Về Yên Thế hôm nay, chúng ta còn cảm nhận được một “tinh thần Yên Thế” bất hủ từ những võ đường và sự say mê võ thuật của người dân. Bởi thế, không phải ngẫu nhiên mà nhiều năm qua, giải võ cổ truyền của tỉnh thường được tổ chức trong khuôn khổ lễ hội Yên Thế. Ngoài phong trào học võ phát triển thì sự cổ vũ của đông đảo người hâm mộ là một trong những lý do quan trọng để ngành Thể thao lựa chọn địa điểm đăng cai giải tại đây.
Những ngày cuối năm học vừa qua, tại Trường THCS Hoàng Hoa Thám (xã Yên Thế), hơn 300 học sinh là thành viên Câu lạc bộ (CLB) Võ sáo Yên Thế ngày đêm hăng say tập luyện các bài quyền chuẩn bị biểu diễn trong buổi khai hội Yên Thế. Trên võ đường thuộc Khu di tích Hoàng Hoa Thám, các trận thi đấu Giải võ thuật cổ truyền do Sở VHTTDL tổ chức cũng diễn ra quyết liệt, đầy kịch tích. Giải quy tụ đông đảo các đối thủ mạnh thuộc nhiều lò võ mang bản sắc riêng tranh dự và cống hiến cho người hâm mộ những đường quyền, thế võ hoa mỹ và uy lực.
Thầy giáo Thân Ngọc Huy, giáo viên Trường Tiểu học Hoàng Hoa Thám, Chủ nhiệm CLB Võ sáo Yên Thế nhiều năm qua đã không quản khó khăn để duy trì dạy miễn phí, góp sức khôi phục phong trào tập luyện môn võ cổ truyền nói chung, võ sáo nói riêng cho học sinh địa phương. Mới đây, được sự hỗ trợ chuyên môn của các võ sư kỳ cựu là Trịnh Như Quân và Nguyễn Huy Toàn, thầy Huy tích cực truyền dạy các căn bản quan trọng của võ sáo cho học sinh, tiếp đó sẽ luyện tập các bài nâng cao. Tương truyền, bài võ sáo có tên “Bóng trăng Phồn Xương” được hình thành, phát triển từ chính cuộc khởi nghĩa Yên Thế. Bài võ gồm 6 thế tấn (tả cảnh), 13 thuật đặc dị kiếm pháp và 51 chiêu thức cụ thể. Bắt đầu từ thế bái tổ (đặc trưng của võ cổ truyền) rồi tới các thế: Lập tấn, tả hữu xa luân, tam hoa cái đỉnh, xà hành nhập trận, long hổ hội, xà hành thoái bộ... Võ sĩ phải uyển chuyển linh hoạt, cây sáo được sử dụng như một vũ khí lợi hại.
Ngoài võ sáo, học trò của thầy Huy còn được truyền dạy nhiều tinh hoa từ võ cổ truyền như các bài: “Lão hổ thượng sơn”, “Huỳnh Long độc kiếm”, “Tứ linh đao”, “Siêu sung thiên”, “Lão mai quyền”… Hiện nay, CLB Võ sáo Yên Thế được hỗ trợ trang phục, sáo đạt tiêu chuẩn bằng chất liệu inox và thường xuyên tổ chức tập luyện nâng cao chất lượng chuyên môn. Ngoài học võ rèn luyện sức khỏe, thầy Huy còn đề cao việc rèn tính kỷ luật, tinh thần võ đạo và giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa địa phương. Em Lê Hải Yến, học sinh lớp 6, Trường THCS Hoàng Hoa Thám cho biết: "Học võ không những tốt cho sức khỏe mà còn giúp em tự tin hơn trong giao tiếp, rèn luyện tính kỷ luật và luôn có tinh thần lạc quan, đồng thời được hiểu hơn về truyền thống, lịch sử dân tộc".
Tại xã Ngọc Thiện lâu nay vẫn duy trì số lượng đông đảo võ sinh tham gia các câu lạc bộ võ thuật. Trong đó, tiêu biểu phải kể đến 4 lớp năng khiếu võ thuật cổ truyền do võ sư Đỗ Xuân Hoàng truyền dạy với hàng trăm môn sinh theo học. Nhiều năm qua, thành tích của các môn sinh thuộc võ đường này đã không ngừng dày lên, đơn cử như VĐV Ngô Văn Phú với hàng chục tấm huy chương ở các giải đấu; Nguyễn Hải Đông giành Huy chương Vàng toàn quốc năm 2022, Nguyễn Tường Vy giành Huy chương Bạc toàn quốc năm 2022... Hiện, võ sư Hoàng đang là cộng tác viên của Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu thể thao tỉnh Bắc Ninh số 1. Từ võ đường này đã giúp cơ quan chuyên môn phát hiện, tuyển chọn được nhiều VĐV cho các lớp năng khiếu và đội tuyển tỉnh. Ngoài ra, còn nhiều thầy dạy võ tâm huyết đã dày công sưu tập, truyền dạy võ thuật cho học sinh trong vùng, có thể kể đến như võ sư Nguyễn Trường Sinh (xã Yên Thế), Nguyễn Văn Thịnh (xã Tân Yên), Vũ Đức Lộc (xã Quang Trung)...
Ông Nguyễn Văn Oánh, Trưởng Phòng Quản lý Thể dục thể thao (Sở VHTTDL Bắc Ninh) cho biết: Vùng đất Cầu Vồng - Yên Thế xưa giàu truyền thống thượng võ nên môn võ thuật phát triển với hình thức tập luyện và những trường phái đa dạng. Các xã có phong trào võ thuật mạnh là: Yên Thế, Tam Tiến, Ngọc Thiện, Tân Yên, Quang Trung, Phúc Hòa, Nhã Nam… Bên cạnh võ cổ truyền, một số môn võ khác như: Boxing (đấm bốc), Vovinam, Taekwondo, Karatedo, Wushu… cũng được đang được duy trì. Nhiều địa phương tổ chức các giải thi đấu vật, võ gắn với lễ hội truyền thống hằng năm. Vào dịp Hè, các võ đường, CLB tổ chức chương trình thi đấu giao lưu và thi nâng đai cho môn sinh, tạo sân chơi bổ ích cho thanh, thiếu niên, từ đó phát hiện bồi dưỡng các tài năng cho đội tuyển của tỉnh.
Trên cở sở phong trào tại các địa phương, Trung tâm Huấn luyện và Thi đấu thể thao tỉnh Bắc Ninh số 1 đã “đặt hàng” các HLV đào tạo và tuyển chọn được nhiều VĐV vào các lớp năng khiếu tham gia các giải đấu toàn quốc. Cùng với đó, đã hỗ trợ một số cơ sở vật chất, dụng cụ tập luyện, thi đấu như: Găng, đai, giáp, đệm thảm, bao tập… cho một số lớp võ phong trào, đồng thời duy trì gặp mặt động viên, khen thưởng khích lệ VĐV tiêu biểu, đạt thành tích cao. Nhằm thúc đẩy phong trào, hằng năm, ngành Thể thao tỉnh thường niên tổ chức giải võ thuật cổ truyền gắn với các lễ hội xuân. Một số địa phương làm tốt công tác huy động xã hội hóa cho môn thể thao này. Có trường học còn đưa võ thuật vào chương trình giáo dục thể chất.
Ngoài học võ rèn luyện sức khỏe, các môn sinh còn được rèn luyện đạo đức, lối sống lành mạnh, những điều hay, lẽ phải của người học võ và đề cao ý thức tuân thủ pháp luật. Điều ý nghĩa hơn là lớp trẻ hôm nay đang tiếp nối truyền thống thượng võ của vùng đất anh hùng, gìn giữ những tinh hoa, bảo tồn văn hóa dân tộc.
NGUYỄN HƯỞNG
Nguồn: Tạp chí VHNT số 649, tháng 7-2026
