

Thứ nhất, phải xem người dân là chủ thể. Khi người dân thực sự thấy mình được hưởng lợi từ môi trường xanh - sạch - đẹp, họ sẽ tự giác tham gia giữ gìn mà không cần ép buộc.

Thứ hai, cần có cơ chế phân công và duy trì trách nhiệm cụ thể. Mỗi đoàn thể, mỗi tổ dân cư cần được giao phần việc rõ ràng để tránh tình trạng phong trào mang tính hình thức.

Thứ ba, cần lồng ghép xây dựng tuyến đường xanh - sạch - đẹp với tiêu chí xây dựng nông thôn mới nâng cao, phát triển du lịch cộng đồng và nâng cao chất lượng sống. Khi môi trường trở thành một phần của chiến lược phát triển địa phương, mô hình mới có thể duy trì lâu dài.

Hiện nay, xã Vĩnh Hòa Hưng đã triển khai nhiều tuyến đường hoa kiểu mẫu và thắp sáng đường quê. Những kết quả ấy cho thấy, nếu có sự đồng lòng giữa chính quyền và người dân, nhất là người cao tuổi nêu gương, chỉ bảo việc xây dựng môi trường sống xanh - sạch - đẹp cho con cháu thì hoàn toàn có thể thực hiện hiệu quả ngay từ những việc nhỏ nhất.

Trong hành trình bảo vệ môi trường, đôi khi không cần những dự án quá lớn hay khẩu hiệu nặng về hô hào. Chỉ cần mỗi con đường được quét sạch mỗi ngày, mỗi hàng cây được chăm sóc, mỗi người dân tự giác không xả rác bừa bãi… thì diện mạo nông thôn có thể thay đổi.

Những tuyến đường xanh - sạch - đẹp vì thế không chỉ là câu chuyện của cảnh quan. Đó còn là thước đo của ý thức cộng đồng, là nền tảng của một môi trường sống văn minh và là lời nhắc rằng bảo vệ môi trường bắt đầu từ chính nơi mình đang sống.

Muốn môi trường sạch đẹp, phải bắt đầu từ ý thức người dân. Nhiều địa phương hiện nay đầu tư không ít kinh phí cho vệ sinh môi trường nhưng hiệu quả chưa bền vững bởi vẫn còn tư tưởng trông chờ vào Nhà nước. Trong khi đó, thực tế cho thấy nơi nào người dân cùng tham gia, nơi đó cảnh quan được duy trì lâu dài hơn.

Một tuyến đường xanh - sạch - đẹp không thể chỉ dựa vào vài buổi ra quân hay những chậu hoa trồng mang tính phong trào. Điều quan trọng nhất là tạo được thói quen sống có trách nhiệm với môi trường. Khi người dân tự giác quét dọn trước nhà, phân loại rác đúng nơi quy định, chăm sóc cây xanh như chăm lo chính không gian sống của mình, môi trường sẽ thay đổi bền vững.

Điều người dân lớn tuổi mong chờ không phải những khẩu hiệu lớn mà là những con đường sạch sẽ mỗi ngày, những dòng kênh không còn rác thải và một không gian sống đáng tự hào cho con cháu mai sau.