Chủ trì Hội thảo có: Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Vũ Thanh Mai; Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy; Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học, Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), GS, TS Hoàng Anh Tuấn.

Cùng dự có đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương; đại diện các tỉnh ủy, thành ủy, Ban Tuyên giáo và Dân vận các tỉnh ủy, thành ủy; Sở VHTTDL một số tỉnh, thành phố; các chuyên gia, các nhà khoa học.

Tăng cường chất lượng, hiệu quả công tác tham mưu về xây dựng gia đình là yêu cầu thiết thực, có ý nghĩa lâu dài

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh: Gia đình là tế bào của xã hội, là môi trường quan trọng nuôi dưỡng, giáo dục, hình thành nhân cách con người, đồng thời là nơi gìn giữ, trao truyền và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc. 

Trong suốt chiều dài lịch sử, các giá trị yêu nước, đoàn kết, nhân ái, nghĩa tình, tự lực, tự cường được hình thành, vun đắp trước hết từ mỗi gia đình và lan tỏa trong cộng đồng, xã hội. Nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò của gia đình, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, hoàn thiện chủ trương, chính sách, pháp luật và tăng cường quản lý nhà nước về công tác gia đình, hướng tới xây dựng gia đình Việt Nam no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh, thực sự là nền tảng vững chắc của xã hội và môi trường quan trọng để phát triển con người Việt Nam toàn diện.

Theo Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy, trong bối cảnh công nghiệp hóa, đô thị hóa, chuyển đổi số, già hóa dân số và hội nhập quốc tế diễn ra mạnh mẽ, gia đình Việt Nam đang có nhiều biến đổi về quy mô, cấu trúc, chức năng, mối quan hệ và hệ giá trị. Quy mô gia đình có xu hướng thu nhỏ, mức sinh giảm ở nhiều địa bàn; các loại hình gia đình ngày càng đa dạng, khoảng cách thế hệ, sự khác biệt về giá trị, lối sống và sự suy giảm tương tác trực tiếp giữa các thành viên có chiều hướng rõ hơn, các vấn đề về hôn nhân, ly hôn và sự ổn định của quan hệ gia đình đặt ra nhiều yêu cầu mới.

Những biến đổi đó vừa phản ánh xu thế phát triển của xã hội, vừa đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng công tác tham mưu, hoàn thiện cơ chế, chính sách; tăng cường phối hợp liên ngành; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và tổ chức thực hiện công tác gia đình trong tình hình mới.

Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy cho biết, là cơ quan của Chính phủ thực hiện chức năng quản lý nhà nước về gia đình, Bộ VHTTDL xác định công tác gia đình không chỉ là một nội dung quan trọng của lĩnh vực văn hóa - xã hội, mà còn góp phần trực tiếp xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, bồi đắp nguồn lực nội sinh, củng cố nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Xây dựng gia đình trong kỷ nguyên mới không chỉ là gìn giữ những giá trị truyền thống tốt đẹp, mà còn là đầu tư cho chất lượng con người; có đủ bản lĩnh tri thức và năng lực làm chủ công nghệ. Vì vậy, tăng cường chất lượng, hiệu quả công tác tham mưu về xây dựng gia đình là yêu cầu thiết thực, có ý nghĩa lâu dài.

Với ý nghĩa và tầm quan trọng đó, Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy đề nghị Hội thảo tập trung trao đổi, làm rõ một số nội dung trọng tâm:

Một là, làm rõ quan điểm, chủ trương của Đảng về xây dựng gia đình Việt Nam trong tình hình mới theo tinh thần Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng; gắn xây dựng gia đình với phát triển con người Việt Nam toàn diện, giữ gìn và phát huy hệ giá trị quốc gia, hệ giả trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam.

Hai là, đánh giá khách quan kết quả 5 năm thực hiện Chỉ thị số 06-CT/TW, nhất là công tác tham mưu, lãnh đạo, chỉ đạo, thể chế hóa, phối hợp và tổ chức thực hiện, đồng thời làm rõ những hạn chế, nguyên nhân, khó khăn, vướng mắc và các vấn đề cần tiếp tục tập trung tháo gỡ. 

Ba là, nhận diện đầy đủ những vẫn đề mới đặt ra đối với công tác gia đình trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập quốc tế, chuyển đổi số và sự phát triển nhanh của khoa học, công nghệ; phân tích tác động của biến đổi cấu trúc, chức năng và quan hệ gia đình đối với việc giữ gìn, phát huy các giá trị văn hóa, đạo đức, lối sống trong gia đình Việt Nam.

Bốn là, trao đổi kinh nghiệm thực tiễn; đề xuất nhiệm vụ, giải pháp nâng cao chất lượng tham mưu, hoàn thiện chính sách, tăng cường cơ chế phối hợp và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện công tác gia đình, phát huy vai trò của gia đình trong xây dựng con người Việt Nam toàn diện, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

“Hội thảo là diễn đàn để các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các cơ quan, đơn vị, địa phương trao đổi kết quả nghiên cứu, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn và đề xuất các giải pháp có tình khả thi. Kết quả Hội thảo sẽ là nguồn thông tin, luận cứ quan trọng để Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Bộ VHTTDL cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu, tham mưu hoàn thiện chủ trương, cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu quả công tác gia đình trong thời gian tới” – Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy nhấn mạnh. 

Tiếp tục đổi mới tư duy nghiên cứu về gia đình theo hướng liên ngành

Phát biểu tại Hội thảo, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học, Xã hội và Nhân văn, GS, TS Hoàng Anh Tuấn cho biết, trong nhiều năm qua, đội ngũ các nhà khoa học của trường đã triển khai những nghiên cứu về gia đình Việt Nam trên các phương diện: xã hội học, tâm lý học, nhân học, công tác xã hội, dân số học, giới và phát triển, chính sách công, văn hóa và nhiều lĩnh vực liên ngành khác. Những kết quả nghiên cứu đó không chỉ đóng góp vào sự phát triển của khoa học xã hội mà còn chuyển hóa thành các luận cứ khoa học phục vụ quá trình xây dựng chính sách của Đảng và Nhà nước.

Để nâng cao hơn nữa công tác nghiên cứu về gia đình, thì từ góc độ của một trường đại học, GS, TS Hoàng Anh Tuấn cho rằng cần tiếp tục đổi mới tư duy nghiên cứu về gia đình theo hướng liên ngành, kết hợp giữa xã hội học, nhân học, tâm lý học, luật học, công tác xã hội, dân số, khoa học dữ liệu, khoa học quản lý để có cái nhìn toàn diện hơn về sự biến đổi và phát triển của gia đình ở Việt Nam trong bối cảnh mới.

Bên cạnh đó, cần chú trọng công tác tham mưu dựa trên các con số cụ thể. Vì thế, cần xây dựng được hệ thống dữ liệu quốc gia về gia đình đồng bộ, liên thông, cập nhật và có khả năng chia sẻ dữ liệu từ các bộ, ngành và địa phương, đồng thời phát triển các hệ thống dự báo để nhận diện những xu hướng và vấn đề mới.

Đồng thời, tăng cường mối liên kết giữa các cơ quan hoạch định chính sách với các trường đại học, các viện nghiên cứu và đội ngũ chuyên gia. Khi khoa học thực sự đồng hành với quản lý nhà nước thì công tác tham mưu sẽ đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong yêu cầu phát triển mới.

Cần đổi mới tư duy QLNN về gia đình theo hướng tích hợp và phát triển bền vững

Trình bày tham luận “Xây dựng gia đình Việt Nam theo tinh thần Chỉ thị số 06-CT/TW: thực trạng và giải pháp phát triển gia đình trong tình hình mới”, Phó Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện (Bộ VHTTDL) Khuất Văn Quý cho biết, từ năm 2021 đến nay, bối cảnh thế giới có nhiều biến động phức tạp, khó lường; quá trình toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – công nghệ, đặc biệt là công nghệ số và mạng xã hội đã tác động sâu sắc đến đời sống gia đình và các giá trị truyền thống.

Ở trong nước, gia đình Việt Nam chịu tác động mạnh mẽ của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số. Bên cạnh những tác động tích cực, các yếu tố này cũng làm nảy sinh nhiều vấn đề mới, ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định và phát triển bền vững của gia đình như: biến đổi về cấu trúc gia đình, thay đổi vai trò, chức năng của các thành viên, tác động của kinh tế thị trường và mạng xã hội đến các giá trị đạo đức, lối sống...

Nhấn mạnh về giải pháp phát triển gia đình trong thời gian tới, ông Khuất Văn Quý cho biết, cần đổi mới tư duy QLNN về gia đình theo hướng tích hợp và phát triển bền vững. QLNN không chỉ hướng đến giải quyết các vấn đề phát sinh mà cần chủ động kiến tạo môi trường để gia đình thực hiện tốt chức năng giáo dục, chăm sóc, bảo vệ và truyền thụ các giá trị văn hóa.

Đồng thời, cần đổi mới phương thức quản lý từ tiếp cận hành chính, định tính sang quản trị dựa trên bằng chứng và dữ liệu; tăng cường nghiên cứu, dự báo xu hướng biến đổi gia đình để kịp thời hoạch định chính sách phù hợp với từng nhóm dân cư và từng vùng, miền. 

Tiếp tục hoàn thiện thế chế chính sách và cơ chế phối hợp liên ngành về gia đình. Trong bối cảnh các vấn đề của gia đình ngày càng có tính liên ngành, cần tiếp tục rà soát, sửa đổi và hoàn thiện hệ thống pháp luật, chính sách về gia đình theo hướng đồng bộ, thống nhất và thích ứng với những biến đổi mới của xã hội. 

Song song với đó, cần thể chế hóa mạnh mẽ cơ chế phối hợp giữa các ngành văn hóa, giáo dục, y tế, công an, tư pháp, nội vụ và các tổ chức chính trị - xã hội trong xây dựng, tổ chức thực hiện và giám sát, phản biện các chính sách về gia đình; khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực và chồng chéo trong quản lý.

Đổi mới tổ chức thực hiện, nâng cao hiệu quả truyền thông, xây dựng mô hình. Nội dung truyền thông cần gắn với việc xây dựng hệ giá trị gia đình, giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng làm cha mẹ, kỹ năng ứng xử và kỹ năng số cho các thành viên gia đình, đặc biệt là thanh, thiếu niên.

Đẩy mạnh chuyển đối số và xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ công tác QLNN. Trong đó, chuyển đổi số cần trở thành một trong những trụ cột của QLNN về công tác gia đình trong giai đoạn tới. Đồng thời, đầy mạnh ứng dụng công nghệ trong công tác truyền thông, phát triển các nền tảng tư vấn, hỗ trợ trực tuyến; tăng cường giáo dục kỹ năng số, an toàn số và khả năng tự bảo vệ trên môi trường mạng cho các thành viên gia đình...

Những vấn đề mới tác động đến sự phát triển của gia đình Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế

Trình bày tham luận “Những vấn đề mới tác động đến sự phát triển của gia đình Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế”, Đại tá, TS Trịnh Khắc Cường, Phó Cục trưởng, Cục An ninh Chính trị nội bộ (Bộ Công an) cho rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với hai động lực có sức chi phối mạnh mẽ là chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, Internet vạn vật (IoT), cùng với sự phổ cập của điện thoại thông minh, mạng xã hội và các nền tảng số xuyên biên giới đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, lao động, học tập, giao tiếp và tổ chức đời sống xã hội.

Song song với đó, quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng đã tạo điều kiện để các giá trị tiến bộ của nhân loại được lan tỏa nhanh chóng, góp phần thúc đẩy bình đẳng giới, nâng cao quyền con người, tiếp cận các mô hình giáo dục tiên tiến, chăm sóc sức khỏe hiện đại và phương thức quản trị gia đình khoa học...

Ở góc độ văn hóa, hội nhập quốc tế và sự phát triển của các nền tảng truyền thông xuyên biên giới tạo điều kiện thuận lợi cho giao lưu, tiếp biến văn hóa, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng nguy cơ xâm nhập của các sản phẩm văn hóa độc hại, thông tin sai lệch, lối sống cực đoan, thực dụng và các xu hướng lệch chuẩn. Những nội dung cổ súy bạo lực, khiêu dâm, cờ bạc, mê tín dị đoan, lối sống hưởng thụ, thần tượng hóa các hành vi phản văn hóa hoặc các "thử thách" nguy hiểm có thể tiếp cận trực tiếp từng thành viên trong gia đình mà không bị giới hạn bởi không gian địa lý hay thời gian. Nếu không được nhận diện và kiểm soát hiệu quả, đây không chỉ là vấn đề văn hóa mà còn là thách thức đối với an ninh văn hóa và sự phát triển bền vững của gia đình Việt Nam...

Ở góc độ khoa học xã hội, có thể xem thuật toán và trí tuệ nhân tạo đang trở thành một "tác nhân xã hội hóa mới", tham gia trực tiếp vào quá trình hình thành nhận thức và hệ giá trị của thế hệ trẻ. Điều này không có nghĩa công nghệ thay thế vai trò của gia đình, nhưng cho thấy gia đình không còn là chủ thể duy nhất định hướng giá trị. Nếu cha mẹ thiếu kỹ năng số, thiếu khả năng đồng hành cùng con trên môi trường mạng thì khoảng cách giữa các thế hệ sẽ ngày càng lớn và chức năng giáo dục của gia đình có nguy cơ bị suy giảm.

Theo Đại tá, TS Trịnh Khắc Cường, trong thời gian tới, các cơ quan chức năng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách về xây dựng gia đình trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế; tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng số và ý thức chấp hành pháp luật; nâng cao năng lực bảo vệ dữ liệu cá nhân và phòng ngừa rủi ro trên không gian mạng. Cùng với đó là đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong trao đổi thông tin, điều tra và đấu tranh với các loại tội phạm xuyên quốc gia; phát huy vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội trong xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và gia đình hạnh phúc.

Xây dựng gia đình cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước

Phát biểu tổng kết hội thảo, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Vũ Thanh Mai cho biết, Hội thảo đã nhận được 24 bài tham luận và 2 ý kiến phát biểu trực tiếp rất sâu sắc và tâm huyết của các nhà quản lý, các chuyên gia, nhà khoa học có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn, nhiều vấn đề được làm sáng tỏ và những định hướng phát triển được gợi mở. 

Ông Vũ Thanh Mai cho biết, Hội thảo đã tiếp tục làm sâu sắc hơn nhận thức về vị trí, vai trò của gia đình Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Các tham luận và ý kiến trao đổi đều thống nhất khẳng định rằng, gia đình không chỉ là tế bào của xã hội hay môi trường đầu tiên hình thành nhân cách con người, mà còn là thiết chế văn hóa đặc biệt, là nơi bảo tồn, trao truyền và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, đồng thời là chủ thể quan trọng của quá trình phát triển, góp phần tạo dựng nguồn lực con người, củng cố sức mạnh nội sinh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Thứ hai, Hội thảo đã góp phần làm rõ nhiều vấn đề mới đang đặt ra đối với công tác xây dựng gia đình trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Những phân tích về tác động của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, già hóa dân số, biến đổi cấu trúc gia đình, yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và quá trình hội nhập quốc tế đã cho thấy công tác gia đình đang đứng trước những cơ hội và thách thức chưa từng có. Điều đó đòi hỏi tư duy tham mưu phải đổi mới mạnh mẽ hơn, cách tiếp cận phải toàn diện hơn, liên ngành hơn và mang tầm chiến lược hơn.

Thứ ba, từ nhiều góc tiếp cận khác nhau, Hội thảo đã thống nhất một số nhận thức có ý nghĩa định hướng đối với công tác tham mưu trong thời gian tới. Đó là chuyển từ tư duy coi gia đình chủ yếu là đối tượng của chính sách sang coi gia đình là chủ thể của phát triển; từ tiếp cận công tác gia đình như một lĩnh vực riêng của văn hóa – xã hội sang tiếp cận gia đình trong tổng thể chiến lược phát triển con người, phát triển văn hóa và phát triển bền vững đất nước, từ việc giải quyết những vấn đề trước mắt sang kiến tạo năng lực phát triển lâu dài của gia đình Việt Nam. 

Thứ tư, những kết quả của Hội thảo không chỉ bổ sung cơ sở khoa học và thực tiễn cho nghiên cứu về gia đình, mà còn cung cấp những luận cứ quan trọng phục vụ công tác tham mưu, góp phần hoàn thiện chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về xây dựng gia đình trong tình hình mới.

Kết quả Hội thảo  là cơ sở để Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương hoàn thiện Báo cáo sơ kết 5 năm thực hiện Chỉ thị số 06-CT/TW, ngày 24/6/2021 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng gia đình trong tình hình mới. Ban Tổ chức Hội thảo sẽ nghiêm túc tiếp thu, tổng hợp các ý kiến để hoàn thiện báo cáo, tham mưu và kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền trong thời gian tới góp phần thực hiện tốt Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.