Những “phép màu của sáng tạo văn chương”
Được coi là nhà văn xuất sắc của đất nước Mexico, Juan Villoro đã xuất bản gần 50 tác phẩm thuộc nhiều thể loại khác nhau như tiểu thuyết, truyện ngắn, phóng sự, tiểu luận, kịch nghệ và báo chí văn học. Ông vinh dự nhận được 16 giải thưởng văn học danh giá nhất của Tây Ban Nha, bao gồm giải Herralde năm 2004 và giải Báo chí Quốc tế Nhà vua Tây Ban Nha năm 2010. Một trong những lĩnh vực nổi bật của ông là văn học thiếu nhi và thanh thiếu niên, với những giải thưởng danh giá như giải IBBY (Hội đồng Sách Quốc tế dành cho Thanh thiếu niên) năm 1994. Trong số những tác phẩm phong phú dành cho trẻ em và thanh thiếu niên của Juan Villoro, Cuốn sách hoang dã ( tại Việt Nam, sách do Nxb Hội Nhà văn và Nhã Nam ấn hành) để lại ấn tượng đặc biệt trong lòng độc giả.
Giám đốc bản quyền của Nhã Nam Nguyễn Xuân Minh nhấn mạnh: “Một người am hiểu văn chương Mexico từng nói với tôi rằng, ngoài những nhà văn lớn đã được đông đảo độc giả Việt Nam biết đến như Carlos Fuentes hay Octavio Paz, đất nước này còn rất nhiều nhà văn xuất sắc và văn chương Mexico rất xứng đáng được giới thiệu nhiều hơn ở Việt Nam, Juan Villoro là một trong số đó”.
Buổi trò chuyện, giao lưu với các sinh viên tại Trường Đại học Văn hóa Hà Nội của nhà văn Juan Villoro xoay quanh chủ đề “phép màu của sáng tạo văn chương”. Sự kiện đóng vai trò như một nhịp cầu kết nối bạn đọc với tác giả, giúp độc giả Việt Nam hiểu thêm về văn học, nghệ thuật kể chuyện và đời sống văn hóa đặc sắc của Mexico.
Trong khuôn khổ chương trình, nhà văn Juan Villoro chia sẻ về quá trình sáng tác, đồng thời gợi mở cách tiếp cận văn học như một hành trình đồng sáng tạo, nơi người đọc không chỉ tiếp nhận mà còn tham gia hoàn thiện ý nghĩa của tác phẩm. Tinh thần này được thể hiện rõ qua Cuốn sách hoang dã, khi nhân vật bác Tito từng khẳng định: “Mỗi cuốn sách là một tấm gương phản chiếu chính người đọc, và những độc giả tuyệt vời luôn biết cách làm cho cuốn sách trở nên phong phú hơn”.
Với định hướng đó, Cuốn sách hoang dã được giới thiệu như một hành trình khám phá thế giới của sách, thư viện và trí tưởng tượng, nơi sức mạnh của ngôn từ được khắc họa một cách tinh tế. Tác phẩm không chỉ mang đến một câu chuyện giàu sức gợi, mà còn góp phần nuôi dưỡng tình yêu đọc sách, mở ra những trải nghiệm đa chiều cho độc giả ở nhiều lứa tuổi. Nhà văn Juan Villoro đã dẫn dắt độc giả đi qua một hành trình tư duy đầy thú vị, từ bản chất của những trang sách đến vai trò của văn học trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, và cả những ký ức gắn liền với quê hương Mexico của ông.
Ông cũng đưa ra một góc nhìn sâu sắc về bản chất của sách. Theo ông, cũng như mọi khía cạnh khác trong cuộc sống, sách luôn tồn tại hai mặt: bóng tối và ánh sáng vì chúng phản ánh chính bản chất con người. Dẫn chiếu đến tâm lý học của Carl Jung, ông cho rằng sự phức tạp này là điều cần thiết để thể hiện sự đa chiều của nhân loại. Một trong những phần thú vị nhất của buổi giao lưu là chia sẻ của ông về mối quan hệ giữa sách và người đọc. Juan Villoro tin vào một sự kết nối tâm linh: không chỉ con người chọn sách, mà đôi khi sách chọn người đọc.
Văn học - "Thành trì" bảo vệ tính người trước kỷ nguyên AI
Trước những băn khoăn về sự trỗi dậy của robot và trí tuệ nhân tạo (AI), Juan Villoro khẳng định tầm quan trọng sống còn của văn học. Ông phân tích rằng AI là công cụ tuyệt vời để xử lý thông tin, nhưng con người khác máy móc ở chỗ chúng ta có bí mật, cảm xúc và khả năng đưa ra quyết định dựa trên trực giác. Văn học, theo ông, là thế giới của những khả năng và sự phát minh, nơi con người tương tác không chỉ với thế giới sẵn có mà với thế giới "có thể có". Ông cho rằng văn học đóng vai trò duy trì tính người, giúp chúng ta không bị biến thành những cỗ máy vô hồn.
Chia sẻ về quê hương, Juan Villoro mô tả Mexico City là một thành phố khổng lồ, hỗn loạn và đầy mê hoặc. Ông sử dụng khái niệm "choáng váng lan ngang" (horizontal vertigo) để diễn tả cảm giác lạc lõng trong một không gian quá rộng lớn, tương tự như cảm giác khi đứng trước sa mạc hay Bắc Cực. Ông kể về sự thay đổi kinh ngạc của thành phố từ khi ông sinh ra (4 triệu dân) đến nay (khoảng 22 triệu dân). Mexico City được xây dựng trên năm cái hồ đã cạn, bao quanh bởi núi lửa và thường xuyên đối mặt với động đất. Dù là một nơi phức tạp, đôi khi khiến người ta mệt mỏi, nhưng ông khẳng định đó là nơi duy nhất ông thực sự thuộc về, nơi ông dành trọn niềm đam mê để viết và quan sát những thay đổi trong suốt 50 năm qua.
Bên cạnh văn chương thuần túy, Juan Villoro còn bày tỏ mong muốn được dịch thêm nhiều tác phẩm sang tiếng Việt, đặc biệt là các tiểu thuyết và sách về bóng đá. Là một người hâm mộ cuồng nhiệt, ông viết về bóng đá không phải với tư cách một phóng viên thể thao, mà để kết nối môn "thể thao vua" với các khía cạnh văn hóa, kinh tế và chính trị.
Phát biểu tại sự kiện, Đại sứ Mexico Alejandro Negrín Muñoz bày tỏ vinh dự được chứng kiến một cuộc đối thoại văn hóa đặc biệt giữa các bạn sinh viên, các nhà báo Việt Nam và nhà văn Juan Villoro. Theo Đại sứ: “Đây chính là nhịp cầu hữu nghị mà Đại sứ quán Mexico luôn nỗ lực thúc đẩy, bởi chúng tôi tin rằng mối quan hệ giữa hai quốc gia không chỉ dừng lại ở kinh tế, xuất nhập khẩu hay đầu tư, mà còn nằm ở sự thấu hiểu sâu sắc về tinh thần và văn hóa”.
Đại sứ Alejandro Negrín Muñoz chia sẻ, nền văn học Mexico trong thế kỷ XX đã trải qua những bước chuyển mình quan trọng. Nếu như nửa đầu thế kỷ, văn chương Mexico tập trung vào đề tài nông thôn và cuộc Cách mạng Mexico (1910–1920), thì ở nửa sau thế kỷ, các tác giả như Octavio Paz hay Carlos Fuentes đã mở ra một chương mới về một Mexico đô thị hiện đại. Đặc biệt, tác phẩm Mê cung cô độc của Octavio Paz – một cuốn sách đã được Nhã Nam liên kết xuất bản tại Việt Nam – không chỉ nói về bản sắc Mexico mà còn là một nhịp cầu kết nối với các nền văn hóa khác. Thông qua đó, chúng ta tìm thấy chính mình khi tìm hiểu về người khác.
Đại sứ Alejandro Negrín Muñoz đánh giá, Juan Villoro là một nhà văn, một nhà tư tưởng uyên bác. Ông không chỉ viết văn mà còn trăn trở về sự giao thoa giữa văn học, xã hội và bóng đá. Hướng tới kỳ World Cup 2026 – lần đầu tiên trong lịch sử được tổ chức tại chính đất nước Mexico – ông bày tỏ mong muốn những tác phẩm của Juan Villoro về bóng đá sẽ được dịch sang tiếng Việt và chia sẻ: “Dù khoảng cách địa lý giữa Mexico và Việt Nam lên tới 15.000km, nhưng chúng ta đều là những quốc gia Thái Bình Dương có mối gắn kết đặc biệt. Tại Mexico, chúng tôi dành sự tôn trọng lớn lao cho Chủ tịch Hồ Chí Minh. Điều quan trọng nhất hiện nay là chúng ta cần tăng cường hiểu biết về một Mexico và một Việt Nam hiện đại. Các bạn sinh viên ngồi đây chính là tương lai của Việt Nam và tôi hy vọng rằng thông qua những trang sách và sức mạnh của trí tưởng tượng, chúng ta luôn tìm thấy tiếng nói chung”.
Ngày 29/4/2026, tác giả Juan Villoro tiếp tục tham dự book tour tại Hiệu sách Nhã Nam (Lotte Mall Tây Hồ, Hà Nội) để chia sẻ về tác phẩm Cuốn sách hoang dã. Dự kiến đầu tháng 5/2026, ông sẽ tiếp tục hành trình giao lưu với sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM).
