Dự lễ kỷ niệm có: ông Hoàng Tuấn Anh, nguyên Ủy viên BCH Trung ương Đảng, nguyên Bộ trưởng VHTTDL; Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Bùi Hoài Sơn; Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy; cùng đại diện lãnh đạo các bộ, ban, ngành, các hội nghề nghiệp và đông đảo nghệ sĩ nhiều thế hệ của Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương.
Ngày 15/3/1953, tại chiến khu Việt Bắc, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 147/SL, đặt nền móng cho nền Điện ảnh Cách mạng Việt Nam. Năm 1956, Xưởng phim Thời sự Tài liệu được tách từ Xưởng phim Việt Nam thành đơn vị độc lập, mở đầu lịch sử Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương (DFS) ngày nay.
Trong giai đoạn đầu thành lập, dù máy móc thiết bị vô cùng thiếu thốn, xưởng phim đã nhanh chóng ổn định tổ chức, lao động sáng tạo sản xuất mỗi năm đến 25 bộ phim thời sự, phóng sự phản ánh công cuộc khôi phục kinh tế xây dựng xã hội chủ nghĩa và các phong trào thi đua yêu nước.
Khi đất nước bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, những người làm phim thời sự tài liệu lại trở thành những người lính ra trận với vũ khí là chiếc máy quay phim. Các phim tài liệu nổi bật trong thời kỳ này thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường của con người Việt Nam trong cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc. Đặc biệt, các phim Đầu sóng ngọn gió và Lũy thép Vĩnh Linh đã giành được Huy chương Vàng tại Liên hoan phim quốc tế Moskva năm 1967 và 1971…
Sau khi đất nước thống nhất, các nghệ sĩ của Hãng đã tỏa đi khắp mọi miền Tổ quốc để ghi lại khí thế lao động, xây dựng lại quê hương và hàn gắn những vết thương chiến tranh. Hãng được điều chỉnh tên gọi thành Xí nghiệp phim Tài liệu và Khoa học Trung ương vào ngày 22/2/1982. Ngày 30/3/1989, đơn vị chính thức mang tên Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương. Ngày 18/2/1998, mô hình doanh nghiệp nhà nước hoạt động công ích được hình thành. Thời gian này, hàng loạt tác phẩm của Hãng đã gặt hái nhiều giải thưởng lớn tại các liên hoan phim quốc tế, như Chuyện tử tế, Tiếng vĩ cầm ở Mỹ Lai, Nơi chiến tranh đã đi qua, Trở lại Ngư Thủy, Chị Năm khùng, Vì cuộc sống bình yên, Những nẻo đường công lý, Chốn quê…
Từ năm 2010, Hãng phim chuyển đổi mô hình hoạt động sang Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương. Hãng vừa vận hành hiệu quả theo cơ chế doanh nghiệp tự chủ, vừa hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chính trị do Đảng và Nhà nước giao, phục hồi sản xuất mạnh mẽ… Nhiều bộ phim đạt giải thưởng cao trong các liên hoan phim.
Trong 70 năm qua, Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương đã tạo dựng một di sản nghệ thuật đồ sộ với hơn 1.500 phim thời sự, phóng sự, trên 2.300 phim tài liệu và hơn 300 phim khoa học. Nguồn lực con người của Hãng qua 5 thế hệ làm phim bao gồm: 16 Nghệ sĩ Nhân dân, 47 Nghệ sĩ Ưu tú, 1 Giải thưởng Hồ Chí Minh và 14 Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật.
Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh: Trải qua 70 năm xây dựng và phát triển, Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương đã đồng hành cùng những chặng đường lịch sử của dân tộc. Từ chiến trường đến công trường, từ những sự kiện trọng đại của đất nước đến cuộc sống đời thường, các thế hệ nghệ sĩ, người làm phim đã có mặt, lặng lẽ quan sát, bền bỉ ghi hình, lưu giữ những khoảnh khắc, hình ảnh và câu chuyện có giá trị lịch sử, văn hóa và nhân văn sâu sắc. Đằng sau mỗi thước phim là những chuyến đi, những tháng ngày lao động nghệ thuật đầy tâm huyết, trách nhiệm và cả sự hy sinh thầm lặng. Nhờ đó, nhiều hình ảnh về đất nước và con người Việt Nam qua các thời kỳ đã được lưu giữ chân thực, sinh động, trở thành những tư liệu quý giá cho hôm nay và mai sau.
Cùng với phim tài liệu, phim khoa học đã góp phần phổ biến tri thức, giải thích những vấn đề của tự nhiên và đời sống bằng ngôn ngữ hình ảnh sinh động, gần gũi; khơi dậy tinh thần học hỏi, khám phá và sáng tạo trong công chúng. Những tác phẩm có giá trị, cùng những ghi nhận, giải thưởng tại các liên hoan phim trong nước và quốc tế, đã góp phần khẳng định uy tín, vị thế của Hãng phim và những đóng góp quan trọng đối với sự phát triển của điện ảnh tài liệu, khoa học Việt Nam.
Đặc biệt, kho tư liệu hình ảnh được các thế hệ của Hãng phim dày công xây dựng, tích lũy qua nhiều thời kỳ là tài sản quý giá, có ý nghĩa lâu dài đối với công tác nghiên cứu, giáo dục, bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa của dân tộc.
Thay mặt lãnh đạo Bộ VHTTDL, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy biểu dương, trân trọng ghi nhận những đóng góp của các thế hệ lãnh đạo, cán bộ, nghệ sĩ, người lao động của Hãng trong suốt 70 năm qua và thành kính tưởng nhớ các liệt sĩ, các đồng chí, đồng nghiệp đã khuất, trân trọng biết ơn những người đã dành cả cuộc đời cho sự nghiệp điện ảnh tài liệu và khoa học nước nhà.
Theo Thứ trưởng, ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, đặc biệt là công nghệ số, đang mở ra nhiều cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo, sản xuất và phổ biến tác phẩm điện ảnh. Đồng thời, sự thay đổi nhanh chóng trong nhu cầu, thị hiếu và phương thức tiếp cận thông tin của công chúng cũng đặt ra yêu cầu đổi mới đối với điện ảnh tài liệu và khoa học.
Để tiếp tục phát huy truyền thống 70 năm, khẳng định vai trò, vị thế và nâng cao hiệu quả hoạt động trong giai đoạn mới, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy đề nghị tập thể lãnh đạo, cán bộ, nghệ sĩ, người lao động của Hãng thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm:
Thứ nhất, tiếp tục nâng cao chất lượng tư tưởng, nghệ thuật và giá trị khoa học của các tác phẩm. Đây phải là yêu cầu xuyên suốt trong hoạt động sáng tạo. Mỗi bộ phim cần được xây dựng từ sự am hiểu thực tiễn, tôn trọng sự thật, có chiều sâu tư tưởng, giá trị nghệ thuật và sức lay động đối với công chúng. Các nghệ sĩ cần tiếp tục bám sát đời sống, phát hiện những câu chuyện, nhân vật có ý nghĩa, phản ánh chân thực những chuyển động của đất nước và tâm tư, khát vọng của con người Việt Nam.
Đối với phim khoa học, cần tăng cường phối hợp với các nhà khoa học, cơ sở nghiên cứu để lựa chọn những đề tài thiết thực, bảo đảm tính chính xác, đồng thời đổi mới cách thể hiện, giúp tri thức khoa học trở nên sinh động, dễ hiểu và gần gũi hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.
Thứ hai, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới phương thức phổ biến tác phẩm. Chủ động khai thác những thành tựu của công nghệ số trong sáng tác, sản xuất và phát hành phim; mở rộng các hình thức hợp tác, tăng cường giới thiệu tác phẩm trên các nền tảng số, đưa phim tài liệu và khoa học đến gần hơn với công chúng trong nước và quốc tế. Trong quá trình đó, cần giữ vững bản sắc, tính chân thực và những giá trị nghề nghiệp cốt lõi của điện ảnh tài liệu.
Thứ ba, chú trọng bảo quản, số hóa và phát huy giá trị kho tư liệu điện ảnh. Đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là trách nhiệm giữ gìn di sản hình ảnh của đất nước cho các thế hệ mai sau. Việc số hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu, khai thác và sử dụng tư liệu cần được triển khai bài bản, có trọng tâm, lộ trình phù hợp, bảo đảm an toàn, tính nguyên gốc, tuân thủ quy định của pháp luật về lưu trữ, quyền tác giả và các quy định có liên quan; đồng thời phát huy hiệu quả giá trị của kho tư liệu trong nghiên cứu, giáo dục và đời sống văn hóa.
Thứ tư, quan tâm xây dựng đội ngũ cán bộ, nghệ sĩ, người lao động, phát huy truyền thống đoàn kết và tinh thần sáng tạo. Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ kế cận; tạo điều kiện để các nghệ sĩ trẻ học hỏi, trưởng thành qua thực tiễn sáng tác; kết hợp kinh nghiệm, bản lĩnh nghề nghiệp của các thế hệ đi trước với tư duy sáng tạo, khả năng tiếp cận công nghệ mới của thế hệ trẻ. Đồng thời, tiếp tục đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, trách nhiệm và giàu cảm hứng sáng tạo.
Chặng đường 70 năm đã tạo dựng nên một truyền thống đáng tự hào và những giá trị bền vững. Nhưng truyền thống ấy chỉ thực sự được tiếp nối khi thế hệ hôm nay tiếp tục sáng tạo, cống hiến, làm nên những tác phẩm có giá trị, được công chúng trân trọng và đón nhận.
Thứ trưởng tin tưởng rằng, với tinh thần đoàn kết, bản lĩnh nghề nghiệp, lòng yêu nghề và khát vọng sáng tạo, tập thể Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương sẽ tiếp tục phát huy truyền thống vẻ vang, tạo ra nhiều tác phẩm có giá trị tư tưởng, nghệ thuật và khoa học; góp phần lưu giữ chân thực hình ảnh đất nước, con người Việt Nam và lan tỏa những giá trị tốt đẹp trong xã hội. Để mỗi thước phim không chỉ là dấu ấn của một thời đã qua, mà còn là nguồn cảm hứng, niềm tin và trách nhiệm đối với hiện tại và tương lai.
Phát biểu tại lễ kỷ niệm, đạo diễn, NSƯT Nguyễn Quang Tuấn, Chủ tịch Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương cho biết, ra đời giữa những năm tháng đất nước còn chia cắt, Hãng phim đã mang trên mình một sứ mệnh đặc biệt: Ghi lại, lưu giữ và trao truyền lịch sử bằng hình ảnh cho các thế hệ mai sau. Trong khói lửa chiến tranh, những nghệ sĩ, nhà quay phim của Hãng đã có mặt trên các chiến trường ác liệt, đối diện với hiểm nguy, thậm chí hy sinh để ghi lại những khoảnh khắc vô giá của lịch sử. Khi đất nước hòa bình, thống nhất, những ống kính ấy tiếp tục đồng hành cùng công cuộc tái thiết, đổi mới và phát triển. 70 năm qua, hàng nghìn tác phẩm đã trở thành tài sản quý giá của đất nước. Đó không đơn thuần là thành tựu điện ảnh mà còn là chứng tích của lòng yêu nước, trách nhiệm công dân và sự dấn thân nghệ thuật.
Đạo diễn, NSƯT Nguyễn Quang Tuấn khẳng định: Nếu các thế hệ đi trước đã dũng cảm cầm máy giữa chiến trường, thì thế hệ hôm nay rèn luyện bản lĩnh làm chủ công nghệ, bảo vệ sự thật và giữ gìn những giá trị nhân văn giữa những biến động của thời đại. 70 năm là một di sản lớn lao, đồng thời cũng là một trách nhiệm lớn lao. Với lòng tự hào và biết ơn sâu sắc vào quá khứ, với niềm tin và sức sáng tạo, khát vọng cống hiến của đội ngũ hôm nay, chúng ta quyết tâm xây dựng Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương ngày càng phát triển, xứng đáng với truyền thống và sứ mệnh lịch sử của mình.
Tại lễ kỷ niệm 25 cá nhân thuộc Công ty TNHH một thành viên Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương đã được trao Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp Văn hóa, Thể thao và Du lịch” của Bộ trưởng Bộ VHTTDL, ghi nhận những đóng góp trong quá trình công tác.
