Trong suốt tiến trình cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn luôn kiên định quan điểm lấy Nhân dân làm gốc, mọi đường lối, chủ trương đều vì lợi ích của Nhân dân. Hiện nay, trước yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển kinh tế số, xã hội số và hội nhập quốc tế sâu rộng, đất nước ta đang triển khai quyết liệt việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, đổi mới phương thức quản trị quốc gia. Trong bối cảnh đó, xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, vì Nhân dân phục vụ không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là mục tiêu cao cả, xuyên suốt của tiến trình sắp xếp, tinh gọn lại bộ máy.

Chính quyền gần dân, sát dân, vì Nhân dân phục vụ - biểu hiện tập trung bản chất Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Thứ nhất, chính quyền gần dân, tiếp cận, lắng nghe và tôn trọng Nhân dân. Chính quyền gần dân trước hết là chính quyền không có khoảng cách với Nhân dân cả về không gian, thủ tục và thái độ phục vụ. Gần dân không chỉ được hiểu theo nghĩa địa lý mà quan trọng hơn là sự gần gũi trong tư duy, phong cách, lề lối làm việc và phương thức quản trị: “Quyết định Sắp xếp lại giang sơn” là bước đi lịch sử có ý nghĩa chiến lược, đánh dấu một giai đoạn phát triển mới của sự nghiệp hoàn thiện bộ máy hành chính nhà nước, hoàn thiện thể chế và tổ chức của hệ thống chính trị đồng bộ, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, hướng tới hoàn thiện một nền hành chính quản trị hiện đại, kiến tạo, gần dân, sát dân, vì Nhân dân phục vụ, để mọi lợi ích thuộc về Nhân dân”⁽¹⁾. Tôn trọng quyền làm chủ của Nhân dân, coi Nhân dân là chủ thể, bảo đảm để người dân dễ tiếp cận chính quyền, dễ thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân. Công khai, minh bạch thông tin, giúp Nhân dân hiểu rõ đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; qua đó, tạo sự đồng thuận xã hội và triệt tiêu những vướng mắc, bức xúc, khiếu kiện phát sinh từ sự thiếu thông tin hoặc hiểu biết chưa đầy đủ, chưa rõ ràng chính sách. Khi chính quyền chủ động gần gũi với người dân, những khó khăn, nguyện vọng chính đáng trong đời sống sẽ được nắm bắt, tháo gỡ kịp thời và chính xác. Việc lắng nghe ý kiến Nhân dân không chỉ thể hiện tinh thần dân chủ mà còn giúp các quyết sách phù hợp với tình hình thực tiễn, đáp ứng lợi ích chung của toàn xã hội. Bên cạnh đó, thái độ tôn trọng Nhân dân góp phần xây dựng hình ảnh chính quyền thân thiện, minh bạch và có trách nhiệm. Một chính quyền gần dân sẽ tạo dựng được niềm tin, sự đồng thuận và thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước.

Thứ hai, chính quyền sát dân, thấu hiểu từ thực tiễn, hành động từ cơ sở. Chính quyền sát dân là chính quyền bám sát đời sống thực tiễn, nắm chắc tình hình cơ sở, hiểu rõ nhu cầu, lợi ích và những vấn đề bức thiết của Nhân dân. Trọng tâm của quá trình này chính là xây dựng một chính quyền thực sự của dân, do dân và vì dân; một bộ máy nhà nước tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; hiện đại nhưng gần gũi, quyền lực nhưng không xa rời Nhân dân. Cả hệ thống chính trị và hệ thống hành chính đều đang vận hành theo hướng đổi mới tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng quản trị, điều hành khoa học, hạn chế trung gian, xóa bỏ trùng lắp chức năng, gần dân hơn, sát dân hơn, phục vụ Nhân dân tốt hơn. Đây là bước đột phá về tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, thể hiện quyết tâm cao của Đảng trong việc thiết lập một thiết chế quản trị hiện đại, liêm chính, tinh gọn và hướng tới người dân. Sát dân thể hiện ở việc xây dựng, ban hành chính sách xuất phát từ thực tiễn đời sống, không xa rời điều kiện cụ thể của từng địa phương, từng nhóm xã hội. Chính quyền các cấp chủ động tiếp xúc, đối thoại, lắng nghe ý kiến đóng góp, kiến nghị của Nhân dân. Đội ngũ cán bộ, công chức thường xuyên xuống cơ sở, trực tiếp tiếp xúc, giải quyết công việc cùng Nhân dân. Kịp thời phát hiện, xử lý những vấn đề nảy sinh ngay từ cơ sở, không để tích tụ thành điểm nóng xã hội. Chính quyền sát dân sẽ hạn chế tình trạng quan liêu, mệnh lệnh hành chính; đồng thời, nâng cao tính khả thi của chính sách, bảo đảm chính sách đi vào cuộc sống.

Thứ ba, chính quyền vì Nhân dân phục vụ, lấy Nhân dân là mục tiêu và động lực của hoạt động công quyền. Vì Nhân dân phục vụ là mục tiêu cao nhất, xuyên suốt và chi phối mọi hoạt động của chính quyền: “Nước ta là nước dân chủ. Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân”⁽²⁾. Đây vừa là yêu cầu đạo đức, vừa là nguyên tắc tổ chức và vận hành của bộ máy Nhà nước. Mọi chính sách, pháp luật và hoạt động quản lý của Nhà nước đều hướng tới nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, bảo đảm công bằng xã hội và tạo sự hài lòng cho Nhân dân. Đồng thời, sự tin tưởng và ủng hộ của Nhân dân thúc đẩy cán bộ, công chức làm việc có trách nhiệm, khuyến khích cải cách, đổi mới và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Chính quyền vì Nhân dân phục vụ được thể hiện ở việc lấy nhu cầu, nguyện vọng, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân làm căn cứ cao nhất trong hoạch định và thực thi chính sách. Lấy sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo đánh giá hiệu quả hoạt động của chính quyền và đội ngũ cán bộ, công chức. Kiên quyết loại bỏ tư duy đặc quyền, đặc lợi, “lợi ích nhóm”; đấu tranh phòng, chống quan liêu, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Phục vụ Nhân dân là trách nhiệm và nghĩa vụ của quyền lực nhà nước đối với Nhân dân - chủ thể đã trao quyền cho chính quyền.

Đẩy mạnh xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, vì Nhân dân phục vụ

Xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, vì Nhân dân phục vụ là mục tiêu cao cả bởi “nước ta là nước dân chủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ. Trong bộ máy cách mạng, từ người quét nhà, nấu ăn cho đến Chủ tịch một nước đều là phân công làm đày tớ cho dân”(3). Đây vừa là yêu cầu trước mắt, vừa là chiến lược lâu dài nhằm củng cố nền tảng chính trị - xã hội, tạo động lực cho sự phát triển bền vững của đất nước. Vì vậy, xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, vì Nhân dân phục vụ phải được thực hiện đồng bộ cả về thể chế, tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ và phương thức hoạt động. Cụ thể:

Một là, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức có đủ phẩm chất, năng lực và uy tín ngang tầm nhiệm vụ. Tiếp tục xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức công vụ trong sáng, tinh thần trách nhiệm cao: “Chú trọng xây dựng Đảng về cán bộ, tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, trọng tâm là cấp chiến lược và cấp cơ sở, nhất là người đứng đầu; tăng cường bảo vệ chính trị nội bộ. Thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ của Đảng và bảo đảm quyền hạn, trách nhiệm của người đứng đầu”⁽⁴⁾. Chú trọng công tác đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và kỹ năng quản lý. Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, rèn luyện đạo đức, lối sống, tạo cơ hội để cán bộ được cống hiến, phát huy năng lực. Tiếp tục hoàn thiện cơ chế tuyển chọn, bổ nhiệm và đánh giá cán bộ theo tiêu chí công khai, minh bạch, công bằng. Xây dựng môi trường làm việc khoa học, khuyến khích sáng tạo, gắn kết giữa trách nhiệm và quyền lợi, đồng thời, tăng cường kiểm tra, giám sát, ngăn ngừa tiêu cực, nâng cao hiệu quả công việc. Có chính sách đãi ngộ, chế độ tiền lương, thu nhập bảo đảm đời sống để đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức yên tâm công tác, liêm chính, công tâm, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Hai là, đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số. Tiếp tục hoàn thiện thể chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, nâng cao chất lượng dịch vụ công, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Thường xuyên bổ sung, hoàn thiện cơ chế, chính sách và quy trình làm việc, giảm thủ tục rườm rà, nâng cao tính minh bạch, công khai trong giải quyết công việc của cơ quan nhà nước. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và cung cấp dịch vụ công, phát triển hệ thống chính quyền điện tử, nền tảng dữ liệu mở và dịch vụ công trực tuyến, giúp người dân và doanh nghiệp thực hiện thủ tục nhanh chóng, thuận tiện. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng năng lực cho cán bộ, công chức về quản lý, kỹ năng số và an toàn thông tin, đồng thời, xây dựng cơ chế khuyến khích sáng tạo, nâng cao hiệu quả công việc. Thường xuyên kiểm tra, đánh giá kết quả cải cách hành chính và chuyển đổi số, chủ động nhận diện hạn chế, điều chỉnh kịp thời, xây dựng nền hành chính hiện đại, hiệu quả, phục vụ người dân và phát triển kinh tế - xã hội.

Ba là, phát huy vai trò giám sát và tham gia của Nhân dân. Đẩy mạnh đa dạng hóa phương thức tiếp nhận ý kiến, phản ánh của Nhân dân; bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân trong xây dựng và giám sát hoạt động của chính quyền các cấp. Nâng cao nhận thức của Nhân dân về quyền và nghĩa vụ của bản thân trong việc giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, đồng thời, tạo điều kiện thuận lợi để Nhân dân tham gia ý kiến, góp ý, phản ánh thông qua các kênh trực tuyến, hội nghị, diễn đàn và tổ chức đoàn thể: “Quán triệt sâu sắc và thực hành triệt để quan điểm “Dân là gốc”. Phát huy vai trò chủ thể, vị trí trung tâm của Nhân dân. Tăng cường củng cố và phát huy hiệu quả sức mạnh của Nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Mọi chủ trương, chính sách phải thực sự xuất phát từ nguyện vọng, quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp và hạnh phúc của Nhân dân; thật sự tin tưởng, tôn trọng và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; kiên trì thực hiện phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”(5). Các cơ quan nhà nước cần tăng cường công khai, minh bạch thông tin về chính sách, dự án, ngân sách và hoạt động quản lý, tạo cơ sở để Nhân dân giám sát và đánh giá hiệu quả. Chú trọng xây dựng cơ chế tiếp nhận, xử lý kịp thời các phản ánh, kiến nghị của Nhân dân và khen thưởng, biểu dương những cá nhân, tổ chức tham gia tích cực.

_______________

NGUYỄN QUANG BÌNH

Nguồn: Tạp chí VHNT số 649, tháng 7-2026