Thứ Tư, 23/09/2026 - 08:31

Hồ Thạch Bàn - cảnh sắc bình yên bên thềm di sản Mỹ Sơn

Nằm về phía tây Khu đền tháp Mỹ Sơn, hồ Thạch Bàn (xã Thu Bồn, TP Đà Nẵng) là một trong những điểm đến còn khá nguyên sơ của vùng trung du xứ Quảng. Không chỉ giữ vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, hồ còn sở hữu cảnh quan thiên nhiên thanh bình, góp phần tạo nên một không gian sinh thái đặc sắc bên cạnh Di sản văn hóa thế giới Mỹ Sơn.

Hồ Thạch Bàn với mênh mông biển nước mây trời đẹp hơn

Hồ Thạch Bàn được người Pháp xây dựng vào thập niên 1930 nhằm ngăn dòng nước từ các khe suối trên đỉnh Hòn Đền để tích nước tưới tiêu cho những cánh đồng phía tây Duy Xuyên. Gần một thế kỷ trôi qua, công trình vẫn phát huy hiệu quả, đồng thời trở thành điểm nhấn về cảnh quan của vùng đất này.

Phía thượng nguồn hồ là hệ thống khe, suối len lỏi giữa rừng già Hòn Đền. Nước từ nhiều con suối hợp lại rồi đổ về lòng hồ, tạo nên những eo nước, bán đảo và vịnh nhỏ uốn lượn giữa màu xanh của núi rừng. Không gian nơi đây gần như tách biệt với nhịp sống bên ngoài, mang đến cảm giác yên tĩnh, thư thái cho bất cứ ai đặt chân đến.

Vào mùa thu, mặt hồ trong xanh như gương, phản chiếu mây trời lững lờ trôi. Từ xa, dãy Hòn Đền và Núi Chúa hiện lên mờ ảo trong màn sương, gợi cảm giác vừa hùng vĩ vừa trầm mặc. Ven hồ là những hàng cây cổ thụ tỏa bóng, những bãi cỏ xanh mướt cùng làn gió mát từ mặt nước khiến nơi đây trở thành địa điểm lý tưởng để dừng chân, cắm trại hay đơn giản là thả mình giữa thiên nhiên.

Không giống nhiều hồ chứa khác thường cạn nước vào mùa khô, Thạch Bàn quanh năm khá dồi dào nhờ nguồn nước từ các khe suối trên đỉnh Hòn Đền. Mỗi khi nước đầy, lòng hồ rộng mở với hàng chục cồn đất và đảo nhỏ phủ kín cây xanh, tạo nên bức tranh sơn thủy vừa hoang sơ vừa thơ mộng.

Đặc biệt, khi hoàng hôn buông xuống, ánh nắng cuối ngày phủ sắc vàng lên những đảo nhỏ như Mồ Côi, Bình Phong, trong khi tiếng chuông chùa An Hòa bên bờ hồ ngân vang giữa không gian tĩnh lặng. Khung cảnh ấy để lại nhiều cảm xúc cho du khách, nhất là những người yêu vẻ đẹp bình yên của thiên nhiên.

Theo ngành chức năng, hồ Thạch Bàn có diện tích khoảng 400ha, dung tích hơn 9,5 triệu m³ nước. Công trình đảm nhiệm việc cung cấp nước tưới cho hàng nghìn héc ta đất sản xuất của các xã cũ của huyện Duy Xuyên như: Duy Thu, Duy Phú và Duy Tân. Bên cạnh đó, hồ còn góp phần điều tiết lũ, giảm thiểu thiên tai và cải thiện môi trường sinh thái cho khu vực.

Không chỉ có giá trị về thủy lợi, hồ Thạch Bàn còn được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển du lịch sinh thái. Những năm gần đây, nhiều đơn vị đã khảo sát các dự án kết nối tham quan giữa Khu đền tháp Mỹ Sơn và hồ Thạch Bàn. Một số sản phẩm du lịch cộng đồng đã đưa vào khai thác như chèo thuyền khám phá lòng hồ, tham quan chùa An Hòa hay trải nghiệm không gian sinh thái bên ngoài vùng lõi di sản.

Chùa An Hòa vọng tiếng chuông ngân bên hồ

Nếu Mỹ Sơn hấp dẫn bởi những ngôi đền tháp Chăm pa cổ kính thì hồ Thạch Bàn lại mở ra một không gian hoàn toàn khác với núi rừng, sông nước và những câu chuyện dân gian còn lưu truyền trong dân gian. Bao quanh Hòn Đền vẫn là những truyền thuyết về Ao Vuông, về dấu tích người Chăm xưa và những bí ẩn chưa có lời giải. Chính điều đó khiến hành trình đến Mỹ Sơn không chỉ dừng lại ở việc tham quan di tích mà còn là chuyến khám phá thiên nhiên và văn hóa của vùng đất cổ.

Đến hồ Thạch Bàn, nhiều du khách còn tìm về hương vị đặc trưng của ẩm thực địa phương. Nếu hồ Việt An (Hiệp Đức) nổi tiếng với cá bống thì hồ Thạch Bàn lại được biết đến bởi loài cá diếc béo, thơm ngon. Từ cá diếc, người dân chế biến thành nhiều món như kho tộ, hấp, chiên, nướng, nấu cháo hay nấu canh. Trong đó, món canh cá diếc nấu với rau răm là món ăn quen thuộc mỗi khi tiết trời sang thu.

Người dân địa phương vẫn truyền nhau câu ca: "Tiếng đồn cá diếc Thạch Bàn / Thơm ngon, ú múp, mỡ màng khỏi chê".

Theo các ngư dân ở thôn Bàn Sơn, cá diếc có quanh năm nhưng ngon nhất vào khoảng tháng Chín, tháng Mười âm lịch. Đây là thời điểm cá bước vào mùa sinh sản, thân cá béo, thịt chắc và thơm hơn những thời điểm khác. Bởi vậy mới có câu: "Thơm ngon cá diếc tháng Mười / Nấu canh, chiên, nướng... người người đều mê".

Không chỉ nổi tiếng bởi cảnh đẹp và sản vật, hồ Thạch Bàn còn gắn với nhiều câu chuyện về lịch sử vùng đất. Theo các bậc cao niên, tên gọi Thạch Bàn bắt nguồn từ những phiến đá lớn có hình dáng như chiếc bàn vuông từng xuất hiện khá nhiều trên các quả đồi quanh hồ. Khi xây dựng đập, người Pháp chủ yếu sử dụng phương pháp thủ công, huy động nhiều nhân công địa phương và giám sát chặt chẽ từng hạng mục. Nhờ vậy, sau gần một thế kỷ, công trình vẫn bền vững, tiếp tục phục vụ đời sống và sản xuất của người dân.

Bên cạnh những giá trị hiện hữu, vùng hồ còn lưu truyền nhiều giai thoại dân gian về kho báu vàng Hời, những pho tượng thần hay các phiến đá chạm khắc còn sót lại từ nền văn hóa Chăm. Dù chưa được kiểm chứng, những câu chuyện ấy vẫn góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho vùng đất nằm bên thềm Di sản thế giới.

Ngày nay, trên hành trình đến Mỹ Sơn, nhiều du khách lựa chọn dừng chân ở hồ Thạch Bàn để tận hưởng bầu không khí trong lành, ngắm cảnh núi rừng và tìm hiểu thêm về đời sống của cư dân địa phương. Sự kết hợp giữa cảnh quan thiên nhiên, giá trị lịch sử, văn hóa và tiềm năng du lịch sinh thái đang mở ra cơ hội để hồ Thạch Bàn trở thành điểm dừng chân hấp dẫn, góp phần làm phong phú thêm hành trình khám phá miền di sản Quảng Nam – Đà Nẵng.