Trong dòng chảy ấy, văn hóa không đứng ngoài sự phát triển mà hiện diện như một nền tảng tinh thần vững chắc, vừa dẫn dắt, vừa nuôi dưỡng sự phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn quốc phòng - an ninh và bồi đắp chất lượng sống của Nhân dân. Những đổi thay có thể bắt đầu từ những điều rất đỗi bình dị: Một khu dân cư xanh - sạch - đẹp hơn, một gia đình giữ gìn nề nếp, một cộng đồng thêm gắn bó nhưng chính từ những điều bình dị ấy đã góp phần tạo nên diện mạo văn hóa mới - hiện đại mà vẫn đậm đà bản sắc.

Nhìn lại chặng đường một phần tư thế kỷ, có thể thấy rõ một quá trình chuyển hóa bền bỉ: Từ vận động sang tự giác, từ phong trào thành nhu cầu, từ những mô hình điểm đến sự lan tỏa rộng khắp. Đó cũng chính là hành trình kết tinh sức mạnh cộng đồng, nơi mỗi người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể kiến tạo đời sống văn hóa.

Một trong những dấu ấn nổi bật trong 25 năm qua chính là sự chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức của toàn xã hội đối với vai trò của văn hóa. Công tác tuyên truyền được triển khai đồng bộ, liên tục với nhiều hình thức phong phú, từ truyền thông đại chúng đến hoạt động văn hóa cơ sở. Toàn thành phố đã tổ chức hơn 175.000 cuộc tuyên truyền với trên 8,6 triệu lượt người tham dự, phát hành hàng trăm nghìn tài liệu, pano, áp phích; thực hiện hàng chục nghìn tin, bài, chương trình phát thanh - truyền hình. Những con số ấy cho thấy độ phủ rộng và chiều sâu của công tác tuyên truyền, góp phần đưa phong trào thấm sâu vào từng khu dân cư, từng gia đình. Từ chỗ là phong trào mang tính vận động, đến nay, việc xây dựng đời sống văn hóa đã trở thành ý thức tự giác, là nhu cầu tự thân của mỗi cộng đồng.

Phong trào được tổ chức triển khai bài bản, xuyên suốt từ tỉnh đến cơ sở, với hệ thống Ban Chỉ đạo thường xuyên được kiện toàn, đổi mới. Đồng Nai là một trong những địa phương đi đầu trong việc hợp nhất các Ban Chỉ đạo liên ngành, tinh gọn bộ máy nhưng vẫn nâng cao hiệu quả hoạt động. Từ 7 chương trình ban đầu, đến nay, phong trào đã phát triển thành 13 chương trình, bao trùm hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội: Từ xây dựng khu dân cư, gia đình văn hóa đến phòng chống tệ nạn, phát triển thể thao, xây dựng xã hội học tập. Việc gắn phong trào với chương trình xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh đã tạo nên sự cộng hưởng mạnh mẽ, biến phong trào thành động lực phát triển toàn diện.

Nhìn lại chặng đường 25 năm, những con số ấn tượng chính là minh chứng sinh động cho hiệu quả thực chất của phong trào. Tỷ lệ ấp, khu phố văn hóa tăng từ hơn 36% (năm 2000) lên trên 98% (năm 2025); trong đó có 65 khu dân cư giữ vững danh hiệu 25 năm liên tục, hàng trăm khu đạt từ 10 - 15 năm liên tục. Tỷ lệ gia đình văn hóa tăng từ khoảng 59% lên trên 98%, trở thành chuẩn mực phổ biến trong đời sống xã hội. Tỷ lệ cơ quan, đơn vị đạt chuẩn văn hóa đạt trên 98%; doanh nghiệp đạt khoảng 82%.

Không chỉ dừng lại ở danh hiệu, phong trào còn tạo ra những chuyển biến thực chất: Huy động trên 5.400 tỷ đồng cho các hoạt động “Vì người nghèo”, xây dựng hơn 38.000 căn nhà tình thương, hỗ trợ sinh kế cho hàng chục nghìn hộ dân; vận động Nhân dân đóng góp hơn 2.600 tỷ đồng và trên 417.000 ngày công, xây dựng và nâng cấp hơn 4.500 km đường giao thông nông thôn. Công tác quản lý xã hội được tăng cường thông qua việc kiểm tra hơn 37.000 cơ sở kinh doanh dịch vụ, xử lý nhiều vi phạm, góp phần lành mạnh hóa môi trường xã hội; tổ chức cai nghiện cho trên 32.000 lượt người, hỗ trợ hàng nghìn người tái hòa nhập cộng đồng. Những con số ấy không chỉ phản ánh quy mô mà còn khẳng định tính thực chất và hiệu quả bền vững của phong trào.

Phong trào cũng trở thành cầu nối gắn kết cộng đồng, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân. Các hoạt động như Ngày hội Đại đoàn kết, liên hoan văn hóa, hội thi, giao lưu… được duy trì thường xuyên, trở thành điểm hẹn văn hóa của Nhân dân. Toàn thành phố có 100% khu dân cư tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết, trong đó trên 98% tổ chức đầy đủ cả phần lễ và phần hội. Đây không chỉ là hoạt động văn hóa mà còn là không gian gắn kết tình làng nghĩa xóm, nuôi dưỡng tinh thần cộng đồng. Các mô hình tự quản, phong trào “Nhà nước và Nhân dân cùng làm” được phát huy mạnh mẽ, góp phần xây dựng nếp sống văn minh, giữ gìn an ninh trật tự, bảo vệ môi trường.

Ở chiều sâu, phong trào đã góp phần quan trọng trong việc xây dựng con người mới - có ý thức công dân, đạo đức, lối sống lành mạnh. Gia đình - tế bào của xã hội - được quan tâm xây dựng bền vững với hơn 1.200 câu lạc bộ gia đình phát triển bền vững, gần 1.900 địa chỉ tin cậy cộng đồng, hàng nghìn mô hình phòng, chống bạo lực gia đình. Các chương trình như “Gia đình thời @”, các liên hoan gia đình văn hóa, hoạt động tuyên dương, tôn vinh đã tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, góp phần xây dựng gia đình ấm no, tiến bộ, hạnh phúc.

Không chỉ là nền tảng tinh thần, phong trào còn góp phần trực tiếp vào phát triển kinh tế - xã hội. Môi trường văn hóa lành mạnh đã tạo điều kiện thuận lợi để thu hút đầu tư, phát triển sản xuất, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Các hoạt động thể dục thể thao quần chúng phát triển mạnh mẽ với hơn 1.000 giải thể thao cấp tỉnh, thu hút đông đảo người dân tham gia; riêng Ngày chạy Olympic hằng năm có khoảng 10% dân số hưởng ứng. Phong trào cũng góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo nền tảng ổn định cho phát triển bền vững.

Bước vào giai đoạn mới, với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển của thành phố Đồng Nai. Những thành tựu đạt được trong 25 năm qua không chỉ là kết quả đáng tự hào mà còn là nền tảng để tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng phong trào theo hướng thực chất, hiệu quả, phù hợp với bối cảnh mới.

Trong dòng chảy phát triển, phong trào sẽ tiếp tục là sợi dây kết nối cộng đồng, là nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần xây dựng một xã hội văn minh, giàu đẹp, nghĩa tình.

NGUYỄN LAI

Nguồn: Tạp chí VHNT số 649, tháng 7-2026