NSND Lê Tuấn Cường - Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam chia sẻ: “Dưới sự lãnh đạo của Đảng, việc bảo tồn những giá trị tinh hoa của dân tộc là nhiệm vụ then chốt. Văn hóa truyền thống luôn đồng hành cùng lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Việc dàn dựng những tác phẩm có chiều sâu tư tưởng như Bắc Lệ đền thiêng vào dịp chính trị trọng đại lần này của đất nước mang một ý nghĩa vô cùng đặc biệt, đồng thời tác phẩm còn là minh chứng cho tinh thần xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Vở diễn cũng là lời nhắc nhở thế hệ trẻ về đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", để những giá trị nhân văn của cha ông mãi vang vọng trong dòng chảy đương đại”.
Được chuyển thể từ kịch bản Bà chúa Thượng Ngàn, vở chèo Bắc Lệ đền thiêng là khúc tráng ca về hành trình bảo tồn tín ngưỡng thờ Mẫu và hát văn tại Lạng Sơn thời kỳ kháng Pháp. Vở chèo tái hiện cuộc đấu tranh kiên cường của người dân vùng Bắc Sơn trong hành trình bảo vệ đền Bắc Lệ - nơi thờ Thánh Mẫu Thượng Ngàn linh thiêng. Trong bối cảnh quê hương bị xâm lấn, hiểm nguy luôn rình rập, người dân nơi đây vẫn một lòng giữ gìn tín ngưỡng thờ Mẫu, hát văn và những giá trị tâm linh lâu đời, coi đó là linh hồn của làng quê, của văn hóa dân tộc. Thay vì khai thác xung đột gai góc, tác phẩm chọn lối kể chuyện dung dị, thấm đẫm chất thơ để tôn vinh lòng quả cảm của những người dân sẵn sàng hy sinh xương máu bảo vệ “không gian thiêng”.
Cũng theo đạo diễn, NSND Lê Tuấn Cường, tư tưởng xuyên suốt của tác phẩm khẳng định: Dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, từ sự tàn khốc của chiến tranh đến âm mưu đồng hóa của ngoại bang, văn hóa dân tộc vẫn như mạch ngầm mãnh liệt, không một thế lực nào có thể đàn áp hay dập tắt. Việc gìn giữ đức tin và di sản (tín ngưỡng thờ Mẫu) chính là giữ gìn huyết mạch của dân tộc, được đánh đổi bằng cả mồ hôi, xương máu của bao thế hệ cha anh.
Điểm nhấn độc đáo của tác phẩm chính là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa nghệ thuật chèo truyền thống và hát văn - âm nhạc nghi lễ không thể thiếu trong các buổi lên đồng - hạt nhân của Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ (được UNESCO ghi danh năm 2016). Những làn điệu hát văn được lồng ghép tinh tế không chỉ khơi gợi chiều sâu cảm xúc mà còn tái hiện không gian linh thiêng của đền Bắc Lệ, giúp khán giả chạm vào mối liên kết bền chặt giữa nghệ thuật sân khấu và đời sống tâm linh Việt.
Về ý đồ dàn dựng, đạo diễn, NSND Lê Tuấn Cường chia sẻ: “Chúng tôi dùng ngôn ngữ của chèo để tôn vinh hát văn, nhưng vẫn giữ trọn vẹn bản sắc độc đáo của nghệ thuật chèo. Dù đưa vào những tích diễn, những giá Cô, giá Cậu hay giá Hoàng làm điểm nhấn nhưng xung đột sân khấu và lời thoại vẫn đậm chất chèo truyền thống. Đằng sau việc tôn vinh tín ngưỡng thờ Mẫu là một mục tiêu cao cả hơn: đó là bảo tồn, phát huy và khẳng định sức sống mãnh liệt của văn hóa dân tộc”.
Với sự kết hợp nhịp nhàng giữa dàn nghệ sĩ gạo cội và những tài năng trẻ của Nhà hát, vở diễn không chỉ tái hiện một di sản văn hóa sống động mà còn khẳng định sức mạnh tinh thần bất khuất của dân tộc trước dòng chảy thời gian. Nghệ sĩ trẻ tài năng Hà Thảo trong vai Thị Ngọ chia sẻ: “Thành công của vở diễn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của nghệ thuật chèo trong lòng công chúng. Tôi rất hạnh phúc khi thấy khán giả, đặc biệt là các bạn trẻ, đón nhận tác phẩm bằng sự say mê và có những phản hồi tích cực. Nhờ nhịp điệu mang hơi thở thời đại, vở diễn luôn duy trì được sự lôi cuốn trong từng phân cảnh. Thách thức lớn nhất đối với người nghệ sĩ trong vở diễn này chính là việc đưa hát văn từ không gian hầu đồng tâm linh lên sân khấu chèo. Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa nghệ thuật chèo và hát văn không chỉ là một thử nghiệm táo bạo mà còn tạo nên sức hút độc đáo, đưa nghệ thuật truyền thống lan tỏa mạnh mẽ hơn đến với khán giả trẻ ngày nay”.
Không chỉ là một vở chèo đặc sắc, Bắc Lệ đền thiêng còn là bản hùng ca về tinh thần yêu nước, niềm tự hào văn hóa và khát vọng gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Qua đó, vở diễn gửi gắm thông điệp về trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc bảo vệ, truyền lưu các giá trị văn hóa dân tộc giữa dòng chảy của đời sống đương đại.
Khán giả trẻ Xuân Vinh chia sẻ: “Bắc Lệ đền thiêng không chỉ là một vở diễn mà đó là lời khẳng định rằng: Văn hóa Việt Nam có một sức sống bất diệt mà không gì có thể thay thế được. Là thế hệ trẻ hôm nay, khi xem vở diễn này, tôi cảm nhận được nội dung tác phẩm rất gần gũi, dễ hiểu. Và thông qua vở diễn này, đặc biệt thông qua ngôn ngữ của nghệ thuật chèo, tôi đã hiểu hơn về tín ngưỡng thờ Mẫu của dân tộc”.
Những nỗ lực bảo tồn di sản thông qua ngôn ngữ chèo của các nghệ sĩ Nhà hát không đơn thuần là sự sáng tạo nghệ thuật, mà còn là sự hưởng ứng mạnh mẽ đối với tầm nhìn chiến lược của Đảng về văn hóa. Mới đây, việc Bộ Chính trị lựa chọn ngày 24-11 hằng năm làm "Ngày Văn hóa Việt Nam" được nhiều nhà quản lý nghệ thuật đánh giá là chủ trương đúng đắn, thể hiện bước tiến quan trọng trong tư duy đề cao vai trò của văn hóa. Theo NSND Lê Tuấn Cường - Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam, việc có riêng một ngày dành cho văn hóa khẳng định sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và xã hội đối với các nghệ sĩ trong việc gìn giữ, kiến tạo và lan tỏa các giá trị văn hóa dân tộc, đồng thời khích lệ đội ngũ văn nghệ sĩ không ngừng sáng tạo. Ông cũng bày tỏ kỳ vọng đây sẽ là cơ hội để các loại hình sân khấu truyền thống như chèo, tuồng, cải lương... tìm thấy sức sống mới, lan tỏa sâu rộng và mạnh mẽ hơn tới khản giả trong dòng chảy đương đại.
