Từ khóa: vận dụng; tư tưởng Hồ Chí Minh; Đời sống mới; xây dựng; đời sống văn hóa.

Abstract: The victory of the August Revolution in 1945 ushered in a new era of national independence, giving birth to the Democratic Republic of Vietnam and laying the foundation for national reconstruction and the development of a new culture. Throughout his revolutionary leadership, President Hồ Chí Minh consistently prioritized cultural development, in which his “New Way of Life” ideology served as a fundamental guiding principle for building grassroots cultural life. This article analyzes the practical application of aforementioned ideology within the movement “All people unite to build a cultural life”. By evaluating key achievements and remaining limitations, the research proposes feasible solutions to enhance implementation effectiveness in the current context.

Keywords: application; Hồ Chí Minh’s thought; New Way of Life; building; cultural life.

1. Tư tưởng Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng Đời sống mới

Năm 1945, sau khi tiến hành cuộc tổng khởi nghĩa Cách mạng tháng Tám, đất nước ta phải đương đầu đối mặt với muôn vàn khó khăn gian khổ, nhất là nạn đói và nạn dốt hoành hành… Mặc dù vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định xây dựng Đời sống mới là nhiệm vụ cần kíp cần được đồng bào đồng lòng thực hiện trong công cuộc kiến quốc, nhằm thực hiện mục tiêu xây dựng lối sống, nếp sống mới, con người mới trong hiện tại và tương lai cho một quốc gia độc lập. Ngày 31/12/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh thành lập Ủy ban nghiên cứu kế hoạch kiến quốc và sau đó thành lập các Ủy ban ở cấp Trung ương để thực thi các nhiệm vụ kiến thiết xây dựng đất nước sau khi Tổ quốc đã giành được độc lập, tự do, trong đó có Ủy ban xây dựng Đời sống mới. Tháng 1/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh phát động phong trào xây dựng Đời sống mới; ngày 3/4/1946, Bác Hồ đồng thời ký Sắc lệnh số 44 về Đời sống mới và cử một số các đồng chí vào Ban Trung ương vận động Đời sống mới gồm: bà Đoàn Tâm Đan, các ông Nguyễn Quang Oanh, Trần Huy Liệu, Dương Đức Hiền, Vũ Đình Hòe, Nguyễn Tấn Gi Trọng, Nguyễn Huy Tưởng, Đỗ Đức Dục, Phạm Biểu Tâm.

Ngày 20/3/1947, dưới bút danh Tân Sinh, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết hoàn thành tác phẩm Đời sống mới trên cơ sở xác định nền tảng đạo đức, xây dựng lối sống, nếp sống văn hóa cho nhân dân, hướng dẫn xây dựng Đời sống mới cho nhân dân. Trong tác phẩm, Bác đã viết “Trong lúc kháng chiến cứu quốc, chúng ta phải đồng thời kiến quốc. Thực hành đời sống mới là một điều cần kíp cho công cuộc cứu quốc và kiến quốc. Đời sống mới là Cần, Kiệm, Liêm, Chính…, nếu không giữ đúng Cần, Kiệm, Liêm, Chính thì dễ trở thành hủ bại, biến thành sâu mọt của dân” (Tân Sinh, 2015, tr.6). Đời sống mới trong tư tưởng của Bác Hồ “không phải cái gì cũ cũng bỏ hết, không phải cái gì cũng làm mới. Cái gì cũ mà xấu, thì phải bỏ. Thí dụ, ta phải bỏ hết tính lười biếng, tham lam. Cái gì cũ mà không xấu, nhưng phiền phức thì phải sửa đổi cho hợp lý. Thí dụ: đơm cúng, cưới hỏi quá xa xỉ, ta phải giảm bớt đi. Cái gì tốt, thì phải phát triển thêm. Thí dụ ta phải tương thân, tương ái, tận trung với nước, tận hiếu với dân hơn trước. Cái gì mới mà hay, thì ta phải làm” (Tân Sinh, 2015, tr.12-13); “Càng giàu có, càng cần làm Đời sống mới… Nghèo mà làm Đời sống mới thì có ngày trở nên đầy đủ” (Tân Sinh, 2015, tr.15). “Đời sống mới lợi nhiều chứ không hại, các cơ quan, các bộ đội, các đoàn thể phải hăng hái thi đua nhau mà làm… Nếu mọi người đều cố gắng làm đúng Đời sống mới thì dân tộc nhất định sẽ phú cường” (Tân Sinh, 2015, tr.41-50).

Từ quan điểm “Nếu mọi người đều làm theo Đời sống mới thì dân tộc nhất định phú cường”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ cách thực hành xây Đời sống mới đối với tất cả các tầng lớp người trong xã hội. Bác dạy từ các em thiếu nhi đến người lớn tuổi, từ riêng một người đến trong một nhà; từ trong một làng, trong một trường học, trong bộ đội (lực lượng vũ trang), trong các công sở, trong xưởng máy… Bác nhấn mạnh “Đời sống mới rất có thể thực hành khắp nước. Chính phủ đề xướng đời sống mới, ra sức chỉ bảo, khuyến khích giúp đỡ cho dân làm, nhà nào, làng nào, vùng nào làm được tốt hơn hết, sẽ được khen thưởng. Các cơ quan, các bộ đội, các đoàn thể phải hăng hái thi đua nhau mà làm. Chúng ta đồng tâm mà làm, quyết tâm mà làm thì Đời sống mới nhất định thực hiện được. Mong toàn thể đồng bào gắng sức theo Đời sống mới, xây dựng một nước Việt Nam mới phú cường” (Tân Sinh, 2015, tr.48, 50). 

Suốt cuộc đời lãnh đạo và cống hiến cho Tổ quốc, cho nhân dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn luôn chăm lo, nhấn mạnh và đề cao vai trò và vị trí của văn hóa. Trước khi qua đời, Bác đã di chúc, căn dặn: “Đảng cần phải có kế hoạch thật tốt để phát triển kinh tế và văn hóa nhằm không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân” (Hồ Chí Minh, 2000, tr.511).

2. Quan điểm của Đảng ta về xây dựng nếp sống văn hóa, đời sống văn hóa

Kế thừa, vận dụng tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng ta chỉ rõ phải gắn chặt xây dựng nếp sống mới với xây dựng con người mới, xây dựng nền văn hóa mới. Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ V (năm 1982), Đảng ta đã nhận định: “Xây dựng nền văn hóa mới và con người mới là điều cần và có thể thực hiện được từng bước, từng phần ngay từ hôm nay. Trong chặng đường trước mắt này, có những điều kiện khách quan và chủ quan cho phép chúng ta bước đầu tạo ra một xã hội đẹp về lối sống, về quan hệ giữa người và người, một xã hội trong đó nhân dân lao động cảm thấy sống hạnh phúc, tuy mức sống vật chất còn chưa cao” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 1982, tr.93).

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (năm 1991) được sửa đổi bổ sung, phát triển năm 2011, Đảng ta xác định: xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là một trong những đặc trưng cơ bản của chế độ xã hội chủ nghĩa. Cương lĩnh nêu rõ: “Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần tinh thần nhân văn, dân chủ, tiến bộ; làm cho văn hóa gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2011, tr.75-76).

Trong quá trình thực hiện công cuộc đổi mới đất nước được tiến hành từ sau Đại hội Đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ VI, năm 1998, Đảng ban hành Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII) (ngày 16/7/1998) về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Đây là nghị quyết chuyên đề đầu tiên, toàn diện của Đảng về văn hóa được tôn vinh như bản Đề cương văn hóa lần thứ hai của Đảng. Nghị quyết không những đã đúc kết và xây dựng hoàn chỉnh được các quan điểm chỉ đạo cơ bản của Đảng ta về việc tiếp tục xây dựng và phát triển nền văn hóa cách mạng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc theo định hướng xã hội chủ nghĩa mà còn đề ra các nhiệm vụ cơ bản, quan trọng nhất của Đảng về văn hóa trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Các quan điểm của Đảng về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc tiếp tục được khẳng định, trong đó nội dung về tư tưởng, đạo đức, lối sống, nếp sống văn hóa luôn luôn được xác định là nhiệm vụ “quan trọng hàng đầu, mang tính cấp bách”.

Nghị quyết đưa ra 5 quan điểm chỉ đạo, 10 nhiệm vụ cụ thể và 4 nhóm giải pháp lớn để xây dựng và phát triển văn hóa. Nghị quyết xác định nhiệm vụ quan trọng là “Đặt trọng tâm vào nhiệm vụ xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống và đời sống văn hóa lành mạnh trong xã hội, trước hết là trong các tổ chức Đảng và Nhà nước, trong các đoàn thể quần chúng và trong từng gia đình” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 1998, tr.60, 69). Từ hiện thực trên, với quan điểm văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, Nghị quyết đề ra nhiệm vụ cụ thể “Từ nay đến năm 2000, đặt trọng tâm vào nhiệm vụ xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống và đời sống văn hóa lành mạnh trong xã hội, trước hết trong các tổ chức Đảng và Nhà nước, trong các đoàn thể quần chúng và trong từng gia đình... xây dựng nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội, đẩy lùi hủ tục, các tệ nạn cờ bạc, ma túy, mại dâm, bạo lực, gây rối trật tự công cộng” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 1998, tr.58, 59, 69). Đảng ta đề ra: “xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới… có lối sống lành mạnh, nếp sống văn minh, xây dựng tư tưởng văn hóa, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỷ cương phép nước, quy ước của cộng đồng; có ý thức bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 1998, tr.58-59).

Trong 4 nhóm giải pháp thực hiện, nhóm giải pháp số 1 có ý nghĩa then chốt là “Mở cuộc vận động giáo dục Chủ nghĩa yêu nước gắn với thi đua yêu nước và Phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Thể chế hóa chủ trương của Đảng, thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa VIII), ngày 23/12/1999 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định số 235/1999/QĐ-TTg về việc thành lập Ban chỉ đạo cuộc vận động phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa với 22 Bộ, ngành thành viên. Ngày 21/4/2000, tại tỉnh Quảng Nam, Ban chỉ đạo Trung ương phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đã ra mắt. Thủ tướng Phạm Gia Khiêm đã trực tiếp chỉ đạo và thay mặt Chính phủ chính thức phát động phong “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” trong toàn quốc. Phong trào này kế thừa những thành tựu, kinh nghiệm, kết quả đạt được từ các phong trào “Đời sống mới”, xây dựng “gia đình văn hóa” (năm 1962), “làng văn hóa” (năm 1991) và phong trào phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” (năm 1995) - phong trào là sợi dây đan kết các phong trào hiện có về xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, đó là các phong trào: Người tốt việc tốt, Uống nước nhớ nguồn, Đền ơn đáp nghĩa, Xóa đói giảm nghèo, Xây dựng gia đình văn hóa, làng, xã, phường văn hóa, Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống mới ở khu dân cư... Các phong trào ấy đều hướng vào cuộc thi đua yêu nước “Tất cả vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng văn minh”. Mục tiêu chung của phong trào là: Đoàn kết xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống tốt đẹp; Đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa phong phú, lành mạnh, đẩy lùi tệ nạn xã hội.

Phong trào gồm 5 nội dung cơ bản đó là: Phát triển kinh tế, giúp nhau làm giàu chính đáng, xóa đói giảm nghèo; Xây dựng tư tưởng chính trị lành mạnh; Xây dựng nếp sống văn minh, kỷ cương xã hội, sống và làm việc theo pháp luật; Xây dựng môi trường văn hóa sạch - đẹp - an toàn; Xây dựng các thiết chế văn hóa - thể thao và nâng cao chất lượng các hoạt động văn hóa thể thao cơ sở. Nội dung phong trào bao hàm gồm 7 phong trào nhánh cụ thể, đó là: Phong trào xây dựng người tốt, việc tốt, các điển hình tiên tiến; Phong trào xây dựng gia đình văn hóa; Phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư; Phong trào Xây dựng làng, bản, ấp, khu phố văn hóa; Phong trào Xây dựng công sở, doanh nghiệp, đơn vị lực lượng vũ trang… có nếp sống văn hóa; Phong trào Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại; Đẩy mạnh phong trào học tập, lao động sáng tạo. Nội dung Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đã được cụ thể hóa vào các phong trào xã hội rộng lớn mạnh mẽ như xây dựng gia đình văn hóa, thôn, bản, tổ dân phố văn hóa, cơ quan đơn vị văn hóa; xây dựng nếp sống văn minh, môi trường văn hóa lành mạnh.

3. Một số kết quả đạt được trong phong trào xây dựng đời sống văn hóa

Thực hiện chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương, Ban chỉ đạo phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, các cấp đã kịp thời xây dựng kế hoạch triển khai phong trào với những nội dung thiết thực, mang tính khả thi được triển khai đến các địa bàn trong toàn quốc. Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ngày càng mở rộng và phát triển nhanh chóng trên phạm vi cả nước, diễn ra sôi nổi, liên tục, rộng khắp, gắn với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh và các phong trào thi đua yêu nước khác thực sự đi vào cuộc sống và trở thành cuộc vận động về văn hóa của quần chúng rộng lớn chưa từng có, từng bước đã đem lại hiệu quả thiết thực. Phong trào đã trở thành động lực mạnh mẽ, xây dựng những cá nhân, tập thể, gia đình, làng, xóm, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp văn hóa, phấn đấu theo tiêu chuẩn con người mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa, phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc, tạo dựng diện mạo văn hóa mới trong xây dựng và phát triển đất nước, từng bước đem lại hiệu quả thiết thực: đã khơi dậy ý thức đoàn kết và tinh thần tự quản trong từng khu dân cư.

Phương pháp tiến hành đẩy mạnh nâng cao chất lượng phong trào đã kết hợp giữa công tác tuyên truyền, thuyết phục làm cho nhân dân thấy lợi ích của mình gắn với lợi ích chung của cộng đồng, đưa phong trào nhanh chóng trở thành một cuộc tổng động viên, lôi cuốn rộng rãi các lực lượng chính trị xã hội và các tầng lớp nhân dân tham gia, huy động được các nguồn lực của toàn xã hội, tập hợp, đoàn kết, khơi nguồn và phát huy sự chủ động, sáng tạo của các lực lượng, các tầng lớp nhân dân; tạo nên sức mạnh tổng hợp tham gia xây dựng đời sống văn hóa theo đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế, văn hóa, ổn định an ninh trật tự xã hội, tăng cường củng cố hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân; bảo tồn và phát huy được các giá trị văn hóa truyền thống đồng thời tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa tiến bộ, góp phần làm cho môi trường văn hóa xã hội ở cơ sở và địa bàn dân cư thêm lành mạnh, tiến bộ văn minh, nhờ vậy phong trào đã tác động tốt đến đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội và tình hình chấp hành pháp luật của người dân ngày càng tiến bộ. Sự tham gia tích cực, tự giác của nhân dân vào các hoạt động văn hóa, đặc biệt phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đã tạo được bước chuyển biến và bước đầu tạo tiền đề rất quan trọng để văn hóa tiếp tục phát triển đúng hướng và vững chắc.

Qua 25 năm triển khai (2000-2025), phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đã đi sâu vào đời sống, trở thành hoạt động thường xuyên tác động tích cực đến đạo đức, lối sống và nhân cách của mọi tầng lớp nhân dân.

Những thành tựu nổi bật bao gồm:

Lan tỏa giá trị nhân văn: Khơi dậy truyền thống tương thân tương ái, “uống nước nhớ nguồn”; thúc đẩy việc hiến đất, đóng góp nguồn lực xây dựng nông thôn mới và bảo vệ an ninh trật tự.

Bảo tồn văn hóa: Giữ vững gia phong, đạo đức dòng tộc và các giá trị truyền thống, hướng tới xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện.

Theo Ban Tuyên giáo Trung ương (2021), qua các giai đoạn sơ, tổng kết Phong trào đã có trên 1.200.000 gương người tốt, việc tốt; 19.064.069/22.236.778 gia đình được công nhận “Gia đình văn hóa”; 69.024/106.382 hiện được công nhận làng, thôn, ấp, bản, tổ dân phố văn hóa; 84.785/114.972 cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp văn hóa. Đã có 1.200.000 “Gương người tốt, việc tốt” được suy tôn ở các cấp, trong đó cấp tỉnh trên 249.000 người, cấp huyện 712.000 người. Nhiều cá nhân, tập thể đã có thành tích xuất sắc được Đảng, Nhà nước và Chính phủ khen thưởng động viên kịp thời.

Phong trào không đơn thuần là để vận động quần chúng, mà còn là một giải pháp chiến lược góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa tốt đẹp của dân tộc, ổn định chính trị, xã hội mà còn tạo nền tảng văn hóa vững chắc, xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước trong thời kỳ mới.

Tại cuộc họp tổng kết công tác phong trào năm 2025 và triển khai nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 của Ban Chỉ đạo Trung ương phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, Phó Thủ tướng Mai Văn Chính đã đánh giá: Năm 2025 đã có những cách làm hay, mô hình tốt tiếp tục được nghiên cứu, nhân rộng như: “Khu dân cư kiểu mẫu”; “Tổ dân phố không rác thải”; “Gia đình học tập - văn hóa”; “Lễ hội văn minh”. Các cơ quan thành viên Ban Chỉ đạo Trung ương Phong trào đã tham gia triển khai hiệu quả phong trào thi đua “Xóa nhà tạm, dột nát” trên phạm vi cả nước; tham gia “Chiến dịch Quang Trung” thần tốc xây dựng lại, sửa chữa nhà ở cho các hộ dân bị thiệt hại do bão, lũ khu vực miền Trung. Năm 2025, gần 90% hộ gia đình, phần lớn thôn, tổ dân phố và nhiều cơ quan, doanh nghiệp đạt danh hiệu văn hóa. Các địa phương tích cực triển khai Bộ tiêu chí “Gia đình hạnh phúc” cùng các mô hình: “Gia đình văn hóa tiêu biểu”, “Gia đình học tập”, “Gia đình 5 không, 3 sạch”. Qua đó, các hệ giá trị quốc gia và chuẩn mực con người Việt Nam mới được lồng ghép hiệu quả vào nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội trọng tâm (Giang Thanh, 2026, 16 tháng 1).

Bên cạnh thành tựu, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” vẫn còn một số bất cập: chất lượng phong trào và các danh hiệu văn hóa chưa cao, thiếu đồng đều và bền vững. Tác động của phong trào chưa đủ mạnh để ngăn chặn sự suy thoái đạo đức, lối sống ở một bộ phận cán bộ và nhân dân. Đáng chú ý, tình trạng chạy theo thành tích vẫn tồn tại; nhiều địa phương sau khi đạt danh hiệu văn hóa thường buông lỏng quản lý, dẫn đến thiết chế văn hóa xuống cấp và hoạt động bị đình trệ.

Hạn chế của phong trào chủ yếu do công tác quản lý tại cơ sở còn lỏng lẻo, nặng hình thức và chưa phát huy được tính chủ động của nhân dân. Bên cạnh tác động tiêu cực từ mặt trái cơ chế thị trường, việc chú trọng xây dựng đạo đức, lối sống vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Ngoài ra, sự thiếu hụt các chính sách đãi ngộ thỏa đáng cho cán bộ văn hóa cơ sở, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc, đã làm giảm động lực và hiệu quả triển khai phong trào…

4. Giải pháp tiếp tục vận dụng tư tưởng Đời sống mới để xây dựng đời sống văn hóa trong giai đoạn hiện nay

Để tiếp tục vận dụng tư tưởng Đời sống mới trong xây dựng đời sống văn hóa hiện nay, triển khai các nội dung trong phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị lần thứ 9, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI “Về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước” cần triển khai một số nhiệm vụ trọng tâm sau:

Một là, tiếp tục quán triệt và tuyên truyền nội dung tư tưởng Đời sống mới của Hồ Chủ tịch, vận dụng tư tưởng Đời sống mới trong lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng Đời sống văn hóa, môi trường văn hóa trong giai đoạn hiện nay đi vào thực chất, chiều sâu gắn với nhiệm vụ xây dựng gia đình, thôn, làng, ấp, bản, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp đạt chuẩn văn hóa, vững mạnh toàn diện; xây dựng đời sống văn hóa, môi trường văn hóa đi đôi với thực hiện công tác xóa đói, giảm nghèo, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, xây dựng cơ quan, đơn vị văn hóa vững mạnh.

Hai là, xác định mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp cụ thể thực hiện phong trào trong giai đoạn mới. Gắn các nội dung của phong trào với việc thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 về “đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”, chỉ đạo tổ chức thực hiện đưa các nội dung tuyên truyền đến người dân nhằm nâng cao ý thức tuân thủ luật pháp, tinh thần yêu nước và lòng tự hào dân tộc, vận động mỗi người dân trước hết phải có trách nhiệm với bản thân, gia đình, cộng đồng, xã hội và đất nước. Gắn kết chặt chẽ các nội dung phong trào với thực hiện Nghị quyết số 33/NQ-TW “về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”; đấu tranh có hiệu quả trước âm mưu thủ đoạn “diễn biến hòa bình” và các quan điểm sai trái trên lĩnh vực tư tưởng văn hóa của các thế lực thù địch, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới.

Ba là, cần gắn nội dung phong trào với Nghị quyết của các cấp ủy Đảng, Nghị quyết Hội đồng nhân dân và kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội hằng năm của từng địa phương, các ngành và đoàn thể. Nâng cao hiệu quả lãnh đạo toàn diện của các cấp ủy Đảng. Gắn phong trào với đời sống xã hội phải được thể hiện thông qua các yếu tố văn hóa và nhân tố con người: hướng tới xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa với các phẩm chất theo tiêu chí Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII: có lòng yêu nước nồng nàn, sống có nghĩa tình đạo lý, trách nhiệm với gia đình, cộng đồng và xã hội.

Đẩy mạnh công tác vận động, tuyên truyền các nội dung của phong trào trong xây dựng môi trường văn hóa, đời sống văn hóa, xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh trong từng cộng đồng, làng, bản, tổ dân phố, cơ quan, đơn vị; xây dựng văn hóa doanh nghiệp, văn hóa doanh nhân; xây dựng môi trường giáo dục rèn luyện con người về lý tưởng, phẩm chất, nhân cách, lối sống; giáo dục truyển thống văn hóa cho thế hệ trẻ, xây dựng nếp sống văn hóa tiến bộ, văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội; khắc phục tình trạng đề ra nhiều nội dung, tiêu chí chồng chéo, dàn trải thiếu tính khả thi trong triển khai thực hiện ở cơ sở.

Bốn là, tiếp tục tuyên truyền, vận động người dân tích cực tham gia hưởng ứng thực hiện tốt các nội dung trong phong trào. Tổ chức tốt các hoạt động tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức của người dân, cộng đồng dân cư, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp về vai trò của văn hóa, trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ phát triển văn hóa; gắn với phát động và tổ chức tốt phong trào thi đua, tạo động lực, thúc đẩy thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, khuyến khích mọi cá nhân, gia đình, cộng đồng, tập thể thực hiện phong trào. Phương pháp tuyên truyền cần đơn giản, dễ nhớ, dễ hiểu, dễ thực hiện, phát huy hiệu quả huy động sức mạnh toàn dân tộc, nâng cao tính chủ động, sáng tạo của nhân dân.

Năm là, xây dựng đội ngũ làm công tác phong trào có đủ bản lĩnh, đủ năng lực và phẩm chất đạo đức, người có uy tín trong cộng đồng. Bên cạnh đó, cần quan tâm đảm bảo chế độ chính sách phù hợp để khuyến khích, động viên kịp thời người làm công tác phong trào. Thường xuyên tuyên truyền, phổ biến, nhân rộng các gương điển hình tiên tiến, những cách làm hay, những vận dụng sáng tạo trong tuyên truyền, vận động thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” trên các phương tiện thông tin đại chúng. Định kỳ tổ chức Hội nghị tuyên dương các cá nhân, tập thể xuất sắc trong phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ở các cấp theo từng giai đoạn.

Sáu là, chú trọng đầu tư về kinh phí từ nguồn lực của nhà nước cho phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, trọng tâm là phong trào xây dựng gia đình văn hóa, làng văn hóa, tổ dân phố văn hóa, xây dựng điển hình trong các sinh hoạt văn hóa cộng đồng, bảo tồn các nghi thức, lễ thức truyền thống trong cưới tang lễ hội, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống có nguy cơ đang dần mai một trước thách thức của xu thể toàn cầu hóa. Đẩy mạnh xã hội hóa và huy động các nguồn vốn hợp pháp khác, đảm bảo nguồn tài chính thực hiện các hoạt động của Phong trào.

_________________________

TS TRẦN TUYẾT MAI - NGUYỄN THỊ HỒNG VÂN

Nguồn: Tạp chí VHNT số 642, tháng 5-2026