Từ khóa: Ròm; Trần Thanh Huy; điện ảnh Việt Nam; hiện thực; Liên hoan phim Busan.
Abstract: Ròm (2020), directed by Trần Thanh Huy, is one of the most remarkable phenomena in Vietnamese cinema in recent years. The film won the New Currents Award at the 2019 Busan International Film Festival - a prestigious prize honoring outstanding Asian films, before becoming a box-office sensation in Vietnam, grossing nearly 64 billion VND. Set in the hidden corners of Hồ Chí Minh City, the film vividly portrays urban life through images of dilapidated apartment blocks, narrow alleyways, and chaotic traditional markets. Against this backdrop, human destinies are sharply portrayed, reflecting precarity, the cycle of poverty, and the problems arising from urbanization, such as site clearance and gambling. Through its highly realistic storytelling and distinctive cinematic techniques, most notably the sustained use of canted camera angles throughout the film, Ròm leaves a strong artistic mark while also evoking deep sympathy for society’s most vulnerable lives, becoming an important milestone for Vietnamese cinema both at home and on the international stage.
Keywords: Ròm; Trần Thanh Huy; Vietnamese cinema; realism; Busan International Film Festival.
1. Giới thiệu
Từng gây tiếng vang với giới điện ảnh trong nước và quốc tế khi trở thành phim Việt Nam đầu tiên giành giải thưởng Làn sóng mới (New Currents), một trong những hạng mục quan trọng của Liên hoan phim Busan năm 2019 tại Hàn Quốc và bất chấp được chính thức ra rạp ở thời điểm thị trường chiếu bóng chật vật sau giai đoạn dịch COVID-19 đợt 2, Ròm đã “gây bão” phòng vé khi thu về gần 64 tỷ đồng (Box Office Việt Nam, 2025) và lọt danh sách Top 5 phim điện ảnh Việt Nam có doanh thu cao nhất năm 2020. Với đề tài về những góc khuất trong xã hội được thể hiện qua nhãn quan nghệ thuật độc đáo và sáng tạo của một đạo diễn thế hệ 9x, Ròm đã nhận được sự hưởng ứng từ khán giả và đánh giá cao từ những nhà phê bình có chuyên môn.
Ròm được Trần Thanh Huy phát triển từ 16:30 (2012), phim ngắn từng giúp anh tốt nghiệp thủ khoa chuyên ngành Đạo diễn tại Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh. Đặt tên phim ngắn theo mốc thời gian mà lũ trẻ bụi đời bắt đầu đi bán vé dò số đề, đạo diễn trẻ sinh năm 1990 đã khắc họa cuộc sống mưu sinh khắc nghiệt và tình trạng bạo lực của những đứa trẻ nghèo khó sống trong các hang cùng ngõ hẻm của Thành phố Hồ Chí Minh. 16:30 đã đoạt giải Cánh Diều Vàng năm 2012 và được lựa chọn để trình chiếu trong hạng mục Góc phim ngắn của Liên hoan phim Cannes (Pháp) năm 2013. Những ghi nhận này mang lại cơ hội và động lực cho Trần Thanh Huy tiếp tục với Ròm, tuy nhiên anh phải mất đến 8 năm với nhiều gian truân và thử thách để bộ phim truyện dài đầu tay được ra rạp.
Mở rộng về cốt truyện và nhân vật, Ròm kể câu chuyện xoay quanh cuộc sống của nhân vật chính cùng tên. Cậu không có nhà cửa, được người dân cho ở nhờ trong căn gác xép tồi tàn của một chung cư cũ. Hằng ngày, Ròm kiếm sống bằng cách làm trung gian gửi số đề, hay còn gọi là “cò đề ” và bán kết quả xổ số mỗi ngày cho những người trong khu phố. Công việc vấp phải sự cạnh tranh không khoan nhượng của lũ trẻ cũng hành nghề giống cậu, đặc biệt là Phúc, khiến Ròm luôn phải giành giật từng “khách hàng”. Cùng với đó, sự giận dữ của người dân nghèo khi họ không trúng đề hay sự truy bắt của lực lượng công an luôn là những mối đe dọa rình rập. Nhưng vượt lên hoàn cảnh ấy, ước mơ của Ròm là kiếm đủ tiền để có thể tìm được cha mẹ của mình đã thất lạc nhiều năm trước, cho dù họ đã bỏ rơi cậu từ lâu. Thông qua Ròm đậm đặc chất hiện thực, đạo diễn Trần Thanh Huy đã phản ánh nhiều vấn đề xã hội của một đô thị hiện đại, nhưng cũng truyền tải những thông điệp nhân văn và mang nhiều hy vọng.
2. Phương pháp nghiên cứu
Vận dụng phương pháp phân tích văn bản điện ảnh làm hướng tiếp cận chủ đạo, bài viết tập trung nghiên cứu cách bộ phim Ròm kiến tạo giá trị hiện thực thông qua hệ thống nhân vật, bối cảnh và ngôn ngữ hình ảnh. Trước hết, phân tích hoàn cảnh sống, tính cách, hành động và diễn biến tâm lý của các nhân vật nhằm làm rõ số phận, khát vọng mưu sinh, tình cảm gia đình cũng như phơi bày những bi kịch của tầng lớp yếu thế trong xã hội. Tiếp đó, khảo sát các phương diện thuộc về không gian nghệ thuật và thủ pháp điện ảnh giúp giải mã cách ngôn ngữ thị giác kiến tạo các tầng nghĩa ẩn dụ sâu sắc. Cuối cùng, trên cơ sở vận dụng phương pháp tiếp cận liên ngành giữa điện ảnh và xã hội học, bài viết kết nối thế giới hư cấu trên màn ảnh với bức tranh đô thị Việt Nam đương đại. Sự đối chiếu này không chỉ làm nổi bật tính chân thực của tác phẩm mà còn trực diện phản ánh những vấn đề nhức nhối đang hiện hữu.
3. Kết quả và thảo luận
Những số phận trong phim Ròm
“Nhân vật trong phim là chủ thể của câu chuyện phim, là nhân tố phát động và gánh vác vai trò làm nổi bật chủ đề phim, kết nối và làm sáng tỏ hệ thống tình tiết chủ yếu của phim, tạo ra tư tưởng và hình tượng tác phẩm” (Trần Luân Kim, 2020, tr.37). Trong Ròm, nhân vật chính không chỉ đơn thuần làm trung gian gửi và bán kết quả số đề, mà nhiệm vụ của cậu mỗi ngày còn là tư vấn số đề cho những người trong khu chung cư. Nếu số ra đúng cậu sẽ được thưởng “tiền bo”, còn nếu sai cậu sẽ bị mắng chửi, thậm chí bị đánh đập. Điều đó cho thấy, không chỉ những người đánh đề, mà chính Ròm cũng là người phụ thuộc vào những sự may rủi ấy. Đối với những cư dân, họ bám víu vào những con số mơ hồ với niềm tin có thể đổi đời, thoát khỏi hoàn cảnh nghèo khó thực tại. Nhưng với Ròm, cậu xác định được mục đích của mình, đó là phải “chạy”. Chạy để trở thành đứa ghi đề nhanh nhất, chạy để kiếm sống và hơn hết, chạy để tìm kiếm gia đình của mình. Ròm không ngồi chờ vận may tự rơi vào mình mà hành động để thoát khỏi cảnh bị “giam cầm” cả hy vọng và tương lai trong khu ổ chuột.
Một giá trị khác cũng được thể hiện đậm nét qua Ròm đó chính là tình cảm gia đình. Cậu là một đứa trẻ bị bỏ rơi, chính vì thế khát khao tìm được cha mẹ luôn là một ám ảnh không dứt. Ngày nào Ròm cũng ngồi chờ họ đến đón ở bức tường đối diện tòa chung cư cũ bị phá hủy, nơi gia đình cậu từng sống. Cậu vẽ lên mọi nơi, từ trong nhà ra đến ngoài đường phố, vẽ trên giấy, trên tường, trên cả mái nhà… hình ảnh về một gia đình với đủ 3 thành viên cha, mẹ và con. Hơn nữa, khi Ròm chia sẻ về ước mơ trở thành họa sĩ, chính cậu cũng không biết phải vẽ về cha mẹ mình một cách chính xác như thế nào. Vì thế vẽ ở khắp mọi nơi có lẽ là cách mà Ròm lưu giữ chút ký ức hồi nhỏ còn sót lại để mong có một ngày nhận ra khi gặp được họ. Chính mục đích tìm kiếm cha mẹ là động lực thúc đẩy Ròm trong xuyên suốt bộ phim. Cùng với đó, tình cảm hướng đến gia đình cũng được thể hiện qua số phận của nhiều nhân vật phụ khác. Với hai vợ chồng sống cùng khu chung cư với Ròm, tuy hằng ngày họ có thể tranh cãi, thậm chí tưởng chừng đã dùng cả vũ lực khi người vợ tiêu hết tài sản trong nhà vì số đề, nhưng khi thấy vợ con bị đám đòi nợ thuê uy hiếp, người chồng sẵn sàng liều mạng lao vào giải cứu, sau đó ôm cả hai mẹ con như một cách an ủi và đồng cảm. Hay như với ông Khắc làm nghề đóng quan tài, luôn đau đáu đi tìm phần mộ đã thất lạc của vợ con; bà Ghi - người làm trung gian chuyển số đề, tìm mọi cách để chạy chữa căn bệnh ung thư cho con và còn mang hình mẫu người mẹ lý tưởng khi đối xử rất tử tế với Ròm. Tình cảm gia đình vẫn luôn là giá trị thiêng liêng, là nguồn sức mạnh tinh thần để thúc đẩy mọi người tiến về phía trước bất chấp mọi khó khăn.
Bên cạnh đó còn một thông điệp ngầm ẩn trong chính câu chuyện về cuộc đời của Ròm. Bố mẹ đã bỏ rơi cậu vào chính ngày căn nhà của gia đình bị giải tỏa, từ đó, Ròm trở thành đứa trẻ lang thang, không nhà cửa. Ròm khi ấy là nạn nhân, nhưng khi lớn lên, cậu lại trở thành kẻ tiếp tay cho đường dây số đề và cho vay nặng lãi, gián tiếp đẩy những người xung quanh vào hoàn cảnh giống như mình nhiều năm về trước. Điều đó đã dẫn đến một vòng lặp bi kịch không bao giờ có kết thúc, khi trong phân đoạn khu chung cư bị đốt phá, khán giả thấy được cảnh đứa con trai của cặp vợ chồng đã bị nhóm xã hội đen bắt đi, rời xa khỏi vòng tay cha mẹ. Và như vậy, có thể sẽ lại có một cậu bé “Ròm” khác nữa.
