Kết nối bản sắc văn hóa truyền thống

Đời sống ngày càng được nâng cao là điều kiện thuận lợi để đồng bào Khmer thụ hưởng văn hóa tinh thần. Nhiều lễ hội văn hóa, nghi thức tôn giáo được gìn giữ, trở thành các sản phẩm du lịch văn hóa độc đáo như lễ Chôl Chnăm Thmây (mừng năm mới), Sene Đôn ta (lễ cúng ông bà), Óoc Om Bóc (lễ cúng trăng), lễ Kathina (lễ dâng y cà sa), lễ nhập hạ, xuất hạ... trong đó phải kể đến lễ hội đua ghe ngo (thành phố Cần Thơ), đua bò truyền thống (tỉnh An Giang), thu hút hàng vạn du khách trong và ngoài tỉnh đến theo dõi, cổ vũ tạo không khí vui tươi, phấn khởi.

Từ nguồn vốn ở Trung ương và địa phương, nhiều hoạt động bảo tồn văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số đã được thực hiện đồng bộ; đó là việc xây dựng cơ sở hạ tầng văn hóa, tổ chức lễ hội, phục dựng nghệ thuật truyền thống, truyền dạy nhạc ngũ âm, diễn tấu trống Chhay dăm (Sa dăm), múa Rom Vong (hay múa Lâm Thôn), hỗ trợ nghệ nhân, đào tạo kỹ năng làm du lịch cho người dân…

Theo ông Nguyễn Văn Đen, Phó Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Cà Mau, từ nguồn vốn Chương trình 1719, bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số ở tỉnh Cà Mau đã và đang được bảo tồn, phát huy các giá trị. Trong 3 năm từ 2022 đến năm 2025, các ngành, địa phương đã thực hiện hoàn thành việc hỗ trợ trang thiết bị, cơ sở vật chất cho 18 Salatel và nhà sinh hoạt văn hóa của 125 ấp thuộc các xã, phường vùng dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 – 2025; thực hiện trùng tu, tôn tạo 19 chùa Phật giáo Nam tông Khmer; hỗ trợ, sửa chữa 5 chiếc ghe ngo; tổ chức 8 lớp tập huấn, đào tạo, truyền nghề nghệ thuật Nhạc ngũ âm, nghệ thuật trình diễn dân gian múa Rom vong của đồng bào dân tộc Khmer tại các điểm chùa; phục dựng 2 Lễ hội truyền thống của dân tộc Khmer (nghi thức đón Tết Chôl Chnăm Thmây và đắp núi cát); tổ chức 32 buổi trình diễn trang phục truyền thống lồng ghép với chương trình nghệ thuật trong các đợt lưu diễn và biểu diễn phục vụ đồng bào dân tộc; hỗ trợ 10 bộ ngũ âm cho các điểm chùa và hỗ trợ các thiết bị văn hóa khác cho vùng dân tộc thiểu số...

Thượng tọa Lý Quang Long, Trụ trì chùa Cái Giá, xã Hưng Hội, tỉnh Cà Mau chia sẻ, trong các dịp lễ, Tết của đồng bào Khmer Nam Bộ, nhà chùa thường tổ chức giải đua ghe ngo mini truyền thống. Đây là hoạt động nhằm giữ gìn và phát huy văn hóa của địa phương, đồng thời phục vụ phát triển du lịch. Cùng với việc xem đua ghe ngo mini hào hứng, khách du lịch có thêm điều kiện khám phá, trải nghiệm, tìm hiểu phong tục, tập quán, đời sống văn hóa của đồng bào dân tộc Khmer.

Văn hóa Khmer Nam Bộ từ lâu đã trở thành một nét bản sắc của vùng đất tỉnh Vĩnh Long. Đây chính là nguồn tài nguyên quý báu để phát triển loại hình du lịch văn hóa, góp phần đưa Vĩnh Long trở thành một trong những điểm đến nổi bật của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. 

Theo ông Thạch Bồi, Phó Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Vĩnh Long, mỗi ngôi chùa Khmer đều là nơi sinh hoạt cộng đồng của đồng bào địa phương. Đây không chỉ là nơi lưu giữ giá trị tâm linh mà còn là trung tâm văn hóa, nghệ thuật độc đáo. 

“Với việc trùng tu, tôn tạo các ngôi chùa Khmer, các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể ngày càng được bảo vệ tốt hơn và được đầu tư nhiều hơn về nhân lực, vật lực để giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống vốn có của đồng bào Khmer. Đặc biệt, nền ẩm thực Khmer đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên sự khác biệt cho trải nghiệm du lịch” – ông Bồi nói.

Phát huy các giá trị bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số

Từ Dự án 6 “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch” thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 – 2030; giai đoạn I: Từ năm 2021 – 2025 (Chương trình 1719), vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) đang hồi sinh những giá trị văn hóa độc đáo phục vụ sinh hoạt văn hóa tinh thần của người dân. 

Trong mỗi ngôi chùa ở các xã có đông đồng bào Khmer sinh sống, đều có các đội hoặc Câu lạc bộ văn hóa văn nghệ. Nghệ nhân ưu tú Lâm Phen, ấp Ba Se, xã Song Lộc, tỉnh Vĩnh Long chia sẻ: “Từ khi được Đảng, Nhà nước chăm lo, hỗ trợ đồng bào Khmer phát triển sinh kế, đời sống vật chất và tinh thần của chúng tôi ngày càng khởi sắc hơn. Từ đó, nhiều loại hình văn hóa – nghệ thuật truyền thống của người Khmer trước đây khá trầm lắng, thậm chí là mai một, nay đã được phục hồi và phát triển, trở thành “món ăn tinh thần” không thể thiếu trong các dịp lễ tết của cộng đồng Khmer”.

Với nguồn lực hỗ trợ từ Dự án 6, các địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã có thêm điều kiện để triển khai công tác sưu tầm, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số. Kim Sây Nhật ở ấp Mỏ Neo, xã Châu Thành, tỉnh Vĩnh Long chia sẻ: “Khi còn bé, mỗi khi trong phum sóc có đoàn nghệ thuật ca kịch Rô băm, Dù kê vể biễu diễn hay lễ Kathina em rất thích hình ảnh múa chằn, khỉ rất vui nhộn. Giờ em được tham gia lớp truyền dạy bảo tồn nghề thủ công truyền thống chế tác mão, mặt nạ của đồng bào Khmer, em rất mừng và vui, cố gắng học và trao đổi với nhiều bạn khác để có dịp biễu diễn, nâng cao tay nghề và bảo tồn giữ gìn văn hóa truyền thống của dân tộc mình đang được khôi phục”.

Theo ông Ngô Vũ Thăng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, để văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số duy trì sức sống lâu dài trong đời sống của người dân, đòi hỏi sự định hướng và đưa ra nhiều giải pháp đồng bộ của Trung ương, của tỉnh và sự quan tâm sâu sát trong triển khai thực hiện của cấp ủy, chính quyền các cấp. Quan trọng hơn, đồng bào cần phát huy ý thức tự hào dân tộc để ra sức khôi phục, giữ gìn tài sản độc đáo mà ông cha đã truyền lại.

“Bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số là nhiệm vụ được tỉnh thực hiện thường xuyên, hiệu quả bằng nhiều quyết sách. Qua đó đã đáp ứng nhu cầu hưởng thụ đời sống tinh thần của nhân dân, nâng cao ý thức gìn giữ những lễ hội truyền thống và xây dựng vững chắc khối đại đoàn kết trong cộng đồng các dân tộc ở Cà Mau” – ông Thăng khẳng định.

Trong thời đại công nghệ số, hoàn cảnh sống cùng với sự tác động của quá trình hội nhập đặt ra nhiều thách thức cho công tác bảo tồn văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số ở khu vực Đổng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để tuyên truyền và lan tỏa mạnh mẽ các giá trị văn hóa qua nền tảng số.

Bài và ảnh: PHƯƠNG NGHI 

Nguồn: Tạp chí VHNT số 631, tháng 1-2026