Tối 24/4/2026, tại Công viên Văn hóa Đống Đa (Hà Nội), tọa đàm “Nguyễn Huy Thiệp và văn nghiệp để lại” cùng lễ khai mạc trưng bày chuyên đề “Bản thảo, Gốm và Tác phẩm Nguyễn Huy Thiệp” đã thu hút đông đảo độc giả yêu văn chương tới dự. Sự kiện là một trong những hoạt động chào mừng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, tôn vinh một trong những gương mặt tiêu biểu của văn học Đổi mới. Anh Nguyễn Phan Bách – con trai nhà văn Nguyễn Huy Thiệp cho biết, đây là sự kiện được tổ chức đúng vào dịp kỷ niệm 5 năm ngày nhà văn qua đời và 76 năm ngày sinh của ông.
Không gian trưng bày chuyên đề “Bản thảo, gốm và tác phẩm Nguyễn Huy Thiệp” là nơi công chúng được tận mắt chứng kiến lao động sáng tạo nhọc nhằn của nhà văn. Không gian trưng bày với các bản thảo, tác phẩm gốm, lược sử in ấn, xuất bản tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp trong nước và quốc tế, giúp công chúng có cơ hội chiêm ngưỡng những tư liệu quý giá về đời sống sáng tạo của ông. Triển lãm còn giới thiệu các bản thảo gốc có bút tích, đặc biệt là những dòng chữ ký tay cuối đời đầy xúc động.
Bên cạnh văn chương, mảng ký họa gốm – một góc sáng tạo độc đáo của Nguyễn Huy Thiệp – cũng được giới thiệu qua các bức vẽ chân dung bạn văn, nghệ sĩ và những bức tự họa. Những bức vẽ trên gốm của Nguyễn Huy Thiệp cho thấy một góc nhìn khác về ông. Đó là một nghệ sĩ luôn khao khát thể hiện cái đẹp trên mọi chất liệu.
Đặc biệt, hành trình lan tỏa tầm vóc văn chương của ông ra thế giới được tái hiện qua các ấn bản quý từ năm 1988 đến nay tại nhiều quốc gia như Pháp, Mỹ, Đức, Hà Lan, Thụy Điển… Qua đó, người xem hình dung phần nào sự nghiệp của ông ở hai lĩnh vực văn chương và hội họa.
Sự kiện có sự hiện diện của nhiều nhà văn, nhà phê bình tên tuổi như họa sĩ Lương Xuân Đoàn – Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam, PGS, TS Phạm Xuân Thạch, nhà văn Phạm Ngọc Tiến, nhà thơ Bảo Sinh, nhà văn Trần Thị Trường… cùng đông đảo độc giả và bạn văn để nghe kể lại những kỷ niệm về cố nhà văn Nguyễn Huy Thiệp. Một phần quan trọng của sự kiện là việc giới thiệu ấn bản tái bản Tướng về hưu trong tủ sách “Việt Nam Danh tác” của Nhã Nam. Tập truyện gồm 10 truyện ngắn nổi tiếng nhất giai đoạn "đắc ý" nhất của ông (1987-1992) như: Những ngọn gió Hua Tát, Chảy đi sông ơi, Muối của rừng, Không có vua...
Đặt Nguyễn Huy Thiệp trong tiến trình phát triển của văn học Việt Nam hiện đại, TS Mai Anh Tuấn cho rằng cần nhìn ông trong bối cảnh cao trào Đổi mới - giai đoạn đánh dấu sự chuyển biến mạnh mẽ về tư duy nghệ thuật và cách tiếp cận hiện thực.
Theo ông, chính những cây bút đặc biệt như Nguyễn Huy Thiệp đã góp phần tạo nên chiều sâu, sự phức tạp, tính phản biện mạnh mẽ và đóng góp những giá trị lớn của văn học thời kỳ này. Ông cũng nhấn mạnh, việc một nhà văn xuất hiện sớm hay muộn không mang tính quyết định. Điều quan trọng là thời điểm họ tạo ra được dấu ấn, cú hích trong đời sống văn học.
Theo TS Mai Anh Tuấn, Nguyễn Huy Thiệp là một trong số rất ít nhà văn Việt Nam có sức lan tỏa quốc tế mạnh mẽ nhờ chính nội lực tự thân. Tác phẩm của ông đã chu du khắp thế giới, từ Pháp, Mỹ, Đức đến Ý, Thụy Điển, Nhật Bản, Hàn Quốc... Sự lan tỏa này đến từ khả năng chạm vào những vấn đề phổ quát của con người: số phận, tư tưởng và những bi kịch vĩnh cửu.
“Văn chương của ông luôn mời gọi sự đọc của độc giả cả đại chúng và hàn lâm, và như thế việc đọc không bao giờ kết thúc. Điều quan trọng khi đánh giá một nhà văn lớn không nằm ở số lượng tác phẩm hay danh xưng mà ở khả năng tạo ra những thế hệ độc giả mới. Vì thế, trong trường hợp của Nguyễn Huy Thiệp, chúng tôi dùng từ “văn nghiệp”, bởi không phải người viết nào cũng dùng được từ đó" – TS Mai Anh Tuấn nhận định.
Nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên đã đánh giá cao vị trí của Nguyễn Huy Thiệp trong văn học Đổi mới với lối kể chuyện hoàn toàn mới lạ và thái độ quyết liệt, không né tránh cái ác, cái xấu. Ông nhớ lại năm 1987, truyện ngắn Tướng về hưu được đăng trên báo Văn nghệ đã nhanh chóng gây xôn xao bởi lối viết trực diện, gai góc. Cùng với một số cây bút tiêu biểu, Nguyễn Huy Thiệp góp phần mang đến làn gió mới cho văn học thời kỳ Đổi mới. Đặt trong bối cảnh văn học Việt Nam những năm 1980 - thời kỳ nhiều biến động, sự xuất hiện của Nguyễn Huy Thiệp được xem như một cú hích mạnh mẽ mang đến một giọng điệu mới, khiến độc giả bàng hoàng, xúc động. Dù cách tiếp nhận của các thế hệ độc giả có thể thay đổi, nhưng những giá trị cốt lõi của văn chương cho đến nay vẫn giữ nguyên sức nặng.
Dưới góc nhìn bạn văn, nhà văn Nguyễn Việt Hà chia sẻ những kỷ niệm cá nhân giúp độc giả hình dung rõ nét hơn về con người thực của nhà văn sau những trang viết sắc lạnh. Theo nhà văn Nguyễn Việt Hà, điều làm nên vị thế của Nguyễn Huy Thiệp nằm ở chất lượng các tác phẩm. Ông nêu trong lịch sử văn học thế giới, có những nhà văn nổi tiếng chỉ với vài truyện ngắn lớn, và Nguyễn Huy Thiệp là một trường hợp như vậy. Ông cũng nhìn nhận văn chương Nguyễn Huy Thiệp mang phong cách riêng biệt: hiện thực nhưng giàu ẩn dụ, có yếu tố giễu nhại mà vẫn hàm chứa chiều sâu tư tưởng. Chính những nét riêng ấy tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt, khiến tác phẩm vừa gần gũi vừa gợi suy ngẫm lâu dài.
Điều đáng mừng nhất trong sự kiện tôn vinh lần này chính là sự hiện diện của đông đảo các bạn trẻ. PGS, TS Phạm Xuân Thạch khẳng định: "Văn chương đích thực bao giờ cũng nhọc nhằn. Nguyễn Huy Thiệp đã dũng cảm dứt bỏ lối viết cũ, tạo ra một vùng mỹ cảm ngôn từ vô cùng mới mẻ. Thành tựu lớn nhất của ông, sau 40 năm, chính là việc vẫn giữ được sự "nồng nhiệt" từ những độc giả mười chín, đôi mươi – những người tìm thấy trong văn ông một thái độ làm nghề thành thật và quyết liệt”.
Nhìn lại toàn bộ hành trình, từ những truyện ngắn đầu tiên như Nàng Sinh, Cô Mỵ; những truyện ngắn nổi tiếng đến những tiểu luận văn chương quan trọng như Khoảng trống ai lấp được trong tư tưởng nhà văn, Nguyễn Huy Thiệp luôn giữ vững vị thế của một người quan sát tỉnh táo và can đảm. Giai đoạn sau này, khi chịu ảnh hưởng của tư tưởng Phật giáo Nam tông và văn hóa dân gian qua các tác phẩm như Hoa sen nở ngày 29 tháng 4, Vong bướm, văn chương của ông lại mang một vẻ đẹp thoát tục, thanh cao nhưng vẫn đầy trăn trở.
Trưng bày “Bản thảo, Gốm và Tác phẩm Nguyễn Huy Thiệp” mở cửa tự do phục vụ công chúng đến hết ngày 3/5/2026 tại Công viên Văn hóa Đống Đa. Đây là dịp để công chúng một lần nữa nhìn lại, đánh giá và vinh danh văn chương Nguyễn Huy Thiệp. Sau khi nhà văn qua đời tháng 3/2021, hằng năm, gia đình và bạn văn vẫn tổ chức các sự kiện tưởng nhớ, tôn vinh gia tài văn chương của ông. Nhưng đây là lần đầu tiên một trưng bày quy mô nhỏ về Nguyễn Huy Thiệp tổ chức được kéo dài nhiều ngày, giúp bạn đọc có cơ hội được quan sát, nhìn ngắm bút tích, một số bản thảo và “lược sử” in ấn, xuất bản tác phẩm Nguyễn Huy Thiệp ở trong nước và quốc tế.
