Dự lễ khai mạc có: Bà Trương Mỹ Hoa, nguyên Bí thư Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch nước, cựu tù chính trị Côn Đảo; Ông Uông Chu Lưu, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch Ủy ban Hòa bình Việt Nam; PGS, TS Đỗ Văn Trụ, Chủ tịch Hội Di sản Văn hóa Việt Nam; Bà Nguyễn Việt Triều, Chủ tịch Liên hiệp hội Phụ nữ Việt Nam tại châu Âu; TS Đặng Thị Bích Liên, nguyên Thứ trưởng Bộ VHTTDL, Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa Áo dài Việt Nam; nguyên Thứ trưởng Bộ VHTTDL, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp văn hóa, NSND Vương Duy Biên; Ông Nguyễn Minh Nhựt, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh; Ông Nguyễn Anh Nhựt, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy đặc khu Côn Đảo; Ông Nguyễn Văn Mạnh, Phó Chủ tịch UBND đặc khu Côn Đảo; Bà Nguyễn Thị Tuyết, Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam; Bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, Tổng Giám đốc Công ty Senhouse.

Hoa sen - biểu tượng của sự thanh cao, tinh khiết và ý chí vươn lên từ bùn lầy là đại diện cho vẻ đẹp và bản lĩnh của con người Việt Nam. Với ý nghĩa sâu sắc đó, triển lãm “Sen trong đá” được tổ chức nhằm khắc họa tinh thần kiên trung, bất khuất của các chiến sĩ cách mạng đã đấu tranh chống lại chế độ lao tù khắc nghiệt, giữ vững khí tiết và lý tưởng cách mạng ngay trong chốn ngục tù Côn Đảo. Triển lãm "Sen trong đá", giới thiệu 25 bức chân dung các nhà tù chính trị tiêu biểu thời kỳ chống Pháp và chống Mỹ bằng lá sen khô của các nghệ nhân tỉnh Đồng Tháp thực hiện.

Phát biểu tại lễ khai mạc, PGS, .TS Đỗ Văn Trụ, Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam nhấn mạnh, triển lãm "Sen trong đá" là một hoạt động mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, nhằm hướng tới tôn vinh những giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt là vai trò, phẩm chất cao đẹp của người yêu nước Việt Nam trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc. 

Côn Đảo, mảnh đất từng được mệnh danh là "địa ngục trần gian", nơi ghi dấu những đau thương, nhưng cũng là nơi sáng ngời ý chí kiên cường, bất khuất của các chiến sĩ cách mạng. Trong dòng chảy lịch sử ấy, hình ảnh các nhà tù chính trị hiện lên như những bông hoa sen tinh khiết, kiêu hãnh vươn lên từ sỏi đá khắc nghiệt của nhà tù đế quốc để tỏa hương cho đời.

Theo PGS, TS Đỗ Văn Trụ, "Sen trong đá" không chỉ là tên gọi giàu tính biểu tượng, mà còn là một thông điệp sâu sắc gửi đến các thế hệ hôm nay và mai sau. Sen là một loài hoa tượng trưng cho sự thuần khiết, thanh cao, tượng trưng cho nghị lực sống mãnh liệt. Đá tượng trưng cho sự thử thách, gian truân, cứng rắn. Những nhà tù chính trị ấy đã cống hiến, đã chiến đấu và đã giữ vững khí tiết trong hoàn cảnh khắc nghiệt để từ đó viết lên những trang sử hào hùng, góp phần làm nên tầm vóc đất nước hôm nay.

25 bức hình của triển lãm là 25 tác phẩm chân thực, sống động và đầy tình cảm. Mỗi bức hình không chỉ ghi lại chân dung cuộc đời của những nhà tù chính trị, mà còn khắc họa tinh thần bất khuất, lòng yêu nước nồng nàn, đức tính hy sinh thầm lặng và niềm tin son sắt vào ngày mai tươi sáng. Thông qua triển lãm, Ban tổ chức mong muốn góp phần giáo dục lòng yêu nước cho cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ hôm nay, để mỗi người chúng ta càng thêm trân trọng giá trị của hòa bình, độc lập, đồng thời nhận thức sâu sắc hơn về trách nhiệm giữ gìn và phát huy giá trị lịch sử, di sản văn hóa dân tộc.

“Triển lãm "Sen trong đá" không chỉ là một sự kiện văn hóa, mà còn là một hành trình tri ân những người phụ nữ, anh hùng đã hy sinh vì dân, vì nước, vì hạnh phúc cá nhân vì Tổ quốc. Đây cũng là dịp để chúng ta cùng suy ngẫm, cùng lắng lại trước những giá trị bền vững của lịch sử và con người Việt Nam” – Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam nhấn mạnh.

Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Văn Mạnh, Phó Chủ tịch UBND đặc khu Côn Đảo khẳng định: Lịch sử dân tộc Việt Nam còn mãi ghi đậm dấu ấn sáng ngời của những người phụ nữ anh hùng, hào kiệt, không chịu khuất phục kẻ thù, không chịu kiếp sống nô lệ, đứng lên chống giặc ngoại xâm. Đó là Bà Trưng, Bà Triệu đến thế hệ những chiến sĩ cách mạng kiên trung, bất khuất như các chị Nguyễn Thị Minh Khai, Võ Thị Sáu, Lê Thị Hồng Gấm, Nguyễn Thị Định và còn đó biết bao phụ nữ chịu thương chịu khó, âm thầm cống hiến cho đất nước những người mình yêu quý nhất. 

Trải qua thời kỳ cách mạng, vị trí, vai trò của phụ nữ được Đảng và Bác Hồ đánh giá rất cao. Bác từng nói: "Non sông gấm vóc Việt Nam là do phụ nữ Việt Nam, trẻ cũng như già, ra sức thêu dệt mà thêm tốt đẹp, rực rỡ", trong đó có những đóa hoa nơi ngục tù Côn Đảo. Nhắc đến Côn Đảo, ai cũng nghĩ đến khu di tích lịch sử cách mạng lớn và lâu đời của Việt Nam. Trong suốt 113 năm (1862 - 1975), nơi đây nổi tiếng là "Địa ngục trần gian", nơi được ví như một cỗ máy sát sinh khổng lồ với vô vàn hình thức đàn áp, khủng bố hết sức tinh vi, tàn bạo. Thế nhưng trong chính hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, hàng vạn người con ưu tú của dân tộc luôn luôn đoàn kết một lòng đứng lên kháng chiến, đấu tranh, dựng nên một mốc son chói lọi về ý chí bất khuất, lòng yêu nước nồng nàn. Trong đó có sự đóng góp không nhỏ của "đội quân tóc dài". 

“Chiến công của các mẹ, các chị đã tiếp tục viết lên những trang sử hào hùng của dân tộc. Sống, đấu tranh, giữ vững khí tiết là tư tưởng thường trực, không chỉ để tồn tại mà để khẳng định một chân lý: trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất, phẩm chất cao đẹp và bản lĩnh của người cách mạng luôn được tôi luyện và tỏa sáng hơn bao giờ hết. Trong số đó là các bà, các chị, những đóa hoa bừng nở rực rỡ giữa chốn ngục tù với tinh thần đấu tranh kiên cường, giữ trọn khí tiết, sẵn sàng hy sinh trọn tuổi thanh xuân tươi đẹp của mình vì độc lập, tự do của Tổ quốc” – Phó Chủ tịch UBND đặc khu Côn Đảo nhấn mạnh. 

Triển lãm chuyên đề "Sen trong đá" lựa chọn hình ảnh, hình tượng sen - một biểu tượng giàu giá trị văn hóa để khắc họa hình ảnh trong sáng, cao quý và tươi đẹp, sen nở giữa bùn, giữa đá vẫn giữ trọn sự tinh khiết và tươi đẹp. Giữa tường đá lạnh và xiềng xích, sen vẫn nở và tỏa ngát hương thơm.

Triển lãm "Sen trong đá" gồm ba phần: "Hồ Chí Minh đẹp nhất tên Người", "Sen trong đá" và "Trọn mãi hương sen", giới thiệu 25 chân dung nữ chiến sĩ cách mạng được thể hiện trên chất liệu lá sen - một lựa chọn mang tính nghệ thuật và nhân văn sâu sắc. Đằng sau mỗi chân dung là một cuộc đời, một số phận, một bản lĩnh phi thường trải qua bao năm tháng đấu tranh cách mạng, từ giam cầm, tra tấn đến đòn roi, tinh thần từ nhiều miền, nhiều hoàn cảnh khác nhau nhưng cùng một điểm chung đó là lòng yêu nước và lý tưởng cách mạng cao đẹp của người Việt Nam. 

Chia sẻ tại lễ khai mạc triển lãm, bà Trương Mỹ Hoa, nguyên Phó Chủ tịch nước, cựu tù chính trị Côn Đảo bày tỏ niềm vui và sự xúc động khi tham dự triển lãm “Sen trong đá”. Theo bà, chủ đề triển lãm đã gợi lên sâu sắc về sự kiên trung, đức hy sinh của những người phụ nữ trong chốn lao tù; những con người từng đối mặt với cường quyền, bạo lực nhưng vẫn giữ trọn lòng sắt son, niềm tin và khí tiết cách mạng.

Bà Trương Mỹ Hoa cho biết, từ lâu, những cựu tù chính trị đã ấp ủ mong muốn có một triển lãm như thế này, để cùng Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, các đơn vị, nghệ sĩ, nghệ nhân và những người cộng sự tổ chức nên một không gian giàu ý nghĩa, góp phần lưu giữ, lan tỏa những giá trị cao đẹp đến các thế hệ sau.

“Tôi rất xúc động trước tình cảm, sự công phu và tâm huyết mà Ban Tổ chức, các nghệ nhân đã dành cho triển lãm. Từ hình tượng hoa sen, các tác phẩm đã khắc họa vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam, không chỉ đẹp ở hình thức mà còn đẹp ở tâm hồn, ở ý chí, ở sự hy sinh thầm lặng và cao cả. Đó là vẻ đẹp của những con người đã đi qua gian khổ nhưng vẫn giữ được sự trong sáng, thanh cao và niềm tin không khuất phục”, bà Trương Mỹ Hoa chia sẻ.

Theo nguyên Phó Chủ tịch nước, trong suốt cuộc đấu tranh giành độc lập của dân tộc, từ thời chống thực dân, đế quốc đến công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay, biết bao phụ nữ Việt Nam đã sống và chiến đấu như những đóa sen tỏa hương giữa đá. Họ là nguồn sinh khí, là dòng chảy bền bỉ, mát lành, tiếp tục truyền cảm hứng cho các thế hệ nối tiếp.

Triển lãm lần này giới thiệu 25 chân dung, nhưng đó chỉ là những gương mặt đại diện. Đằng sau 25 chân dung ấy là ý chí, tinh thần, sự quyết tâm và nghị lực ngoan cường của phụ nữ Việt Nam. Họ là những “đóa sen trong đá” — những con người không khuất phục trước kẻ thù, không gục ngã trước hoàn cảnh, trở thành biểu tượng của những tâm hồn trong sáng, kiên cường.

Bà Trương Mỹ Hoa cũng nhấn mạnh, hoa sen không chỉ là biểu tượng của riêng phụ nữ, mà còn là biểu tượng của con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam: thanh cao, liêm khiết, giàu ý chí, luôn vượt lên mọi cường quyền, mọi khó khăn để giành lấy độc lập, tự do và xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn. Vì thế, cái đẹp của “Sen trong đá” cũng là vẻ đẹp của sự kiên cường, bất khuất của cả dân tộc Việt Nam - một dân tộc đã trải qua biết bao hy sinh, mất mát để có được nền hòa bình, độc lập hôm nay.

“Với tư cách là một người từng trải qua lao tù, đồng thời là một người phụ nữ, tôi thực sự xúc động và biết ơn các anh chị đã dành chủ đề ý nghĩa này cho những nữ chiến sĩ, nữ cán bộ, nữ tù chính trị. Những đóng góp, hy sinh ấy hôm nay được nhắc lại không chỉ để ghi nhớ quá khứ, mà còn để tiếp tục truyền đi cảm xúc, ý chí và trách nhiệm cho thế hệ mai sau”- bà bày tỏ.

Bà Trương Mỹ Hoa cho rằng, thế hệ đi trước luôn mong muốn truyền lại nhiều nhất có thể những ký ức, cảm xúc, niềm tin và ý chí đã từng được gìn giữ trong những năm tháng gian khổ. Đó là điều cần thiết đối với thế hệ hôm nay trong thời đại mới.

“Không ai mong đất nước phải trải qua chiến tranh để tiếp tục thử thách những tấm gương trong lao tù. Nhưng trong thời bình, vẫn luôn cần có những “đóa sen trong đá” của thời đại mới. “Đá” hôm nay không còn là xiềng xích, nhà tù, cường quyền hay bạo lực, mà là những khó khăn, thách thức trong đời sống, trong lao động, học tập, nghiên cứu, sáng tạo và xây dựng đất nước” – Bà Trương Mỹ Hoa bày tỏ.

Bà dẫn chứng, hiện nay có những nhà khoa học đang ngày đêm lặn lội nghiên cứu trong nông nghiệp, công nghiệp, y học và nhiều lĩnh vực khác để góp phần phát triển đất nước, nâng cao đời sống nhân dân, đem lại tương lai tốt đẹp hơn cho các thế hệ trẻ. Đó cũng là những biểu hiện đẹp của tinh thần “sen trong đá” hôm nay.

“Tôi tin rằng, với truyền thống của dân tộc, triển lãm ‘Sen trong đá’ sẽ tiếp tục truyền cảm hứng cho các thế hệ nối tiếp, đặc biệt là phụ nữ Việt Nam hôm nay. Dù ở lĩnh vực nào, mỗi người cũng cần sống thanh cao, trong sạch, không ngừng vươn lên, vượt qua khó khăn để đóng góp cho đất nước”- bà Trương Mỹ Hoa nhấn mạnh.

Theo bà, thời kỳ của những “đóa sen trong đá” nơi ngục tù đã đi qua, nhưng trong thời kỳ mới chắc chắn vẫn sẽ có những “đóa sen trong đá” khác. Đó là những con người âm thầm vượt qua gian khổ, vượt qua cả những khó khăn không phải lúc nào cũng nhìn thấy bằng mắt hay nói hết bằng lời. Bằng ý chí, nghị lực và niềm tin, họ sẽ tiếp tục phấn đấu, chiến thắng thử thách, góp phần đưa đất nước phát triển, xứng đáng với tinh thần của người phụ nữ Việt Nam yêu nước trong thời đại Hồ Chí Minh và trong thời đại mới.

Triển lãm "Sen trong đá" mang ý nghĩa chính trị sâu sắc, nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm các ngày lễ lớn của dân tộc, là dịp để chúng ta tri ân, tưởng nhớ và tôn vinh những tấm gương hy sinh to lớn của các thế hệ phía trước, đồng thời giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp lý tưởng và khơi dậy niềm tự hào dân tộc cho thế hệ hôm nay và mai sau.