Lô Lô Chải với những ngôi nhà có kiến trúc truyền thống được gìn giữ vẹn nguyên qua nhiều thế hệ, những mái nhà trình tường bằng đất vàng óng, dày dặn, vừa giữ ấm vào mùa Đông khắc nghiệt, vừa mát mẻ vào mùa Hè oi ả, tạo nên nét đặc trưng khó lẫn. Trên mái nhà, từng viên ngói âm dương xếp đều đặn, phủ rêu phong, gợi cảm giác cổ kính, bền vững trước thời gian. Bao quanh mỗi ngôi nhà là những bức tường đá xếp thủ công, không chỉ để bảo vệ mà còn tạo nên cảnh quan độc đáo, phản ánh sự khéo léo và tinh thần lao động bền bỉ của người dân nơi đây, tất cả tạo nên một khung cảnh cổ tích giữa cao nguyên đá hùng vĩ. Không chỉ kiến trúc, cảnh sắc thiên nhiên cũng khiến Lô Lô Chải trở thành điểm đến đầy mê hoặc. Mỗi mùa trong năm, ngôi làng lại khoác lên mình một tấm áo mới. Mùa Xuân, hoa đào, hoa lê nở rực rỡ, tô điểm cho những mái nhà đất vàng. Mùa Hè, ruộng ngô xanh mướt trải dài, mang đến sức sống căng tràn. Mùa Thu, lúa chín vàng óng, tạo nên bức tranh yên bình, no đủ. Mùa Đông, khói bếp nghi ngút bay lên từ những mái ngói âm dương, gợi cảm giác ấm áp giữa tiết trời lạnh giá. Chính sự biến đổi ấy khiến Lô Lô Chải không bao giờ nhàm chán, mà luôn mới mẻ, hấp dẫn trong mắt du khách. 

Lô Lô Chải còn là nơi lưu giữ bản sắc văn hóa độc đáo của người Lô Lô, những bộ trang phục truyền thống rực rỡ sắc màu, được thêu tay tinh xảo, không chỉ phản ánh sự khéo léo của người phụ nữ Lô Lô mà còn là minh chứng sống động cho bản sắc văn hóa lâu đời. 

Trong các dịp lễ hội, người dân với những bộ váy áo truyền thống, tạo nên khung cảnh rực rỡ như một bức tranh đa sắc màu giữa núi rừng. Lễ cúng tổ tiên của người Lô Lô đen mang đậm tín ngưỡng dân gian và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, nghi lễ ấy không chỉ linh thiêng mà còn hấp dẫn bởi sự độc đáo được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2012. Bên cạnh đó, âm nhạc dân gian với những điệu múa truyền thống uyển chuyển trong lễ hội đã tạo nên không khí vừa linh thiêng vừa vui tươi, làm say lòng người. 

Đến Lô Lô Chải, du khách không chỉ ngắm cảnh đẹp mà còn có cơ hội hòa mình vào đời sống cộng đồng, trò chuyện cùng người dân, tham gia các hoạt động văn hóa truyền thống. Chính sự chân thực và gần gũi ấy đã biến nơi đây thành không gian văn hóa sống động, nơi quá khứ và hiện tại hòa quyện, để lại ấn tượng khó quên trong lòng mỗi người ghé thăm. Ẩm thực ở đây mang đậm hương vị núi rừng, trở thành một phần không thể thiếu trong trải nghiệm của du khách khi đặt chân đến nơi cực Bắc Tổ quốc. Trong các phiên chợ vùng cao, món thắng cố luôn hiện diện như một nét đặc trưng của văn hóa ẩm thực miền núi được chế biến chủ yếu từ thịt và nội tạng của ngựa, bò hoặc trâu hầm kỹ với thảo mộc tạo nên hương vị béo ngậy, thơm nồng, ấm nóng ăn kèm rau rừng, mèn mén… hòa quyện cùng bia Tam Giác.

Không đơn thuần là một món ăn, thắng cố còn là biểu tượng của sự mến khách và tinh thần gắn kết cộng đồng. Giữa không khí rộn ràng của phiên chợ, người ta quây quần bên chảo thắng cố nghi ngút khói, trao nhau chén rượu nồng và những câu chuyện thân tình.

Trong những năm gần đây, làng Lô Lô Chải dưới chân cột cờ Lũng Cú đã trở thành điểm sáng của loại hình du lịch cộng đồng. Những homestay được cải tạo từ nhà trình tường truyền thống, vừa giữ nguyên những nét kiến trúc cổ kính, vừa mang lại sự tiện nghi cần thiết. Điều hấp dẫn nhất là được hòa mình vào nhịp sống thường ngày của người dân. Du khách có thể cùng bà con lên nương, hái ngô, thu hoạch rau rừng, hay tham gia nấu các món ăn dân dã ngay trong gian bếp ấm cúng, hay ngồi bên bếp than ấm nướng bánh đá, nướng những bắp ngô thơm ngọt. Buổi tối, cả làng lại rộn ràng tiếng khèn, tiếng trống, những điệu múa truyền thống và lời ca dân gian, tạo nên không khí vừa thân tình, vừa sôi nổi. 

Mô hình du lịch cộng đồng ở Lô Lô Chải không chỉ giúp du khách hiểu rõ hơn về văn hóa, phong tục của người Lô Lô, mà còn mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân địa phương.

Chính sự gắn kết giữa du khách và cộng đồng đã biến nơi đây thành một điểm đến bền vững, nơi mỗi trải nghiệm đều chân thực, gần gũi và để lại dấu ấn khó quên. Ngày 17/10/2025, Lô Lô Chải được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) công nhận là “Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025”, đây không chỉ là niềm tự hào của người dân Tuyên Quang, mà còn là minh chứng cho sức hút mạnh mẽ của mô hình du lịch cộng đồng Việt Nam trên bản đồ quốc tế. Việc được vinh danh ở tầm thế giới khẳng định rằng Lô Lô Chải đã hội tụ đầy đủ các yếu tố: cảnh quan nguyên sơ, kiến trúc truyền thống độc đáo, văn hóa dân tộc đặc sắc và sự tham gia tích cực từ cộng đồng địa phương trong phát triển du lịch bền vững. Sau khi được vinh danh, Lô Lô Chải bước sang một giai đoạn mới với định hướng phát triển bền vững theo hướng “tăng trưởng xanh”, chuyển đổi số mạnh mẽ, trọng tâm hàng đầu là bảo tồn kiến trúc truyền thống, giữ nguyên những ngôi nhà trình tường bằng đất, mái ngói âm dương và tường xếp đá thủ công vốn là linh hồn của ngôi làng. Song song với đó, việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc cũng được đặt lên hàng đầu, từ trang phục, lễ hội cho đến âm nhạc dân gian, nhằm bảo đảm rằng sự phát triển du lịch không làm phai nhạt giá trị văn hóa lâu đời. 

Để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng cao của du khách, địa phương sẽ cần chú trọng phát triển hạ tầng du lịch như đường giao thông, dịch vụ lưu trú, nhưng vẫn đảm bảo không phá vỡ cảnh quan tự nhiên vốn là điểm mạnh của làng. Đồng thời, tăng cường công tác quảng bá hình ảnh, tích hợp công nghệ số, đưa Lô Lô Chải ra thế giới như một biểu tượng của du lịch cộng đồng bền vững minh chứng cho sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch, phát triển kinh tế, khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ du lịch quốc tế.

Lô Lô Chải - Ngôi làng cổ tích nơi cực Bắc Tổ quốc không chỉ là điểm đến du lịch, mà còn là biểu tượng của sự gìn giữ văn hóa truyền thống và phát triển bền vững. Vẻ đẹp cổ kính, bản sắc văn hóa độc đáo, cùng vị trí thiêng liêng dưới chân cột cờ Lũng Cú đã khiến ngôi làng nhỏ bé này trở thành niềm tự hào của Tuyên Quang nói riêng, Việt Nam nói chung, xứng đáng với danh hiệu “Làng du lịch tốt nhất thế giới”.

HÀ THÚY MAI

   Nguồn: Đặc san Vietnam Destination Review, số 1, tháng 5-2026