Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác Thương binh - Liệt sĩ
Tư tường, tình cảm của Bác Hồ dành cho thương binh, liệt sĩ thể hiện nhất quán trong từng câu nói, bài viết và việc làm của Người, thấm đẫm tính nhân văn và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, ghi ơn các anh hùng liệt sĩ, thương bệnh, binh đã hy sinh xương máu cho Tổ quốc, cho hạnh phúc của Nhân dân.
Đối với thương binh, Bác nói:“Thương binh là những người ưu tú hy sinh gia đình, hy sinh xương máu để bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ đồng bào. Vì lợi ích của Tổ quốc, của đồng bào mà các đồng chí ấy đã chịu ốm yếu, què quặt”. Đối với liệt sĩ, Bác viết: “Máu đào của các liệt sĩ ấy đã làm cho lá cờ cách mạng thêm đỏ chói. Sự hy sinh anh dũng của liệt sĩ đã làm cho đất nước ta nở hoa độc lập, kết quả tự do”…
Ngay sau Cách mạng Tháng Tám thành công (1945), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành “Thông cáo về việc nhận con các liệt sĩ làm con nuôi” như một chính sách của Nhà nước, thể hiện sự quan tâm, lòng nhân ái của Người. Năm 1947, cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn quyết liệt; dù bộn bề công việc của cách mạng, Bác vẫn dành sự quan tâm đến Thương binh - Liệt sĩ. Ngày 16/2/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 20/SL Về chế độ hưu bổng thương tật đối với thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng. Đây là văn bản đầu tiên, quan trọng của Đảng, Nhà nước ta về chính sách thương bình, liệt sĩ và người có công.
Tháng 6/1947, Bác chỉ thị chọn một ngày trong năm làm “Ngày thương binh” để nhân dân bày tỏ lòng hiếu kính đối với những người có công với đất nước. Thực hiện Chỉ thị của Người, tại Hội nghị trù bị gồm đại biểu các cơ quan, ban, ngành ở Trung ương và địa phương họp tại xã Phú Minh, huyện Đại Từ (Thái Nguyên) đã bàn bạc và đề nghị lấy ngày 27/7/1947 làm “Ngày Thương binh toàn quốc”. Đến năm 1955, ngày 27/7 được đổi thành “Ngày Thương binh - Liệt sĩ”.
Bác Hồ viết: “Các liệt sĩ đã hy sinh, nhưng công trạng to lớn của các liệt sĩ đã ghi sâu vào lòng dạ của toàn dân và non sông đất nước. Các liệt sĩ đã hy sinh, nhưng chí khí dũng cảm của các liệt sĩ đã thấm nhuần vào tâm hồn của toàn quân và dân ta trong cuộc kiên quyết đấu tranh đặng giành hòa bình, thống nhất, độc lập và dân chủ trong cả nước. Máu nóng của các liệt sĩ đã nhuộm lá quốc kỳ vẻ vang càng thêm thắm đỏ. Tiếng thơm của các liệt sĩ sẽ muôn đời lưu truyền với sử xanh”.
Bác chỉ rõ, đền ơn đáp nghĩa là “nghĩa vụ của Nhân dân đối với những chiến sĩ bị thương, bị bệnh; không nên coi đó là một việc làm phúc”. “Bổn phận chúng ta là phải biết ơn, phải thương yêu và giúp đỡ họ”. Xuất phát từ lòng thương người đã hình thành quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, rằng giúp đỡ thương binh không mang ý nghĩa nhất thời mà phải lâu dài. Bác dạy: Để phong trào “Đền ơn đáp nghĩa” trở thành một phong trào có sức lan tỏa sâu rộng trong thực tiễn, có hiệu quả và thiết thực, toàn Đảng, toàn dân phải vinh danh, ghi nhận công lao to lớn của thương binh, liệt sĩ và làm tốt hơn nữa công tác “Đền ơn đáp nghĩa”.
Trong Di chúc thiêng liêng, Bác căn dặn: “Đối với những người đã dũng cảm hy sinh một phần xương máu của mình, Đảng, Chính phủ và đồng bào ta phải tìm mọi cách làm cho họ có nơi ăn chốn ở yên ổn, đồng thời phải mở những lớp dạy nghề thích hợp với mỗi người để họ có thể dần dần tự lực cánh sinh. Đối với các liệt sĩ thì mỗi địa phương cần xây dựng vườn hoa và bia tưởng niệm sự hy sinh anh dũng của các liệt sĩ, để đời đời giáo dục tinh thần yêu nước cho nhân dân ta. Đối với cha mẹ, vợ con (của thương binh và liệt sĩ) mà thiếu sức lao động và túng thiếu thì chính quyền địa phương phải giúp đỡ họ có công ăn việc làm thích hợp, quyết không để họ bị đói rét”…
Thực hiện lời dạy của Bác Hồ đối với thương binh - liệt sĩ
Thấm nhuần sâu sắc tư tưởng và căn dặn của Bác, Đảng, Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách “Đền ơn đáp nghĩa”, công tác Người có công. Nghị quyết Đại hội VI của Đảng chỉ rõ: “Thực hiện tốt chính sách đối với thương binh, gia đình liệt sĩ, gia đình cán bộ, chiến sĩ chiến đấu ngoài mặt trận, gia đình có công với cách mạng...”. Đại hội VII tiếp tục nêu: “Quan tâm chăm sóc thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ và những người có công với cách mạng, coi đó vừa là trách nhiệm của Nhà nước, vừa là trách nhiệm của toàn dân…”. Nghị quyết Đại hội VIII: “Tổ chức tốt việc thi hành Pháp lệnh về người có công, bảo đảm cho những người có công với đất nước và cách mạng có đời sống vật chất và tinh thần ít nhất bằng mức sống trung bình của nhân dân nơi cư trú...”.
Đến Đại hội XII, Đảng ta chỉ đạo: “Thực hiện tốt chính sách chăm sóc Người có công; giải quyết tốt lao động, việc làm và thu nhập của người lao động; bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao phúc lợi xã hội”. Văn kiện Đại hội toàn quốc lần thứ XIII của Đảng xác định: “Hoàn thiện và thực hiện tốt chính sách đối với Người có công trên cơ sở nguồn lực của Nhà nước và xã hội, bảo đảm Người cố công và gia đình có mức sống từ trung bình khá trở lên…”.
Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV tiếp tục khẳng định công tác đền ơn đáp nghĩa và chăm lo thương binh, liệt sĩ, người có công là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên: “…giải quyết tốt các chính sách xã hội, bảo đảm an ninh, an sinh, an toàn, an dân, nhất là các đối tượng chính sách, đối tượng yếu thế…”.
Thể chế hóa quan điểm của Đảng, Quốc hội, Chính phủ và các Bộ, ngành Trung ương đã ban hành nhiều văn bản quan trọng hướng dẫn thực hiện chính sách đối với thương binh, liệt sĩ, Người có công: Ngày 18/6/2007, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh Sửa đổi, bổ sung chính sách ưu đãi Người có công lần thứ ba; Pháp lệnh 02/2020/UBTBQH14 quy định về phạm vi, đối tượng, điều kiện, tiêu chuẩn, các chế độ ưu đãi đối với người có công với cách mạng và thân nhân của người có công với cách mạng; công trình ghi công liệt sĩ, mộ liệt sĩ…
Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành các chỉ thị, nghị định về thực hiện chính sách ưu đãi đối với người có công: Nghị định 56/2013/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Pháp lệnh quy định danh hiệu vinh dự Nhà nước“Bà mẹ Việt Nam anh hùng”; Chỉ thị số 23/CT-TTg ngày 27/10/2013 về việc tổng rà soát việc thực hiện chính sách ưu đãi đối với Người có công với cách mạng; Chỉ thị số 02/CT-TTg, ngày 25/01/2016 về tăng cường thực hiện chính sách ưu đãi đối với Người có công; Nghị định 75/2021/NĐ-CP quy định về mức hưởng trợ cấp, phụ cấp và các chế độ ưu đãi đối với người có công với cách mạng; Nghị định 131/2021/NĐ-CP hướng dẫn Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng; Nghị định 77/2024/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 75/2021/NĐ-CP quy định mức hưởng trợ cấp, phụ cấp và các chế độ ưu đãi người có công với cách mạng (đã được sửa đổi theo Nghị định 55/2023/NĐ-CP)…
Đặc biệt, ngày 24/6/2026, Ban Bí thư ban hành Kết luận 57-KL/TW về tổ chức các hoạt động hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027). Thực hiện chủ trương của Đảng, Chính phủ đã thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; ban hành Kế hoạch tổ chức phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”. Chiến dịch được triển khai trong phạm vi cả nước, từ ngày 15/3/2026 đến ngày 27/7/2027.
Hiện nay, Chiến dịch đang khẩn trương thực hiện, đáp ứng niềm mong đợi của hàng ngàn thân nhân, gia đình có người thân hy sinh cho Tổ quốc nhưng chưa tìm được hài cốt, danh tính. Đây là việc hoạt động có ý nghĩa sâu sắc của Đảng, Nhà nước ta đối với sự hy sinh xương máu của các anh hùng liệt sĩ, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn - truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta.
THANH DƯƠNG HỒNG
Nguồn: Tạp chí VHNT số 649, tháng 7-2026
