Tác phẩm do nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung sáng tác, nhạc sĩ Dương Đức Thụy phối khí; NSND Quốc Hưng và ca sĩ Thu Hằng thể hiện, với sự tham gia của Hợp xướng Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Phần hình ảnh MV do đạo diễn Anh Quân dàn dựng. MV như một bản “đại tự sự” về hành trình hình thành, đấu tranh, dựng xây và hướng tới tương lai của đất nước trong nhịp sống đương đại.
Trường ca Đất nước hôm nay gồm 6 chương, mỗi chương đảm nhiệm một vai trò riêng trong tiến trình tư tưởng. Tác phẩm không kể lịch sử theo lối minh họa một chiều, mà lấy con người làm trung tâm. Đất nước hiện lên từ “giọt mồ hôi cha mẹ”, “giọt nước mắt”, “tiếng hát, tiếng cười”, từ lao động, học tập, cống hiến âm thầm của những con người bình dị. Chính cách tiếp cận này giúp “Đất nước hôm nay” tránh được lối hô khẩu hiệu quen thuộc, thay vào đó là một cảm thức lịch sử gần gũi, đời sống.
Theo đuổi đề tài quê hương, đất nước từ rất sớm, tác giả, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung từng ghi dấu ấn qua nhiều ca khúc như Tôi đi, Xin rạng ngời, Đất nước yêu người, Đất nước vươn mình, Đất ơi nở hoa…, được thể hiện bởi các giọng ca hàng đầu như Nghệ sĩ Nhân dân Quốc Hưng, Nghệ sĩ Ưu tú Đăng Dương, Trọng Tấn, NSƯT Hoàng Tùng, Lê Anh Dũng… Tuy nhiên, với anh, hình thức ca khúc phổ biến với khuôn khổ 2 đoạn hay 3 đoạn vẫn chưa đủ để diễn đạt trọn vẹn những suy tư về đất nước mà anh ấp ủ.
Chia sẻ tại lễ ra mắt MV, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung cho biết, cảm hứng của Đất nước hôm nay bắt nguồn từ đời sống thường nhật. Đó là hình ảnh người nông dân trên cánh đồng, nhịp thở của những đô thị đang lớn lên, những ký ức chiến tranh không còn được kể bằng bom đạn mà bằng sự im lặng, chịu đựng và hồi sinh. Với Nguyễn Thành Trung, đất nước không phải là một khái niệm trừu tượng, mà là một cộng đồng "đang sống, đang đi, đang đứng và đang thở cùng chúng ta hôm nay".
Tác giả MV cũng cho biết thêm, bản thảo ban đầu của Đất nước hôm nay dài 15 phút, gần gấp đôi phiên bản hoàn chỉnh. Trong quá trình trao đổi với các nghệ sĩ và cố vấn, nhạc sĩ Nguyễn Thành Trung đã chấp nhận cắt bỏ nhiều đoạn mình rất tâm huyết để tác phẩm đạt được độ cô đọng cần thiết, dễ tiếp cận hơn với công chúng hôm nay.
Chia sẻ về cảm xúc khi thể hiện Đất nước hôm nay, NSND Quốc Hưng cho biết, ca khúc như một dòng chảy lịch sử được kể lại bằng âm nhạc. “Khi cất giọng hát, tôi cảm nhận rất rõ hành trình của đất nước, từ khi hình thành bằng máu và nước mắt, qua những năm tháng cha ông kiên cường chống ngoại xâm, cho đến giai đoạn đổi mới, xây dựng và học tập để vươn lên mạnh mẽ như hôm nay”.
Chính dòng chảy ấy khiến anh ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm của người nghệ sĩ. Với NSND Quốc Hưng, âm nhạc trong Đất nước hôm nay không còn là sự thể hiện cá nhân, mà trở thành một hình thức cống hiến, góp phần lan tỏa niềm tự hào, niềm tin và khát vọng phát triển của dân tộc.
Theo NSND Quốc Hưng, Đất nước hôm nay là một trong những tác phẩm hiếm hoi trong dòng chính ca gần đây tạo được sự cân bằng giữa tư duy học thuật và cảm xúc gần gũi. “Tác phẩm không yêu cầu người nghe phải xúc động ngay, mà cho họ thời gian để lắng nghe, suy nghĩ và cảm nhận”, anh nhận định.
Về mặt hình ảnh, Đất nước hôm nay được đạo diễn Anh Quân xây dựng bằng ngôn ngữ thị giác giản dị, tiết chế nhưng giàu hiệu quả. Là người từng thực hiện nhiều MV mang màu sắc dân gian, trữ tình và cách mạng, lần này anh đối diện với một thử thách mới khi phải chuyển tải tinh thần của một trường ca - đại hợp xướng trong khuôn khổ một MV.
MV sử dụng nhiều tư liệu lịch sử, tư liệu chiến tranh và hình ảnh từ A80, đòi hỏi sự chính xác cao trong lựa chọn và xử lý. Theo đạo diễn Anh Quân, việc kết hợp tư liệu với hình ảnh quay mới không nhằm mục đích minh họa trực diện, mà để tạo nên một mạch cảm xúc liền mạch và mạch lạc, nơi quá khứ và hiện tại cùng song hành. “Thách thức là làm sao để tư liệu không trở nên khô cứng, mà vẫn hòa vào nhịp cảm xúc của âm nhạc”- đạo diễn chia sẻ.
Đạo diễn Anh Quân cũng cho biết: “Điều mang lại cho tôi nhiều hứng khởi nhất trong quá trình thực hiện MV chính là cơ hội được nhìn lại, củng cố và hiểu sâu hơn về lịch sử cũng như hành trình phát triển của đất nước qua các thời kỳ. Bên cạnh đó là vẻ đẹp của thiên nhiên, con người 3 miền Bắc – Trung – Nam, những hình ảnh luôn tạo cho tôi nhiều cảm xúc và động lực sáng tạo”.
