Lễ tổng kết diễn ra ngay sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 2/8/2026 về công tác người Việt Nam ở nước ngoài. Nghị quyết đề ra mục tiêu phát huy vai trò của người Việt Nam ở nước ngoài trong gìn giữ ngôn ngữ tiếng Việt, bản sắc văn hóa dân tộc, tăng cường gắn kết với quê hướng đất nước, mỗi người Việt ở nước ngoài cần phát huy vài trò “Đại sứ văn hóa”, “Đại sứ hữu nghị” trong giới thiệu, quảng bá đất nước, con người Việt Nam.
Tiếng Việt là phương tiện gìn giữ, trao truyền các giá trị văn hóa
Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng khẳng định, tiếng Việt vừa là phương tiện gìn giữ, trao truyền các giá trị văn hóa, vừa là sợi dây gắn kết các thế hệ người Việt Nam ở nước ngoài với quê hương, đất nước.
“Nghị quyết số 23-NQ/TW đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức, tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, giảng dạy và tôn vinh tiếng Việt; vận động các quốc gia có đông người Việt đưa tiếng Việt vào chương trình giáo dục; hỗ trợ đào tạo giáo viên và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số” - Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng nhấn mạnh.
Thứ trưởng Bộ Ngoại giao cho biết, sau gần bốn năm triển khai, Đề án Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giai đoạn 2023-2030 đang đi đúng hướng. Tuy nhiên, việc gìn giữ tiếng Việt trước hết phải trở thành nhu cầu tự thân và niềm tự hào của mỗi gia đình, mỗi cộng đồng. Nhà nước giữ vai trò định hướng, tạo điều kiện và đồng hành; gia đình vẫn là nơi tiếng Việt được trao truyền một cách tự nhiên, thường xuyên và bền vững nhất.
Báo cáo kết quả thực hiện Đề án Ngày Tôn vinh tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, bà Nguyễn Quỳnh Mai, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài cho biết, trong năm 2026, Ủy ban đã tổ chức lễ phát động với 150 điểm cầu trong và ngoài nước; đổi mới Chương trình Tìm kiếm Sứ giả tiếng Việt theo hình thức xét chọn hồ sơ, tiếp nhận 57 hồ sơ đến từ 22 quốc gia và vùng lãnh thổ; xây dựng bốn tủ sách tiếng Việt tại Thái Lan, Singapore và Brunei; đồng thời hỗ trợ gần 5.000 cuốn sách, tài liệu cho cộng đồng…
Phó Chủ nhiệm Nguyễn Quỳnh Mai cũng nhấn mạnh về kết quả nổi bật như: Công tác tham mưu, hướng dẫn và phối hợp triển khai ngày càng đồng bộ; phong trào gìn giữ và lan tỏa tiếng Việt được triển khai đồng bộ từ châu Á, châu Âu đến Bắc Mỹ, Trung Đông và châu Phi với nhiều sáng kiến xuất phát từ chính nhu cầu của cộng đồng; nhận thức và hành động của các gia đình, hội đoàn, thế hệ trẻ có chuyển biến tích cực.
Bên cạnh đó là những khó khăn về nguồn lực, sự phát triển chưa đồng đều giữa các địa bàn và thách thức trong thu hút thế hệ trẻ. Năm nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới sẽ bao gồm: Nâng cao chất lượng hỗ trợ dạy và học tiếng Việt, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng, xã hội hóa nguồn lực, quan tâm hơn nữa đến thế hệ trẻ và đẩy mạnh truyền thông.
Tại buổi lễ, các đại biểu đã trình bày tham luận, trong đó khẳng định vai trò của gia đình, nhà trường và cộng đồng trong việc gìn giữ tiếng Việt; đồng thời, đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học tiếng Việt cho cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, với ba trụ cột chính là chuẩn hóa chuyên môn, chuyển đổi số và phát huy vai trò của cộng đồng; đề xuất trong việc xây dựng hệ sinh thái dạy và học tiếng Việt đồng bộ, chuẩn hóa chương trình theo hướng thống nhất nhưng linh hoạt, đồng thời phát triển kho học liệu số dùng chung và ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm cá nhân hóa quá trình học tập…
Sợi dây kết nối cộng đồng người Việt Nam trên toàn thế giới
Với tham luận “Một số giải pháp huy động nguồn lực xã hội hóa trong công tác lan tỏa tiếng Việt”, bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, Phó Giám đốc Quỹ Hỗ trợ bảo tồn Di sản văn hóa Việt Nam, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Di sản Văn hóa Tiếng Việt nhấn mạnh: tiếng Việt không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là hồn cốt của văn hóa dân tộc, là sợi dây kết nối cộng đồng người Việt Nam trên toàn thế giới.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, việc bảo tồn và lan tỏa tiếng Việt không thể chỉ là nhiệm vụ của Nhà nước mà cần huy động sự tham gia của toàn xã hội.
Theo bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, xã hội hóa công tác bảo tồn và lan tỏa tiếng Việt cần được hiểu là huy động các gia đình, cộng đồng, doanh nghiệp, tổ chức xã hội, cơ sở giáo dục và kiều bào ở nước ngoài cùng tham gia gìn giữ, giảng dạy, sử dụng và quảng bá tiếng Việt.
Từ cách tiếp cận đó, bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Di sản Văn hóa Tiếng Việt đề xuất sáu nhóm giải pháp trọng tâm.
Trước hết, cần lấy gia đình làm nền tảng gìn giữ tiếng Việt. Gia đình là môi trường đầu tiên và quan trọng nhất trong quá trình hình thành ngôn ngữ của mỗi người. Vì vậy, cần đẩy mạnh tuyên truyền, vận động ông bà, cha mẹ duy trì việc sử dụng tiếng Việt trong sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt trong các gia đình người Việt Nam ở nước ngoài.
Bên cạnh đó, có thể phát động phong trào xây dựng mô hình “Gia đình gìn giữ tiếng Việt”, gắn với việc biểu dương, tôn vinh những gia đình tiêu biểu. Qua đó, những cách làm hiệu quả sẽ được nhân rộng, tạo sức lan tỏa trong cộng đồng.
Thứ hai, xây dựng cộng đồng gìn giữ tiếng Việt. Các hội đoàn, câu lạc bộ người Việt cần được khuyến khích hình thành những cộng đồng gìn giữ tiếng Việt; thống nhất sử dụng tiếng Việt trong các buổi sinh hoạt cộng đồng, trong các gia đình đa văn hóa và tại những sự kiện văn hóa của cộng đồng người Việt ở nước ngoài.
Ở những nơi có đủ điều kiện, cần tổ chức các lớp học tiếng Việt trực tiếp. Đối với những địa bàn có cộng đồng người Việt sinh sống phân tán, cần phát triển các lớp học trực tuyến để trẻ em, thanh thiếu niên và người có nhu cầu đều có cơ hội tiếp cận tiếng Việt.
Thứ ba, xây dựng mạng lưới kết nối toàn cầu. Theo bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, cần hình thành “Mạng lưới Sứ giả Tiếng Việt toàn cầu” để kết nối những cá nhân tâm huyết trong và ngoài nước cùng tham gia quảng bá tiếng Việt và văn hóa Việt Nam.
Cùng với đó, cần xây dựng “Mạng lưới Giáo viên Tình nguyện toàn cầu”, kết nối giáo viên, giảng viên, sinh viên ngành ngôn ngữ và các chuyên gia đang sinh sống ở nước ngoài, tham gia giảng dạy trực tiếp hoặc trực tuyến cho thanh thiếu niên người Việt Nam ở nước ngoài. Đây sẽ là nguồn lực quan trọng giúp mở rộng khả năng tiếp cận tiếng Việt, nhất là tại những địa bàn còn thiếu giáo viên và cơ sở giảng dạy.
Thứ tư, ứng dụng khoa học, công nghệ vào công tác giảng dạy tiếng Việt. Cần huy động các nhà ngôn ngữ học, tác giả, nhà giáo cùng tham gia xây dựng kho học liệu số, bao gồm giáo trình, hình ảnh, âm thanh, video và các bài giảng trực quan.
“Những học liệu này cần được chia sẻ trên nhiều nền tảng, giúp việc học tiếng Việt trở nên gần gũi, sinh động, dễ tiếp cận và phổ biến hơn đối với người Việt Nam ở nước ngoài, đặc biệt là thế hệ trẻ: - bà Nguyễn Thị Thanh Tâm nhấn mạnh.
Thứ năm, thúc đẩy đưa tiếng Việt vào trường học bản địa. Đây là giải pháp có ý nghĩa lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa ngoại giao Nhà nước, ngoại giao nhân dân và cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
Thực tiễn tại một số quốc gia và vùng lãnh thổ như Đức, Hoa Kỳ, Australia hay Đài Loan (Trung Quốc) cho thấy, khi cộng đồng người Việt có đủ tiềm lực và tích cực vận động, tiếng Việt có thể trở thành môn học chính thức hoặc môn học tự chọn trong các cơ sở giáo dục của nước sở tại.
Thứ sáu, huy động nguồn lực xã hội thông qua các hoạt động sáng tạo. Bà Nguyễn Thị Thanh Tâm đề xuất, khuyến khích doanh nghiệp, trường đại học, các quỹ xã hội và nền tảng công nghệ đồng hành tổ chức những cuộc thi như sáng tạo nội dung số về tiếng Việt, tranh biện tiếng Việt, kể chuyện bằng tiếng Việt và các cuộc thi dành cho thiếu nhi, thanh niên.
Theo bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, những hoạt động này không chỉ tạo ra sân chơi sáng tạo mà còn góp phần làm giàu vốn tiếng Việt, khơi dậy niềm tự hào và tình yêu đối với ngôn ngữ dân tộc trong thế hệ trẻ.
Bảo tồn và phát huy tiếng Việt là trách nhiệm chung của cả cộng đồng. Khi mỗi gia đình trở thành một lớp học tiếng Việt, mỗi cộng đồng trở thành một không gian văn hóa Việt và mỗi người Việt trở thành một sứ giả tiếng Việt, sức sống của ngôn ngữ dân tộc sẽ được gìn giữ, tiếp nối và lan tỏa bền vững trên phạm vi toàn cầu.
Nhân dịp này, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng đã trao kỷ niệm chương cho ba cá nhân có đóng góp xuất sắc về công tác gìn giữ và lan tỏa tiếng Việt trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
