Cuộc hóa thân khổ hạnh

Phương Nam là hình mẫu của một diễn viên đi lên từ thực lực, bền bỉ và có một duyên nợ đặc biệt với đề tài chiến tranh, hình ảnh người chiến sĩ. Trước khi chạm đến đỉnh cao với Mưa đỏ, Phương Nam đã có những bước đệm vững chắc trong lòng khán giả truyền hình và các dự án điện ảnh mang tính chính luận.

Sự nghiệp của Phương Nam trước năm 2021 là sự tích lũy qua các vai diễn phụ trong các phim truyền hình như Lựa chọn số phận hay những dự án phim chính luận khác. Mỗi vai diễn, dù ngắn hay dài, đều được anh chăm chút bằng lối diễn chân chất. Chính sự điềm tĩnh và nghiêm túc này đã lọt vào mắt xanh của đạo diễn Đặng Thái Huyền - một người nổi tiếng khắt khe trong việc lựa chọn diễn viên cho các dự án tâm lý chiến tranh.

Từng ghi dấu ấn mạnh mẽ với vai nam chính - Đại úy Duy Hoàng trong bộ phim điện ảnh Tiểu đội hoa hồng của Điện ảnh Quân đội nhân dân, Phương Nam đã sớm bộc lộ khả năng hóa thân vào những nhân vật có kỷ luật, tác phong quân đội chuẩn mực. Duy Hoàng là một người lính thời bình, mang vẻ đẹp của sự chính trực, cương nghị và hiện đại.

Hành trình đến với Mưa đỏ lại là một cuộc lột xác hoàn toàn, đưa anh vào tâm thế của một người lính thời chiến khốc liệt. Vượt qua hơn 1.000 hồ sơ casting, Phương Nam đã vượt qua những vòng lọc khắc nghiệt nhất để nhận vai Trần Đình Tạ - người anh cả của Tiểu đội 1 tại Thành cổ Quảng Trị. Phương Nam đã phải thực hiện một cuộc lột xác về ngoại hình, anh giảm 15kg trong vòng 2 tháng. Những hình ảnh hậu trường cho thấy một Phương Nam gầy gò, râu ria nham nhở, tóc tai bù xù và làn da sạm đen. Anh không chỉ thay đổi diện mạo mà còn thay đổi cả nhân sinh quan trong thời điểm đó. Anh tự cô lập mình, tập nói năng cọc cằn, thô lỗ để tìm thấy cái “chất” của một người lính kham khổ, thiếu ăn nhưng đầy bản lĩnh nơi chiến trường khốc liệt.

Phương Nam nhớ nhất là những cảnh quay dưới sông Thạch Hãn. Trong cái lạnh 15-16 độ C của Quảng Trị, dưới làn mưa nhân tạo và nước sông chảy xiết, anh cùng đồng đội dầm mình hàng tiếng đồng hồ để thực hiện cảnh vượt sông. Anh không chỉ bơi mà còn phải dìu dắt, trấn an các đồng đội trẻ tuổi khác. Chính những giây phút đối diện với cái lạnh thấu xương và sự khắc nghiệt của thiên nhiên đã giúp anh thấu cảm được tinh thần của những người lính Thành cổ.

Một trong những điểm tạo nên sự khác biệt lớn nhất của Phương Nam so với dàn diễn viên trẻ trong Mưa đỏ chính là việc sử dụng phương ngữ. Dù đã sống và làm việc tại Hà Nội hơn 10 năm, nói giọng phổ thông chuẩn mực, Phương Nam đã dành hẳn một tháng trở về quê hương Thanh Hóa để luyện lại giọng địa phương đặc sệt. Giọng Thanh Hóa của anh Tạ trong phim không chỉ mang lại sự chân thực, mộc mạc mà còn lột tả được cái tính cách “thô mà thật” của người lính xứ Thanh. Những câu mắng mỏ đàn em mang sắc thái địa phương đã làm dịu đi sự căng thẳng của chiến tranh, tạo nên những khoảng lặng hài hước đầy nhân văn.

Đỉnh cao cảm xúc của vai diễn nằm ở bức thư gửi về cho gia đình trước lúc hy sinh. Phương Nam đã thể hiện một cách xuất sắc tâm thế của người chiến sĩ linh cảm được sự ra đi của mình. Lấy cảm hứng từ câu chuyện có thật của liệt sĩ Lê Văn Huỳnh, lời nhắn gửi của Tạ tới vợ: “Như rứa ở dưới tê anh mới yên tâm” đã trở thành một trong những câu thoại gây ám ảnh nhất. Ánh mắt của anh lúc đó vừa kiên nghị vừa giàu trắc ẩn, hé lộ phút yếu lòng của một người chồng, người cha - đã cho thấy, sức nặng của một vai diễn không nằm ở thời lượng xuất hiện trên màn hình, mà nằm ở độ sâu của tâm hồn mà diễn viên chạm đến.

Trong một tập thể Tiểu đội 1 với nhiều cá tính: Sen trải đời, Cường tài hoa, Bình mạnh mẽ, Tú ngây thơ... Phương Nam đóng vai trò là “chiếc mỏ neo”. Anh giữ nhịp cho cả tiểu đội, là người kết nối những mảng màu đối lập để tạo nên một bức tranh tập thể sống động. Sự hy sinh thầm lặng của anh Tạ trên phim cũng chính là sự hy sinh thầm lặng của Phương Nam sau ống kính, khi anh luôn nhường không gian tỏa sáng cho các đàn em nhưng lại là người nâng đỡ cảm xúc cho mọi phân đoạn quan trọng nhất.

Dư âm của vai diễn lớn đến mức Phương Nam thừa nhận anh gặp khó khăn trong việc “thoát vai”. Khoảnh khắc anh rơi nước mắt khi thợ cắt tóc đưa nhát kéo đầu tiên để từ biệt mái tóc của anh Tạ sau khi phim đóng máy là một khoảnh khắc đầy tính biểu tượng. Phương Nam tin rằng giữa anh và nhân vật có một sợi dây liên kết linh thiêng. Việc anh tiếp tục xuất hiện với hình ảnh anh Tạ trong MV của Hòa Minzy hay các dự án ngoại truyện cho thấy một tinh thần trách nhiệm cao cả của người nghệ sĩ đối với những anh hùng dân tộc đã ngã xuống.

Sự điềm tĩnh trước hào quang

Sau thành công của Mưa đỏ năm 2025, Phương Nam đang đứng trước những vận hội mới, anh trở thành gương mặt được chú ý. Tuy nhiên, quan sát lộ trình của anh, người ta thấy một sự điềm tĩnh lạ kỳ. Anh không ồn ào trên các mặt báo, không vội vàng nhận các hợp đồng quảng cáo béo bở. Phương Nam vẫn chọn cho mình cách tiếp cận chậm rãi, kỹ lưỡng với từng kịch bản.

Được biết, các dự án tiếp theo của anh trong năm 2026 là những vai diễn mang tính đột phá về tâm lý xã hội, thoát khỏi hình ảnh người lính để thử thách mình ở những góc khuất khác của con người. Khán giả mong đợi được thấy một Phương Nam trong những vai diễn gai góc, có thể là một nhân vật phản diện có chiều sâu hoặc một trí thức đầy trăn trở giữa thời đại mới.

Phương Nam là một “viên ngọc” quý của điện ảnh Việt hiện nay bởi anh sở hữu thứ mà nhiều diễn viên trẻ đang thiếu: sự kiên định với lối diễn chân chất và lòng tự trọng với nghề. Qua nhân vật Trần Đình Tạ, anh đã tạc vào lòng khán giả chân dung một người lính Thành cổ sống động, vừa thô mộc vừa cao cả.

Phương Nam đã cho công chúng thấy rằng, khi một người nghệ sĩ dám gạt bỏ cái tôi, dám làm xấu mình, dám chịu đau đớn về thể xác để đổi lấy một khoảnh khắc thăng hoa trên màn ảnh, thì phần thưởng lớn nhất không phải là chiếc cúp vàng, mà là sự trân trọng và nước mắt của khán giả. Phương Nam đã sống trọn vẹn với “anh Tạ”, và giờ đây, anh đang tự tin bước tiếp trên con đường nghệ thuật với một bản sắc không thể trộn lẫn - bản sắc của một người diễn viên luôn biết cách gom nhặt những mảnh vỡ cảm xúc để tạo nên những tác phẩm để đời.

Giữa bối cảnh chiến tranh khốc liệt, hình ảnh người lính Tạ hiện lên đầy chân thực: vừa bình dị, gan góc, vừa sáng ngời tình đồng đội và trách nhiệm của một người chỉ huy. Tưởng như không ở trung tâm câu chuyện nhưng tiểu đội trưởng Tạ lại trở thành điểm tựa cảm xúc quan trọng giúp Phương Nam lập cú “hat-trick” hiếm hoi - nhận 3 giải thưởng lớn trong một năm. Nhờ vai Tạ trong Mưa đỏ, Nguyễn Phương Nam đã được xướng tên ở hạng mục Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất tại 3 giải thưởng lớn trong năm 2025, gồm giải Cánh diều 2025, giải Ngôi sao xanh và giải Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất Liên hoan Phim Việt Nam lần thứ XXIV. Đây là thành tích hiếm hoi đối với một diễn viên ở tuyến vai phụ, cho thấy sự ghi nhận đồng thuận của cả giới phê bình lẫn công chúng dành cho màn thể hiện của anh.

Đặc biệt, giải thưởng Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất tại Liên hoan Phim Việt Nam cho vai Trần Đình Tạ không gây bất ngờ cho giới chuyên môn, bởi nó là một kết quả tất yếu của sự lao động nghệ thuật nghiêm túc. 

Cú hat-trick giải thưởng năm 2025 đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong sự nghiệp của Nguyễn Phương Nam. Thành công này càng cho thấy khi những vai diễn phụ có chiều sâu, được đầu tư nghiêm túc vẫn có thể trở thành linh hồn của tác phẩm và được trân trọng đúng mức.

LƯƠNG MINH

Nguồn: Tạp chí VHNT số 635, tháng 2-2026