Thăng Long – Hà Nội từ lâu đã là trung tâm chính trị, văn hóa, giáo dục lớn của đất nước, đồng thời là nơi hội tụ nhiều làng khoa bảng và những dòng họ có truyền thống hiếu học, đỗ đạt, cống hiến cho xã hội. Trong đó, dòng họ Ngô Thì ở làng Tả Thanh Oai là một trường hợp tiêu biểu, với nhiều thế hệ nối tiếp nhau vun đắp truyền thống học vấn, trước tác và phụng sự đất nước.

Văn Miếu – Quốc Tử Giám hiện nay còn lưu giữ 7 bia đề danh tiến sĩ ghi danh 5 vị khoa bảng thuộc dòng họ Ngô Thì, chứng minh cho bề dày truyền thống coi trọng học vấn được trao truyền qua nhiều thế hệ. Tiêu biểu trong dòng tộc là Tiến sĩ Ngô Thì Sĩ (1726–1780) là thân phụ Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm, ông ngoại nhà sử học Phan Huy Chú, có đóng góp trên nhiều lĩnh vực, từ chính trị, sử học đến văn chương và giáo dục. Phan Huy Chú từng viết: “Ngô Thì Sĩ học vấn sâu rộng, văn chương hùng vĩ, làm rạng rỡ cho tông phái nhà Nho, là một đại gia ở nước ta” không những khẳng định tầm vóc của một cá nhân, mà còn gợi mở về môi trường học thuật, gia phong và truyền thống văn hóa đã góp phần hình thành nên những nhân vật xuất sắc của dòng họ Ngô Thì.

Danh nhân Ngô Thì Nhậm (1746–1803) là một nhân vật có tầm vóc nổi bật, gắn liền với những biến động sâu sắc của lịch sử dân tộc cuối thế kỷ XVIII. Sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống học vấn, được giáo dưỡng bởi những người đi trước và sớm bộc lộ tư chất thông minh, ông đã đạt được những thành tựu đáng kể trên con đường khoa cử, trước tác và hoạt động chính trị. Ông có dấu ấn đặc biệt, gắn bó sâu sắc với Quốc Tử Giám dưới triều Tây Sơn (qua tác phẩm Thái học môn lâu phú), cùng những tư tưởng sâu sắc về giáo dục và dùng người.

Ban Tổ chức đã nhận được 27 bài tham luận từ các nhà khoa học, nhà nghiên cứu và hậu duệ dòng họ, tập trung vào ba nhóm vấn đề chính: Quê hương, gia đình và truyền thống khoa bảng của dòng họ Ngô Thì làng Tả Thanh Oai; Thân thế, sự nghiệp, đóng góp của Tiến sĩ Ngô Thì Nhậm và các danh nhân dòng họ Ngô Thì, cùng mối liên hệ với Văn Miếu – Quốc Tử Giám; Công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa của dòng họ Ngô Thì từ di tích, trước tác đến giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, TS Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu – Quốc Tử Giám mong muốn Hội thảo không chỉ góp phần bổ sung tư liệu, làm sáng tỏ những vấn đề về thân thế, sự nghiệp của Ngô Thì Nhậm và các danh nhân dòng họ Ngô Thì mà còn nhận diện sâu sắc hơn mối quan hệ giữa truyền thống gia phong, đạo học, khoa cử với sự hình thành nhân cách, tài năng và trách nhiệm của người trí thức đối với đất nước. Qua đó, góp phần bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, giáo dục của dân tộc trong đời sống đương đại.

Tại Hội thảo, các đại biểu, các nhà khoa học đã tập trung thảo luận làm rõ hơn thân thế, sự nghiệp và tầm vóc lịch sử của Ngô Thì Nhậm, những khảo cứu, đối chiếu tư liệu về cuộc đời, hoạt động và trước tác của ông; đánh giá những đóng góp trên các lĩnh vực chính trị, ngoại giao, văn chương, tư tưởng và giáo dục trong bối cảnh lịch sử cụ thể của cuối thế kỷ XVIII.

Cùng với đó, nhận diện những giá trị tiêu biểu của truyền thống hiếu học, khoa bảng dòng họ Ngô Thì và mối liên hệ với Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Từ lịch sử gia đình, dòng họ và quê hương Tả Thanh Oai, các đại biểu cũng làm rõ hơn sự tiếp nối giữa các thế hệ, vai trò của giáo dục gia đình, truyền thống học tập, trước tác và phụng sự xã hội; đồng thời bổ sung tư liệu về các danh nhân, những dấu tích và đóng góp của họ đối với lịch sử giáo dục, văn hóa dân tộc.

Đồng thời, đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di sản liên quan đến Ngô Thì Nhậm và dòng họ Ngô Thì.  Theo đó, việc bảo tồn cần gắn với nghiên cứu, kiểm kê, hệ thống hóa và số hóa tư liệu; phát huy giá trị di tích, di sản Hán Nôm và các nguồn sử liệu; tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý di tích, các cơ sở nghiên cứu, nhà trường, cộng đồng địa phương và hậu duệ dòng họ. Qua đó, đưa những giá trị lịch sử, văn hóa và giáo dục đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.