Nhằm thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt động giao lưu văn hóa, nghệ thuật điện ảnh giữa các nước châu Âu và Việt Nam thông qua các bộ phim tài liệu chân thực và giàu chiều sâu nghệ thuật, Liên hoan Phim (LHP) tài liệu châu Âu - Việt Nam lần thứ 16 là dịp đặc biệt để khán giả tìm hiểu sâu sắc hơn về văn hóa, con người, xã hội Việt Nam cũng như của các quốc gia châu Âu. LHP mở ra cơ hội để công chúng hiểu biết hơn về xã hội chúng ta đang sống, thắt chặt mối quan hệ giữa con người với con người, đồng thời khám phá những vùng đất mới cùng các vấn đề xã hội đương đại đầy ý nghĩa.
Giới thiệu nhiều phim đoạt giải cao
LHP tài liệu châu Âu - Việt Nam năm nay giới thiệu 9 phim Việt Nam do Hãng Phim Tài liệu và Khoa học trung ương sản xuất và 11 phim quốc tế đến từ 9 quốc gia, phái đoàn châu Âu. Nhiều phim từng đoạt giải thưởng cao và được vinh danh tại các sự kiện điện ảnh uy tín ở Việt Nam và quốc tế. Năm nay, lần đầu tiên Na Uy tham gia, bên cạnh các thành viên đã đồng hành nhiều năm như Áo, Italia, Tây Ban Nha, Anh, Thụy Điển, Pháp, Phần Lan và Wallonie-Bruxelles (Bỉ). Chương trình đặc biệt sẽ thực hiện mô hình chiếu phim song song, kết hợp một tác phẩm Việt Nam với một tác phẩm châu Âu trong mỗi buổi chiếu. Những cách kể chuyện và góc nhìn khác nhau được đặt cạnh nhau, giúp khán giả nhận ra sự khác biệt về văn hóa, lịch sử, đời sống và những mối quan tâm chung của con người. Bên cạnh đó còn có 5 phim của các nhà làm phim độc lập Việt Nam. Dù khác biệt về bối cảnh văn hóa, xã hội, các bộ phim vẫn gặp nhau ở cách tiếp cận chân thực, giàu tính nhân văn, từ câu chuyện về những con người bình dị đến những vấn đề có ý nghĩa rộng hơn đối với cộng đồng.
11 bộ phim châu Âu đem đến những lát cắt giàu bản sắc. Nếu phim Sara và những kiếp người của Thụy Điển kể về nhà văn Sara Lidman – người mà bằng những tác phẩm và tiếng nói của mình, cô đã khiến cả Thụy Điển thức tỉnh và nhìn nhận sự bất công của cuộc chiến tranh do Hoa Kỳ tiến hành tại Việt Nam thì bộ phim Điểm tựa của Bỉ đưa người xem đến với một Trung tâm hỗ trợ khẩn cấp dành cho phụ nữ, gửi gắm thông điệp về sự sẻ chia và sự giang tay giúp đỡ kịp thời trong những khoảnh khắc gian nan của cuộc đời. Vương quốc Anh mang tới ba bộ phim tài liệu: Cha ơi!, Không nơi chốn và Mặt nạ. Đây là những bộ phim ngắn xuất sắc lấy bối cảnh từ Libya, Palestine đến Nigeria, khai thác các chủ đề về căn tính, quê hương, gia đình và hành trình tìm kiếm nơi mình thuộc về.
Bài học trong khói lửa của Phần Lan đưa người xem theo chân một đội cứu hỏa kỳ cựu với câu chuyện về sự dìu dắt, khiêm nhường và niềm tin. Hỏa hoạn Nhà thờ Đức Bà của của đạo diễn Pháp nổi tiếng Jean-Jacques Annaud lại kể về vụ hỏa hoạn tại Nhà thờ Đức Bà Paris vào ngày 15/4/2019. Đây là bộ phim có thời lượng dài nhất kỳ liên hoan (gần 2 giờ), từng đoạt Giải César 2023 cho Kỹ xảo hình ảnh xuất sắc nhất. Bộ phim Cô ấy của Italia ghi lại cuộc sống của những nữ công nhân tại một nhà máy sản xuất linh kiện điện tử tại tỉnh Bắc Ninh, Việt Nam với bối cảnh, nhân vật hoàn toàn là người Việt Nam và sử dụng tiếng Việt. Phim phản ánh chân thực cuộc sống đời thường của nữ công nhân điện tử và mặt trái của xã hội công nghiệp tiêu dùng.
Một lũ trẻ, một con khỉ và một tòa lâu đài của Tây Ban Nha mang đến một câu chuyện có thật, được đạo diễn ghi hình kiên trì suốt 14 năm về chính mẹ mình và gia đình. Bộ phim mượn tiếng cười dí dỏm, tự nhiên để phản ánh nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc về hình ảnh người phụ nữ Tây Ban Nha, các cuộc khủng hoảng kinh tế và biến thiên lịch sử. Đích đến còn xa của Áo là một bộ phim về hành trình tìm kiếm sự thuộc về - ghi lại nỗ lực xin nhập quốc tịch Áo lần thứ hai của nữ đạo diễn Olga Kosanović - một người sinh ra và lớn lên tại Áo nhưng vẫn không có quốc tịch Áo. Lần đầu tiên tham dự Liên hoan, Na Uy mang tới Tuổi thơ - bộ phim tài liệu điện ảnh dài 90 phút về trẻ em, ghi lại cuộc sống của các em nhỏ ở độ tuổi từ 1 đến 7 tại Trường Mầm non Aurora trong suốt một năm. Đây là một bộ phim nhẹ nhàng, gần gũi và giàu giá trị nhân văn, khẳng định vẻ đẹp của cuộc sống.
Các bộ phim tài liệu của Việt Nam năm nay đưa khán giả gặp những nhân vật, không gian và vấn đề giàu ý nghĩa. Phim Giáo sư Hoàng Xuân Sính khắc họa chân dung nữ Giáo sư toán học đầu tiên của Việt Nam; Chuyện bên sông Hoài phố khai thác hành trình bảo tồn di sản; Những người kể chuyện phố cổ Hà Nội là trăn trở về việc lưu giữ được những giá trị truyền thống, những nét văn hóa nhiều khi đã trở thành trầm tích giữ gìn trong hành trình phát triển của Hà Nội. Giữ mãi màu xanh kể về câu chuyện hồi sinh của rừng ngập mặn Cần Giờ cùng hệ sinh thái động, thực vật vô cùng phong phú, được UNESCO trao tặng danh hiệu Khu dự trữ sinh quyển thế giới đầu tiên của Việt Nam. Đạm Phương nữ sử kể về nữ trí thức yêu nước tiêu biểu trong trào lưu canh tân yêu nước vào nửa đầu thế kỷ XX. 7 quãng nhân sinh Điềm Phùng Thị xoay quanh cuộc đời và sự nghiệp của nhà điêu khắc tài hoa Điềm Phùng Thị, một trong những nghệ sĩ nổi tiếng của nền mỹ thuật Việt Nam và thế giới. Giấy dó: Cuộc hành trình trở về mở ra những lát cắt về văn hóa, lịch sử của giấy dó - một loại giấy thủ công rất nổi tiếng của dân tộc Việt Nam được công nhận là một trong những loại giấy thủ công bền nhất thế giới.
Việc đưa các tác phẩm của những nhà làm phim trẻ, độc lập Việt Nam vào chương trình cũng góp phần mở rộng diện mạo của phim tài liệu, cho thấy sức sống của thể loại này trong đời sống điện ảnh đương đại. Năm bộ phim độc lập Việt Nam được chọn chiếu dịp này gồm: Phòng thu bí mật kể về ước mơ âm nhạc của hai anh em song sinh khiếm thị; Những thiên thần trắng ở bên chúng ta nói về nghị lực của cộng đồng người bạch tạng; Người cất mả khai thác nghề cải táng; Mạc hậu đưa khán giả đến hậu trường sân khấu Tuồng, Nhà yêu nước Phó Đức Chính là chân dung một nhân vật lịch sử.
Nuôi dưỡng thói quen thưởng thức phim tài liệu của công chúng
Phát biểu tại buổi Gặp gỡ báo chí ngày 15/9, NSƯT Trịnh Quang Tùng - Phó Tổng Giám đốc phụ trách Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương cho biết, qua 15 mùa LHP với sự tham gia của hàng trăm bộ phim đến từ các nước châu Âu và Việt Nam, LHP đã thu hút ngày càng đông khán giả, đặc biệt có nhiều khán giả trẻ, tìm đến với phim tài liệu.
Ông khẳng định: “Qua khảo sát chúng tôi biết được họ đang muốn tìm những điều gần gũi, chân thực với nhịp thở cuộc sống, mà điều này chỉ có phim tài liệu mới trọn vẹn nhất. Đây là một tín hiệu rất tốt, là nguồn động viên khích lệ với các nhà làm phim, vì chúng ta biết phim tài liệu là thể loại khá kén khán giả, nhưng điều đó giờ đã thay đổi”.
Đánh giá về chất lượng các tác phẩm tham dự LHP năm nay, NSƯT Trịnh Quang Tùng cho biết, các bộ phim đều đạt chất lượng nghệ thuật rất cao, bám sát các đề tài xã hội đương đại nóng hổi, đặc biệt đi sâu vào những khía cạnh nhân văn liên quan đến phụ nữ và trẻ em. LHP ghi nhận những bước tiến mới trong ngôn ngữ điện ảnh, nổi bật là thể loại Docu-fiction (kết hợp giữa phim tài liệu chân thực và hư cấu điện ảnh) như tác phẩm Hỏa hoạn Nhà thờ Đức Bà của Pháp. Điều này giúp xóa mờ ranh giới thể loại, khuyến khích các đạo diễn Việt Nam mở rộng thời lượng, đổi mới phương thức kể chuyện để dần tiệm cận với phong cách làm phim tài liệu hiện đại thế giới.
Ông cũng bày tỏ, Hãng phim kỳ vọng sẽ biến rạp chiếu hiện tại thành một "nôi điện ảnh tài liệu", nuôi dưỡng thói quen thưởng thức phim tài liệu của công chúng và thúc đẩy các chính sách phát hành mở rộng để những tác phẩm giá trị đến được đông đảo người xem.
Bên cạnh những buổi chiếu phim miễn phí phục vụ khán giả, LHP còn tổ chức các cuộc trao đổi nghiệp vụ, hội thảo chuyên đề với sự tham gia của nữ đạo diễn Thụy Điển Gunilla Bresky và đạo diễn Italia Parsifal Reparato nhằm thúc đẩy cơ hội hợp tác đồng sản xuất.
Đạo diễn Gunilla Bresky bày tỏ niềm xúc động sâu sắc khi đến Việt Nam bởi bộ phim Sara và những kiếp người của bà kể về nữ nhà văn, nhà hoạt động xã hội Thụy Điển Sara Lidman - người đã 5 lần đến Việt Nam từ năm 1965 để tìm kiếm sự thật về chiến tranh. Bộ phim là hành trình ghi lại những cuộc gặp gỡ giữa đoàn làm phim với các thế hệ đi trước của Việt Nam, thể hiện tình cảm chân thành và sự thấu hiểu sâu sắc giữa hai dân tộc.
Sáng 16/9, tại Hãng phim Tài liệu và Khoa học Trung ương diễn ra buổi trao đổi nghiệp vụ giữa đạo diễn Gunilla Bresky và các nhà làm phim tài liệu Việt Nam. Bà chia sẻ về phong cách làm phim, kinh nghiệm nghề nghiệp cũng như quan điểm sáng tác của các nhà làm phim trên thế giới.
Đạo diễn Parsifal Reparato sang Việt Nam tham dự công chiếu bộ phim Cô ấy và chủ trì buổi hội thảo ngày 24/9 về đạo đức làm phim, bảo vệ quyền riêng tư của nhân vật và cơ hội hợp tác đồng sản xuất Việt Nam – Italia.
Đại diện Phái đoàn Wallonie-Bruxelles (Bỉ) tại Việt Nam Lê Tuyết Nhung chia sẻ, với tư cách đồng tổ chức suốt 16 năm qua, bà đặc biệt xúc động khi lần đầu tiên có tác phẩm của học sinh THPT (Trường THPT Việt Đức) tham dự. Sự xuất hiện của bộ phim Mạc hậu trên màn ảnh LHP là nguồn động viên vô cùng to lớn với các nhà làm phim trẻ, thể hiện ý thức gìn giữ di sản văn hóa sâu sắc của giới trẻ.
Chia sẻ về tác phẩm của mình, nhóm tác giả học sinh Trường THPT Việt Đức gồm Lê Mai Phương, Nguyễn Thảo Linh và Nguyễn Hà Anh cho biết, Mạc hậu khắc họa góc khuất mưu sinh chật vật sau ánh đèn sân khấu của các nghệ sĩ Tuồng truyền thống. Qua tác phẩm, nhóm bạn trẻ mong muốn kết nối giữa truyền thống và hiện đại, góp phần thức tỉnh tình yêu và sự trân trọng đối với di sản văn hóa dân tộc, đặc biệt là nghệ thuật truyền thống trong lòng giới trẻ và bạn bè quốc tế.
LHP sẽ diễn ra tại: Rạp chiếu phim Hãng Phim Tài liệu và Khoa học Trung ương (Số 465 đường Hoàng Hoa Thám, phường Ngọc Hà, TP Hà Nội); Rạp DCINE Bến Thành (Số 6 Mạc Đĩnh Chi, phường Sài Gòn, TP.HCM).
