Từng ghi dấu ấn tại Điện Kiến Trung, Đại nội Huế vào tháng 3/2025, triển lãm đã thu hút hơn 110.000 lượt khách tham quan. Lần này, “Trời, Non, Nước” tiếp tục trưng bày 20 tác phẩm của Vua Hàm Nghi quy tụ từ 10 bộ sưu tập tư nhân. Các tác phẩm đã được hồi hương, thẩm định, bảo quản và phục chế bởi các chuyên gia đầu ngành và được đồng giám tuyển bởi nhà nghiên cứu mỹ thuật Ace Lê và TS Amandine Dabat – hậu duệ đời thứ 5 của Vua Hàm Nghi, tác giả cuốn sách Hàm Nghi – Hoàng đế lưu vong, nghệ sĩ ở Alger.
Theo Giám tuyển Ace Lê, “Vua Hàm Nghi (1871–1944) được biết đến với tư cách một vị anh hùng dân tộc, người phát động chiếu Cần Vương rồi bị thực dân Pháp bắt và lưu đày tại Algeria đến khi qua đời. Tuy nhiên, lịch sử mỹ thuật lại lãng quên ngài trong gần 100 năm qua. Ít người biết rằng, ngài là họa sĩ Việt đầu tiên được đào tạo theo giáo trình hàn lâm Tây phương, mở ra buổi bình minh cho dòng mỹ thuật Đông Dương, cũng là chương đầu tiên của mỹ thuật hiện đại Việt Nam”.
Phát biểu tại lễ khai mạc, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu vui mừng chia sẻ: "Hôm nay trong không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám, chúng ta rất là xúc động chào đón sự trở về của Hoàng đế Hàm Nghi, một con người Việt Nam rất đặc biệt. Một con người mà tinh thần yêu nước và tâm hồn nghệ sĩ luôn hòa quyện với nhau”.
Ông Lê Xuân Kiêu cũng cho biết, triển lãm “Trời, Non, Nước” là sự kết nối rất đẹp những giá trị văn hóa ngay tại không gian Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Trong thời điểm năm 2026 sẽ diễn ra sự kiện kỷ niệm 950 năm ngày ra đời Văn Miếu - Quốc Tử Giám, trường quốc học đầu tiên của Việt Nam. Và đó chính là một món quà rất là tuyệt vời dành cho những người dân Việt Nam cũng như là các bạn bè quốc tế khi đến thăm Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
TS Amandine Dabat – hậu duệ đời thứ 5 của Vua Hàm Nghi cho biết: Vua Hàm Nghi bị thực dân Pháp cưỡng bức lưu đày và chịu sự giám sát nghiêm ngặt cho đến cuối đời. Ông bị ngăn cản trở về mảnh đất quê hương mà ông luôn nặng lòng yêu mến. Ông đã để lại cho chúng ta một di sản nghệ thuật – là những bản vẽ, bức họa, và các tác phẩm điêu khắc. Tuy nhiên, di sản ấy đã nằm lại trên đất Pháp. Chỉ trong những năm gần đây, các tác phẩm của ông mới được các nhà sưu tập Việt Nam tái phát hiện và đưa một phần về Việt Nam.
Theo bà Amandine Dabat, việc lựa chọn Văn Miếu – Quốc Tử Giám làm nơi tổ chức triển lãm không phải là một sự tình cờ. Vua Hàm Nghi đã sống trọn cuộc đời mình với cốt cách của một Văn nhân. Nếu tại Việt Nam, công chúng vốn đã tường tận về vai trò hoàng tộc và sự nghiệp chính trị của ông, thì phần lớn cuộc đời ông lại được dành trọn cho nghệ thuật.
20 tác phẩm sơn dầu hiện diện tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám đã được tinh tuyển, nhằm thể hiện sự tinh tế và nhạy cảm thẩm mỹ của một người được coi là họa sĩ hiện đại đầu tiên của Việt Nam. Là người sống nội tâm, ông nâng niu các tác phẩm như chính đời tư của mình, một người vốn luôn bị báo giới và chính quyền thực dân Pháp sát sao theo gót. Dẫu vậy, ông đã để lại cho chúng ta những tác phẩm đầy mạnh mẽ: tác phẩm đầy mãnh lực: một minh chứng rạng rỡ cho tâm cảnh, cho tình yêu thiên nhiên và một tinh thần tự do bất khuất trước mọi nghịch cảnh.
Triển lãm lần này còn giới thiệu những vần thơ của các sĩ phu trong phong trào Cần Vương, làm rõ nét hơn bối cảnh lịch sử và nghệ thuật của cuộc đời Vua Hàm Nghi khi còn ở Việt Nam. Những áng thơ ấy hé mở thế giới nơi ông đã trưởng thành, cũng như cuộc đấu tranh vì độc lập dân tộc mà ông đã dâng hiến trọn tuổi thanh xuân.
Vua Hàm Nghi không bao giờ có cơ hội thực sự trở về Việt Nam khi còn tại thế. Nhưng hôm nay, qua những tác phẩm của ông, một phần tâm hồn ông đã được về nhà. Trao tặng triển lãm này cho công chúng Việt Nam chính là thực hiện chuyến hồi hương mà ông từng bị tước đoạt – và để vinh danh ông, tại đây, trên chính mảnh đất quê hương, với tư cách một Họa sĩ và một Văn nhân.
Bên cạnh không gian triển lãm, sự kiện còn mang đến chuỗi hoạt động vệ tinh đa dạng với các buổi giao lưu và tour chuyên đề cùng đội ngũ giám tuyển, chuyên gia. Ngày 25/4/2026 sẽ diễn ra tọa đàm nghệ thuật đặc biệt, được tổ chức tại Hội trường Ngụy Như Kon Tum thuộc khuôn viên Khoa Hóa, Đại học Khoa học Tự nhiên và Đại học Dược Hà Nội. Đây là dịp để công chúng tìm hiểu sâu hơn về hành trình hồi hương của các tác phẩm, đồng thời định vị vai trò của Vua Hàm Nghi trong dòng chảy lịch sử mỹ thuật Việt Nam.
Triển lãm kéo dài đến ngày 10/5/2026 tại nhà Thái Học, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Hà Nội.
