Thứ Tư, 23/09/2026 - 09:22

Triển lãm văn hóa ở Đồng Nai: Từ phương thức tuyên truyền đến không gian kiến tạo giá trị

Trong tiến trình đổi mới hoạt động văn hóa cơ sở, triển lãm không còn đơn thuần là hình thức trưng bày trực quan mà đang từng bước trở thành một phương thức kiến tạo diễn ngôn văn hóa, kết nối ký ức cộng đồng và lan tỏa các giá trị xã hội. Thực tiễn năm 2025 cho thấy, hoạt động triển lãm của Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh thành phố Đồng Nai đã có những chuyển động đáng chú ý cả về quy mô, nội dung lẫn phương thức tiếp cận công chúng, phản ánh rõ nét sự thích ứng của một thiết chế văn hóa trong bối cảnh mới.

Lãnh đạo Trung ương và địa phương xem tiết mục biểu diễn Đàn Đá trong triển lãm

Trong cấu trúc hệ thống thiết chế văn hóa hiện nay, triển lãm có thể được nhìn nhận như một “Kênh truyền thông trực quan” đặc thù, nơi các thông điệp chính trị - xã hội được mã hóa bằng hình ảnh, tư liệu và không gian trưng bày. Không dừng lại ở việc truyền tải thông tin, triển lãm còn tạo ra trải nghiệm thẩm mỹ và nhận thức, góp phần định hình hệ giá trị và thị hiếu văn hóa cộng đồng. Việc tổ chức
17 cuộc triển lãm trong năm 2025 vì vậy không chỉ là con số về hoạt động chuyên môn mà còn phản ánh cường độ vận hành và năng lực thích ứng của một thiết chế văn hóa địa phương. Các triển lãm được triển khai gắn với những sự kiện chính trị - lịch sử trọng đại, thể hiện sự nhất quán trong định hướng: Lấy nhiệm vụ chính trị làm trục nội dung, đồng thời mở rộng không gian tiếp nhận của công chúng.

Đáng chú ý, phạm vi tổ chức không còn bó hẹp trong không gian trung tâm mà được mở rộng đến các khu vực vùng sâu, vùng xa, khu công nghiệp và đơn vị lực lượng vũ trang. Sự dịch chuyển này cho thấy một xu hướng quan trọng: Triển lãm đang rời khỏi “Không gian tĩnh” để tiến tới “Không gian lưu động”, nơi văn hóa được mang đến tận nơi, thay vì chờ đợi công chúng tìm đến. Đây không chỉ là thay đổi về địa điểm tổ chức mà còn là sự chuyển đổi về tư duy tiếp cận công chúng, hướng tới tính chủ động, linh hoạt và bao trùm hơn.

Một đặc điểm nổi bật khác của hoạt động triển lãm tại Đồng Nai là sự tập trung vào các chủ đề lịch sử - chính trị, qua đó tái hiện và củng cố ký ức tập thể. Các triển lãm kỷ niệm 95 năm thành lập Đảng, 50 năm Ngày giải phóng miền Nam hay 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9 không chỉ mang ý nghĩa tuyên truyền mà còn góp phần “tái hiện hóa” lịch sử trong không gian đương đại. Ở đây, triển lãm không đơn thuần là sự sắp đặt tư liệu mà là một hình thức kể chuyện bằng hình ảnh (visual storytelling), nơi quá khứ được tổ chức lại theo những mạch ý nghĩa phù hợp với hiện tại. Thông qua đó, các giá trị như lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý thức chủ quyền… được chuyển tải một cách trực quan và dễ tiếp nhận. Bên cạnh đó, các chuyên đề về biển đảo, về Chủ tịch Hồ Chí Minh hay về truyền thống “Đền ơn đáp nghĩa” đã góp phần mở rộng biên độ nội dung, tạo nên một hệ thống diễn ngôn đa tầng, vừa mang tính lịch sử, vừa có chiều kích đạo đức - xã hội.

Song hành với nội dung, phương thức tổ chức triển lãm cũng đang có những chuyển động đáng chú ý, đặc biệt là việc ứng dụng công nghệ số. Các mô hình triển lãm thực tế ảo (VR), triển lãm 3D đa nền tảng đã mở rộng trải nghiệm từ không gian vật lý sang không gian số, cho phép công chúng có thể “Tham quan từ xa”. Sự xuất hiện của các nền tảng triển lãm ảo, tích hợp thuyết minh song ngữ và dữ liệu số hóa 3D cho thấy nỗ lực thích ứng với bối cảnh chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa. Những triển lãm này đã thu hút hàng trăm lượt tương tác và chia sẻ trên mạng xã hội, khẳng định khả năng lan tỏa vượt ra ngoài giới hạn không gian địa lý. Ở góc độ lý luận, có thể xem đây là quá trình tái cấu trúc mối quan hệ giữa tác phẩm - không gian - công chúng, trong đó người xem không còn là đối tượng tiếp nhận thụ động mà trở thành chủ thể tương tác, lựa chọn và kiến tạo trải nghiệm của riêng mình.

Triển lãm với chủ đề “Tổ quốc nhìn từ biển”

Một phương diện khác cũng nổi lên trong thực tiễn là việc gắn hoạt động triển lãm với các sự kiện đối ngoại, tiêu biểu như các dịp kỷ niệm quan hệ Việt Nam - Trung Quốc và Việt Nam - Hoa Kỳ. Việc thu hút hơn 50 doanh nghiệp nước ngoài tham gia hoặc tài trợ cho thấy triển lãm không chỉ là hoạt động văn hóa thuần túy mà còn trở thành công cụ kết nối, thúc đẩy ngoại giao nhân dân. Thông qua hình ảnh, tư liệu và không gian trưng bày, triển lãm góp phần giới thiệu bản sắc văn hóa địa phương, đồng thời tạo dựng hình ảnh một Đồng Nai năng động, hội nhập và giàu tiềm năng phát triển.

Tuy vậy, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động triển lãm vẫn đối mặt với những thách thức nhất định, đặc biệt trong bối cảnh địa bàn hành chính mở rộng, kéo theo những khó khăn trong tổ chức và phân bổ nguồn lực. Chính trong bối cảnh đó, những định hướng cho giai đoạn tới đã dần được xác lập: Tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số, mở rộng không gian tiếp cận công chúng, tăng cường tính liên kết giữa các thiết chế văn hóa và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Ở bình diện rộng hơn, câu chuyện triển lãm tại Đồng Nai cũng gợi mở một vấn đề mang tính lý luận: Làm thế nào để chuyển hóa hoạt động triển lãm từ “Công cụ tuyên truyền” sang “Không gian sáng tạo và đối thoại văn hóa”. Đây không chỉ là yêu cầu của thực tiễn mà còn là xu hướng tất yếu trong sự phát triển của ngành Văn hóa đương đại.

Từ những kết quả cụ thể trong năm 2025, có thể thấy hoạt động triển lãm của Trung tâm Văn hóa - Điện ảnh thành phố Đồng Nai đang từng bước chuyển mình, từ một hình thức tuyên truyền truyền thống sang một không gian văn hóa đa chiều, kết hợp giữa yếu tố lịch sử, thẩm mỹ và công nghệ. Quá trình này, dù còn nhiều thách thức nhưng đã mở ra những khả năng mới trong việc lan tỏa giá trị văn hóa, kết nối cộng đồng và khẳng định vai trò của triển lãm trong đời sống đương đại. Trong tương lai, nếu tiếp tục được đầu tư và định hướng đúng, triển lãm hoàn toàn có thể trở thành một trong những “Trụ cột mềm” trong chiến lược phát triển văn hóa bền vững của địa phương.