Đổi mới công cụ hướng dẫn tham quan và khám phá di sản
Dự án là kết quả hợp tác giữa Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám với Đại sứ quán Pháp , Viện Pháp tại Việt Nam và Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội.
Điểm nổi bật của dự án là việc thiết kế sơ đồ và tờ gấp hướng dẫn tham quan được thực hiện bởi đội ngũ kiến trúc sư, tiến sĩ được đào tạo tại Pháp, hiện là giảng viên Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội. Nhóm chuyên gia đã kết hợp nghiên cứu lịch sử, kiến trúc và cấu trúc không gian di tích với các phương pháp thiết kế, diễn giải di sản hiện đại để xây dựng những sản phẩm khoa học, trực quan và dễ sử dụng.
Với diện tích hơn 54.000 m² và nhiều lớp không gian lịch sử, Văn Miếu – Quốc Tử Giám đặt ra nhu cầu xây dựng những công cụ hướng dẫn trực quan, giúp du khách định hướng và hiểu rõ hơn về giá trị của từng hạng mục trong di tích.
Sơ đồ tổng thể mới giới thiệu cấu trúc không gian, vị trí các công trình và những điểm tham quan chính, giúp du khách chủ động lựa chọn lộ trình khám phá. Tờ gấp cung cấp thông tin ngắn gọn về lịch sử hình thành, kiến trúc, các nhân vật lịch sử và những giá trị văn hóa, giáo dục tiêu biểu của Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Sự kết hợp giữa bản đồ, hình ảnh và nội dung thuyết minh góp phần nâng cao chất lượng giới thiệu di sản, mang đến cho công chúng trải nghiệm tham quan thuận tiện và sâu sắc hơn.
Phát biểu tại sự kiện, Phó Giám đốc Sở VHTTDL Hà Nội Phạm Xuân Tài đánh giá cao việc ra mắt sơ đồ và tờ gấp tham quan mới, bởi đây là những công cụ hữu ích tiếp tục hỗ trợ du khách định hướng khám phá các công trình, đồng thời hiểu rõ hơn về lịch sử, kiến trúc cũng như các giá trị văn hóa, giáo dục sâu sắc của di tích.
Ông Phạm Xuân Tài cũng đánh giá cao quá trình hợp tác nghiên cứu, đào tạo Việt - Pháp trong bảo tồn di sản. Từ đầu thế kỷ XX, các nghiên cứu sinh và chuyên gia của Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO) đã quan tâm khảo sát, nghiên cứu và lưu giữ nhiều tư liệu quý giá về các di tích lịch sử - văn hóa của Hà Nội, trong đó có Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Đến nay, những tư liệu này vẫn còn nguyên giá trị đối với công tác nghiên cứu và bảo tồn di sản.
Phó Giám đốc Sở VHTTDL Hà Nội khẳng định: Sự kiện là minh chứng sinh động cho hiệu quả hợp tác giáo dục và khoa học giữa Việt Nam và Pháp, khi những kiến thức và kinh nghiệm thu nhận từ quá trình đào tạo quốc tế được vận dụng trực tiếp vào việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản của Thủ đô. Việc ra mắt sơ đồ và tờ gấp tham quan mở ra những hướng phát triển tiếp theo.
Hướng tới phát triển nền tảng tư liệu số và các hành trình khám phá Văn Miếu - Quốc Tử Giám
PGS, TS, KTS Nguyễn Tuấn Anh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội cho biết, dự án ra mắt lần này gợi nhắc chặng đường hợp tác đào tạo và nghiên cứu giữa Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội với các trường đại học, cơ quan và đối tác Pháp đã kéo dài khoảng 30 năm qua. Những kết quả hợp tác thiết thực đó đã góp phần đào tạo nguồn nhân lực, phát triển tri thức chuyên ngành và đưa nghiên cứu khoa học vào ứng dụng thực tiễn. Trong đó, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của đất nước là một ưu tiên trọng tâm, mà dự án tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám chính là một minh chứng sinh động. Ông cũng bày tỏ tin tưởng, dự án này sẽ tiếp tục tạo thêm nhiều cơ hội để hai bên cùng đóng góp cho sự phát triển văn hóa, đồng thời tăng cường mối quan hệ hợp tác hữu nghị bền chặt giữa Việt Nam và Pháp.
Ông Éric Soulier - Tham tán Hợp tác và Hoạt động văn hóa của Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam, Giám đốc Viện Pháp tại Việt Nam chia sẻ cảm xúc khi đứng trước công trình kiến trúc có lịch sử 950 năm và bày tỏ sự trân trọng đối với hành trình gìn giữ, tiếp nối suốt chín thế kỷ rưỡi của các thế hệ, giúp di tích có được những công cụ tham quan mới như sơ đồ và tờ gấp hướng dẫn.
Ông Éric Soulier cho rằng, di tích vừa tiếp tục phát huy vai trò là không gian tri thức - nơi các nhà khoa học miệt mài nghiên cứu hệ thống bia Tiến sĩ, vừa là điểm hội tụ cho sự giao lưu giữa hai nền văn hóa Việt Nam và Pháp. Ông gửi lời cảm ơn trung tâm di tích đã cung cấp tài liệu bằng tiếng Pháp cho du khách, qua đó đóng góp thiết thực vào không gian Pháp ngữ trong bối cảnh Hội nghị Thượng đỉnh Pháp ngữ lần thứ hai tại châu Á sắp diễn ra tại Campuchia.
Việc ra mắt sơ đồ và tờ gấp tham quan là bước khởi đầu trong định hướng hợp tác lâu dài nhằm nghiên cứu, giới thiệu và phát huy giá trị di sản Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Trong thời gian tới, hợp tác Việt – Pháp sẽ tiếp tục được đẩy mạnh thông qua các hoạt động nghiên cứu, sưu tầm, số hóa và xây dựng nền tảng tư liệu số đa ngôn ngữ. Nền tảng này hướng tới việc tập hợp, hệ thống hóa các nguồn tư liệu lịch sử, văn bia, hoành phi, câu đối, sắc phong và tài liệu lưu trữ liên quan đến Văn Miếu – Quốc Tử Giám, lịch sử giáo dục và khoa cử Nho học Việt Nam, trong đó chú trọng khai thác các nguồn tư liệu bằng tiếng Pháp, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận di sản và thúc đẩy hợp tác Việt - Pháp. Nền tảng này hướng tới kết hợp tư liệu khoa học với bản đồ tương tác, mã QR và các công cụ thuyết minh số, phục vụ đồng thời nghiên cứu chuyên sâu, giáo dục di sản và nhu cầu tìm hiểu của công chúng.
Song song với đó là định hướng xây dựng các hành trình khám phá di sản theo chủ đề, trước hết trong khuôn viên Văn Miếu - Quốc Tử Giám, sau đó mở rộng kết nối với mạng lưới Văn Miếu, Văn chỉ và các làng khoa bảng tiêu biểu trên cả nước. Thông qua sự kết hợp giữa nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ số và phát triển du lịch di sản, Văn Miếu - Quốc Tử Giám có thể trở thành điểm khởi đầu của những hành trình khám phá lịch sử giáo dục, khoa cử và truyền thống hiếu học Việt Nam.
