Một nhân vật quan trọng trong phim, vừa là kẻ đối đầu nhưng sau đó cũng là người đồng hành với Ròm, đó chính là Phúc. Cậu mồ côi cha mẹ, thậm chí đến tên thật của mình cũng không biết. Trớ trêu hơn khi tên thường gọi của cậu là “Phúc” vốn mang nghĩa là điều tốt lành, lại bắt nguồn từ một câu nói bậy, sau đó cũng chính cậu mang đến xui xẻo cho mọi người. Ngay từ đầu phim Phúc đã thể hiện tính cách láu cá và nhiều mánh khóe của một đứa trẻ đường phố, khi liên tục cạnh tranh, giành giật với Ròm. Chỉ vì đố kỵ mà Phúc đã khiến mọi thứ đảo lộn, Ròm bị bắt cóc, khu chung cư không được ghi số đề, bà Ghi bị cư dân đòi nợ và một loạt hậu quả tiếp diễn, tạo nên bước ngoặt của toàn bộ câu chuyện. Nhưng Phúc có thực sự là một đứa trẻ hư hỏng và đáng ghét? Đánh giá một cách công bằng trong toàn bộ diễn biến của phim, Phúc chỉ là nạn nhân của môi trường sống xung quanh. Với tuổi còn quá nhỏ, không nơi nương tựa, Phúc phải tìm mọi cách để có thể sinh tồn. Cậu phải tham gia vào đường dây số đề đầy rủi ro để kiếm sống, chiến đấu với những đứa trẻ khác để có miếng ăn, vì thế đã hình thành tính nết ương bướng, luôn phải “xù lông” để bảo vệ chính mình. Thế nhưng trong bản chất, Phúc vẫn chỉ là một đứa trẻ với ước mơ giản đơn. Trong khoảnh khắc ngắn ngủi không phải chạy đua với Ròm, cả hai vẫn mơ về một tương lai tươi sáng nào đó để được làm vũ công hay họa sĩ - những ước mơ đáng lẽ là điều bình thường ở trẻ con cùng độ tuổi. Lừa Ròm với mục đích đánh cắp số tiền mua bán số đề, tuy nhiên, đến những hình ảnh gần cuối phim, có thể do sự ăn năn hối cải hoặc sự thấu hiểu và đồng cảm với số phận của Ròm, mà Phúc đã quyết định quay trở lại bức tường nơi Ròm thường ngồi đợi cha mẹ. Cảnh phim cho thấy Phúc đến, đi lại trăn trở suy nghĩ, rồi quyết định lay Ròm đang ngủ gục trong tuyệt vọng. Chuyển động máy quay, từ góc máy nghiêng trong toàn bộ thời lượng trước đó của phim, đã trở lại góc máy cân bằng. Có thể phỏng đoán, Phúc sẽ trả lại tiền cho Ròm, hai đứa trẻ sẽ trở thành bạn hay chỉ đơn giản là khoảnh khắc trở lại đúng với bản chất lương thiện nằm trong những số phận bé nhỏ thiệt thòi từng phải đối chọi với môi trường khắc nghiệt xung quanh. Dù thế nào, nhân vật Phúc cũng đã để lại nhiều suy nghĩ về việc hình thành nhân cách của một đứa trẻ, nếu như đặt vào những hoàn cảnh khác nhau.

Một nhân vật khác tuy xuất hiện với thời lượng ngắn ở đầu phim nhưng cũng để lại ấn tượng sâu sắc, đó là bà Ba. Không được giới thiệu về lai lịch và hoàn cảnh một cách trực tiếp, nhưng qua những hành động, chi tiết và bối cảnh xung quanh, khán giả có thể suy đoán được nhiều điều về nhân vật này. Tuy cùng nằm trong khu chung cư cũ nát nhưng trái ngược với sự nhếch nhác của những căn hộ còn lại, căn hộ của bà Ba có các phòng đều khá sạch sẽ và ngăn nắp, thậm chí được trang trí những bức tranh, lọ hoa và bể cá. Bà Ba còn có thú vui tao nhã như thưởng thức âm nhạc qua máy nghe đĩa than loại cổ, trồng hoa ngoài ban công và sử dụng thành thạo máy đánh chữ. Đáng chú ý là tấm ảnh gia đình của bà Ba cho thấy các thành viên đều ăn mặc lịch sự với âu phục và áo dài, cùng với căn nhà có rất nhiều sách và xuất hiện một chiếc bảng đen cùng phấn trắng. Những chi tiết đó phần nào gián tiếp bộc lộ nếp sống và thói quen của một người xuất thân từ tầng lớp trí thức và rất có thể đã từng làm nghề giáo. Nhưng chỉ vì mắc kẹt vào vòng xoáy của lô đề mà bà Ba phải thế chấp căn nhà của mình để trả nợ. “Giọt nước tràn ly” khi những đồng tiền vay mượn cuối cùng ra đi vì những con số may rủi, khiến bà mất toàn bộ căn nhà. Sau khi biết kết quả, bà đã tự trang điểm để mình trông đẹp nhất, lau sạch chiếc bảng đen, dọn dẹp và nhìn lại căn nhà lần cuối, rồi tự kết thúc cuộc đời. Đây là kết cục buồn cho một người thuộc thế hệ trước, từng sống trong một gia đình có điều kiện và có vị thế trong xã hội, nhưng không thể thoát khỏi sự cám dỗ của lô đề.

Có thể thấy, các nhân vật trong Ròm đã góp phần phản ánh nhiều khía cạnh của đời sống xã hội Việt Nam hiện đại. Câu chuyện của họ là một lát cắt nhỏ về sự nghèo khó và bất ổn trong xã hội hiện đại, khắc họa những chi tiết khắc nghiệt và tàn khốc của đời sống, từ đó làm nổi bật những vấn đề cần được quan tâm và giải quyết, đồng thời bộc lộ những khát khao và nội tâm của những người thuộc tầng lớp yếu thế.

Bối cảnh hiện thực trong phim Ròm

Bối cảnh không chỉ có vai trò thiết lập và định hình không gian, thời gian trong một tác phẩm điện ảnh, mà còn có thể tạo ra những tầng nghĩa sâu xa hơn cho câu chuyện, kích thích suy nghĩ và cảm xúc của khán giả. “Với chức năng của một hình tượng đóng vai trò độc lập trong sự phát triển của câu chuyện, ngoài việc biểu hiện một ý nghĩa nhất định nó còn ít nhiều mang ý nghĩa chung” (Vũ Ngọc Thanh, 2024, tr.137). Để có được bối cảnh chủ đạo của phim nơi Ròm sinh sống, đoàn làm phim đã tiến hành cải tạo một khu chung cư cũ, bỏ hoang đang chờ giải tỏa, đó là chung cư Thanh Đa. Có thể nói chung cư là một phần quan trọng trong ký ức và đời sống đô thị của Thành phố Hồ Chí Minh. Các chung cư cũ thường có dạng nhà tập thể với các căn hộ nhỏ, có ban công hoặc hành lang chung dài, tạo nên sự gần gũi về không gian sống và hình thành các mối quan hệ xã hội, giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc sống hằng ngày giữa các cư dân. Nét độc đáo ấy đã được thể hiện phần nào trong phim khi các cư dân tại nơi Ròm sống luôn có tinh thần đoàn kết, tương trợ lẫn nhau. Như cảnh mọi người cùng đánh đuổi nhóm người đến khảo sát chung cư hay tổ chức liên hoan sau khi tất cả cùng trúng số đề. Một cảnh khác phản ánh rõ nét sự gắn kết ấy là phân đoạn bà Ba tự tử, các nhân vật như ông Khắc, cặp vợ chồng… đều lao đến giúp đỡ và đau xót như chính người thân trong gia đình.

Tuy nhiên, khu chung cư trong Ròm được thể hiện là một nơi đã xuống cấp nghiêm trọng với đầy rẫy những con người lao động nghèo khổ. Cư dân phải sống trong những căn hộ chật chội và xập xệ, những bức tường ẩm mốc, không gian hành lang tối tăm, dây điện chằng chịt, rác thải bừa bãi tạo nên một bức tranh u ám và bẩn thỉu, đồng thời diễn tả tình cảnh nghèo khổ của họ. Môi trường ấy càng thêm ngột ngạt bởi những khuôn hình gò bó, hạn chế về mặt không gian, góc máy nghiêng và những chuyển động máy chông chênh, chao đảo. Có thể nhấn mạnh thêm rằng, đạo diễn Trần Thanh Huy đã sử dụng góc máy nghiêng như một thủ pháp nghệ thuật chủ đạo và đặc trưng cho bộ phim. Trong một video hậu trường, đoàn làm phim chia sẻ rằng có tới “99% là góc máy nghiêng để lột tả sự bấp bênh của những mảnh đời trong phim” (YouTube, 2020). Bên cạnh đó, việc sử dụng bối cảnh là khu chung cư cũ còn làm nổi bật một vấn đề gai góc và khá nhạy cảm mà không nhiều nhà làm phim đề cập đến, đó là đền bù và giải phóng mặt bằng. Trong phim, cũng vì chung cư bị giải tỏa mà cha mẹ đã bỏ rơi Ròm, khiến cậu thành trẻ vô gia cư. Phản ứng mạnh mẽ của cư dân khi những người môi giới nhà đất xuất hiện; sự giải quyết của nhóm đòi nợ thuê bằng cách phóng hỏa toàn bộ khu nhà ở... phần nào làm nổi bật thực tế tàn nhẫn của việc giải phóng mặt bằng, một vấn đề phức tạp của xã hội hiện nay.

Những con hẻm nhỏ hẹp cũng là một bối cảnh thường xuyên xuất hiện trong phim. Khán giả có thể thấy được một không gian độc đáo của một đô thị tại Việt Nam thông qua hình ảnh những con hẻm với quán nước chè, cửa hàng ăn, tiệm tạp hóa nhỏ hay cảnh người dân tụ tập xem chọi gà. Nhiều chi tiết như dây điện chằng chịt, mái nhà tôn đỏ, những chiếc xe máy xếp san sát… khiến khuôn hình trong phim mang những màu sắc văn hóa đặc trưng. Tuy nhiên, những con hẻm ngoằn ngoèo và quanh co trong phim còn gắn liền với những pha rượt đuổi của các nhân vật. Chúng là hình ảnh ẩn dụ cho con đường sống không bằng phẳng, luôn gặp phải trở ngại và thách thức mà Ròm và những người dân nghèo phải đối mặt hằng ngày, dù có nỗ lực nhưng dường như họ không cách nào tìm thấy đường ra trong mê cung không lối thoát ấy.

Các bối cảnh khác như khu chợ và phố xá không xuất hiện nhiều nhưng phần nào thể hiện sự náo nhiệt và sôi động của đời sống thành thị. Khu chợ truyền thống với lối kiến trúc cổ, các gian hàng san sát nhau và lối đi hẹp, bày bán các mặt hàng tiêu dùng như thực phẩm, đồ gia dụng, quần áo, giày dép… đã được khắc họa trong Ròm. Ở bối cảnh đường phố, một trong những cảnh quay gây ấn tượng là khi Ròm và Phúc rượt đuổi và đánh nhau tranh giành tờ số đề tại một ngã tư đông đúc. Việc tận dụng sự hỗn loạn của dòng phương tiện đang di chuyển, kết hợp với những chuyển động máy quay mạnh mẽ đã làm tăng sự dữ dội của cuộc ẩu đả giữa hai nhân vật. Các hình ảnh của một thành phố hiện đại được đan xen trong phim như khi Ròm ngồi co ro trong một góc đường tại phố đi bộ đêm Nguyễn Huệ; dòng sông với một bên bờ là đô thị, một bên là khu ổ chuột; khu nhà đổ nát với hậu cảnh là các tòa nhà chọc trời… tuy không tạo nên những mâu thuẫn nặng nề nhưng cũng là những ẩn ý về sự tương phản, so sánh, phản ánh sự chênh lệch giàu nghèo vẫn còn đang tồn tại trong xã hội hiện nay.

Đời sống của người dân Sài Gòn cũng được miêu tả trực tiếp qua những chi tiết hình ảnh và âm thanh đặc trưng trong phim. Dù lấy bối cảnh ở Thành phố Hồ Chí Minh, nhưng xuyên suốt phim rất hiếm sự xuất hiện của những biểu tượng như Nhà Thờ Đức Bà hay tòa nhà Bitexco. Ngược lại, người xem có thể nhận ra không gian của thành phố này qua các hình ảnh chân thực như quán ăn vỉa hè, xóm nổi trên sông, những mái nhà lợp ngói tôn, phòng khám chữa bệnh bằng thuốc nam; cảm nhận qua những tiếng rao hàng rong, âm thanh từ những tiệm cắt tóc, tiếng radio phát thanh; hay nổi bật nhất là tiếng ồn ã từ những con đường đông đúc xe máy và ô tô. “Cách thức thể hiện, bộc lộ và trình hiện xã hội tạo ra những chủ đề quan trọng của nghiên cứu xã hội học điện ảnh” (Phùng Ngọc Kiên, 2025, tr.22). Thông qua các bối cảnh trong phim, một số vấn đề xã hội và những nét đặc trưng của cuộc sống, con người đã phần nào được truyền tải tới khán giả.

4. Kết luận

Tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 22 (2021) do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp cùng Ủy ban nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế tổ chức, Ròm đã được trao hai giải thưởng: Giải Ban giám khảo và Giải Quay phim xuất sắc nhất ở hạng mục Phim truyện, qua đó có thể đánh giá đây là bộ phim có chất lượng nghệ thuật. Giá trị hiện thực mà Ròm mang lại cũng rất sâu sắc và đáng suy ngẫm. Đi theo hành trình của nhân vật Ròm, khán giả được chứng kiến những mặt tối của xã hội hiện đại, nơi mà những con người nhỏ bé phải chiến đấu từng ngày để tồn tại, nhưng cũng thấy được mong muốn và ước vọng của họ. Bộ phim đã khơi gợi sự đồng cảm và nhận thức về những bất công, khó khăn mà những người ở tầng lớp thấp phải đối mặt. Cùng với hiện trạng về những khu chung cư cũ, phim còn khai thác một vấn đề khác cũng đang nhức nhối của xã hội Việt Nam hiện đại, đó là tệ nạn chơi số đề. Hình thức cá cược này là vi phạm pháp luật, nhưng vẫn tồn tại lẩn khuất trong đời sống, đặc biệt là ở các tầng lớp thấp trong xã hội. Với giấc mơ đổi đời, những người nghèo hy vọng vận may sẽ mỉm cười vào một lúc nào đó, thế nhưng niềm tin mù quáng ấy đã dẫn đến nhiều hệ lụy.

Ròm đã ghi dấu ấn với khán giả và giới phê bình, góp phần đánh dấu một bước tiến của phim điện ảnh Việt Nam trên sân nhà và quốc tế thể hiện ở các giải thưởng và doanh thu. Đây cũng là minh chứng cho tài năng, sự kiên trì và dũng cảm của những người trẻ khi họ dám dấn thân, chọn những cách tiếp cận độc đáo và đề tài gai góc để đưa lên phim. Từ đó có thể khuyến khích những nhà làm phim tiếp tục sáng tạo và khám phá những câu chuyện mới mẻ, chân thực về xã hội Việt Nam.

____________________

Tài liệu tham khảo

1. David Bordwell và Kristin Thompson. (2008). Nghệ thuật điện ảnh. Nhà xuất bản Giáo dục.

2. Lê Hồng Lâm. (2024). 101 bộ phim Việt Nam hay nhất. Nhà xuất bản Thế giới.

3. Ngô Phương Lan. (2023). Phác thảo Điện ảnh Việt Nam thời đổi mới và hội nhập. Nhà xuất bản Hội Nhà văn.

4. Phùng Ngọc Kiên. (2025). Xã hội học điện ảnh. Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội.

5. Trần Luân Kim. (2020). Phương pháp phê bình điện ảnh. Nhà xuất bản Văn hóa - Văn nghệ.

6. Vũ Ngọc Thanh. (2024). Điện ảnh như là thủ pháp. Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội.

7. Warren Buckland. (2011). Nghiên cứu phim. Nhà xuất bản Trí thức.

8. YouTube. (2020, 4 tháng 7). Ròm - Những câu chuyện chưa kể (Tập 2): 99% là góc máy nghiêng. https://www.youtube.com/watch?v=T9v4GuTvoaQ

Ngày Tòa soạn nhận bài: 2/3/2026; Ngày phản biện, đánh giá, sửa chữa: 29/3/2026; Ngày duyệt đăng: 10/7/2026.

Ths BÙI VIỆT HƯNG

Nguồn: Tạp chí VHNT số 651, tháng 8/2026