Một năm tăng trưởng của điện ảnh Việt 

Theo số liệu từ Box Office Vietnam, tổng doanh thu phim Việt năm 2025 đạt khoảng 5.700 tỷ đồng, vượt xa doanh thu của năm 2024 (khoảng 4.700 tỷ đồng). Trong đó, tổng doanh thu của top 10 phim Việt lên đến 2.765 tỉ đồng, tăng hơn 1.715 tỷ đồng so với tổng doanh thu của top 10 phim Việt năm 2024. Đặc biệt, phim Mưa đỏ (714 tỷ đồng) dẫn đầu danh sách phim ăn khách nhất, có doanh thu cao hơn gấp đôi phim đứng thứ hai Bộ tứ báo thủ (332 tỷ đồng). Năm 2025, tổng doanh thu phim Việt tăng trưởng gần 21% so với năm 2024, đưa thị phần phim nội vươn lên chiếm ưu thế với hơn 62% - một con số chưa từng có trong lịch sử rạp chiếu tại Việt Nam.

Sự tăng trưởng này không chỉ đến từ số lượng tác phẩm mà quan trọng hơn là sự mở rộng về biên độ đề tài. Nếu như trước đây, thị trường rạp chiếu vốn bị thống trị bởi các dòng phim hài - tình cảm nhẹ nhàng, thì năm 2025 chứng kiến sự “trỗi dậy” đầy bản sắc của dòng phim lịch sử và chiến tranh cách mạng. Bộ phim Mưa đỏ với doanh thu kỷ lục 714 tỷ đồng và các tác phẩm như Tử chiến trên không (251 tỷ đồng) hay Địa đạo: Mặt trời trong bóng tối (172 tỷ đồng) cho thấy năng lực sản xuất của đội ngũ làm phim trong nước đã được nâng tầm rõ rệt.

 Đặc biệt, thành công của các bộ phim này đã phá vỡ mọi định kiến về tính khô khan của thể loại phim chiến tranh, lịch sử đã cho thấy: Khi câu chuyện dân tộc được kể bằng ngôn ngữ điện ảnh hiện đại, quy mô và thấu đạt được cảm xúc thời đại, nó hoàn toàn có thể trở thành một hiện tượng đại chúng. Thị trường điện ảnh cũng không còn là “cuộc chơi” của riêng các hãng phim giải trí thương mại, mà đã bắt đầu hình thành một dòng chảy phim chính luận có tính thẩm mỹ và sức hút thị trường mạnh mẽ. Đây chính là biểu hiện rõ nét của một nền điện ảnh đang phát triển, khi các tác phẩm điện ảnh thành công không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn đạt doanh thu phòng vé.

Nghịch lý doanh thu và bài toán chất lượng

Tuy nhiên, đằng sau “ánh hào quang” của những bộ phim trăm tỷ, thị trường điện ảnh Việt Nam 2025 vẫn bộc lộ một nghịch lý cho thấy sự khốc liệt của thị trường ở  thời điểm đầu năm và cuối năm, cũng như khoảng cách giữa các phim dẫn đầu và nhóm cuối. Điều này phản ánh rõ tâm lý tiêu dùng rất khó đoán định của thị trường.

Nửa đầu năm 2025 là một giai đoạn “nở rộ” kinh ngạc với hàng loạt dự án cán mốc trăm tỷ. Từ những phim có mức đầu tư trung bình như Nhà gia tiên (242 tỷ đồng) đến các phim thể loại kinh dị như Quỷ nhập tràng (149 tỷ đồng) đều thu lãi lớn. Nghịch lý xảy ra khi bước sang nửa cuối năm, thị trường rơi vào trạng thái “đóng băng” cục bộ. Các phòng vé trở nên đìu hiu và hàng loạt dự án được đầu tư bài bản đã phải đón nhận thất bại thảm hại.

Nguyên nhân nằm ở tâm lý tiêu dùng mang tính thời điểm. Khán giả Việt vẫn giữ thói quen ra rạp tập trung vào các kỳ nghỉ lễ lớn đầu năm (Tết Nguyên đán). Khi áp lực kinh tế và công việc dồn vào cuối năm, nhu cầu giải trí giảm mạnh, khiến các dự án ra mắt giai đoạn này đối mặt với rủi ro cực lớn. Điển hình là trường hợp của đạo diễn Hoàng Nam: Nếu đầu năm từng thắng lớn với Đèn âm hồn (105 tỷ đồng) thì cuối năm, dự án Thế hệ kỳ tích với mức đầu tư 26 tỷ đồng chỉ thu về hơn 800 triệu đồng - một “cú ngã” đau đớn cho thấy ranh giới mong manh giữa thành công và thất bại.

Bên cạnh đó là sự thanh lọc khắt khe của khán giả. Nghịch lý doanh thu còn phản ánh một quy luật tất yếu: Khán giả ngày càng nhạy bén và không còn chấp nhận những bộ phim kém chất lượng. Những bộ phim bị dán nhãn “thảm họa” như Tiệm cầm đồ: Có chơi có chịu (153 triệu đồng) hay Bịt mắt bắt nai (687 triệu đồng) do kịch bản phi logic, thông điệp lệch lạc. Điều này chứng minh rằng, dàn diễn viên tên tuổi hay chiến dịch truyền thông rầm rộ cũng không thể cứu vãn một bộ phim có nội dung nghèo nàn.

Mặt khác, những phim nghệ thuật hoặc phim độc lập như Quán Kỳ Nam (4 tỷ đồng) hay Mưa trên cánh bướm (647 triệu đồng) vẫn loay hoay trong bài toán tìm tiếng nói chung với khán giả đại chúng. Dù gặt hái giải thưởng quốc tế lớn như tại LHP Venice, nhưng khi về nước, lối kể chuyện hiện thực huyền ảo và nhịp phim chậm của Mưa trên cánh bướm dường như vẫn là rào cản ngăn cách với thị hiếu khán giả. Đây là một thực trạng buồn nhưng phản ánh đúng “độ vênh” giữa giá trị nghệ thuật hàn lâm và khả năng tiếp nhận của thị trường.

Kỳ vọng về một diện mạo mới cho điện ảnh nội địa

Theo Quyết định số 2486/QĐ-TTg ngày 14/11/2025 của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, điện ảnh là nhóm đứng đầu trong danh sách các ngành công nghiệp văn hóa tại Việt Nam. Điện ảnh được kỳ vọng sẽ đóng góp trọng yếu vào mục tiêu 7% GDP của các ngành công nghiệp văn hóa đến năm 2030. Việc đặt điện ảnh ở vị trí trọng tâm trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ là sự công nhận về mặt nghệ thuật mà còn là sự kỳ vọng vào khả năng tạo ra giá trị kinh tế đột phá.

Để điện ảnh thực sự trở thành “đầu tàu” đóng góp vào mục tiêu 7% GDP vào năm 2030, cần một chiến lược tổng thể dựa trên các trụ cột sau: Hoàn thiện hệ sinh thái pháp lý và chính sách với môi trường pháp lý thông thoáng và khuyến khích sáng tạo; Công nghiệp hóa quy trình sản xuất; Mở rộng thị trường và tối ưu hóa doanh thu; Xây dựng thương hiệu điện ảnh quốc gia, trong đó chiến lược tạo bản sắc riêng rất quan trọng, yếu tố then chốt là cần  phát triển những dòng phim mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam nhưng có ngôn ngữ điện ảnh hiện đại, dễ tiếp cận với khán giả quốc tế.

Từ thành công đột phá của Mưa đỏ, từ năm 2026 rất cần có thêm những bộ phim để hình thành nên “Mùa phim di sản” - nhằm biến các dịp lễ quốc gia thành thời điểm vàng cho các tác phẩm sử thi nội địa. Hộ linh tráng sĩ - Bí ẩn mộ vua Đinh dự kiến ra mắt vào dịp 2/9/2026 đang được kỳ vọng sẽ nối tiếp Mưa đỏ để từng bước xác lập một “Mùa phim di sản” bền vững, từ đó hình thành truyền thống xem phim sử Việt.

Nếu Mưa đỏ chinh phục khán giả bằng sự bi tráng, chân thực của những sự kiện lịch sử có thật (81 ngày đêm Thành cổ Quảng Trị), thì Hộ linh tráng sĩ lại chọn một hướng đi giàu tính khám phá hơn: Thể loại huyền sử và giả tưởng dựa trên các tích xưa. Tuy nhiên, cả hai bộ phim đều có một điểm chạm: Đó là lòng tự hào dân tộc, sự tri ân với tiền nhân.            

Điểm qua các dự án phim điện ảnh năm 2026 hiện đã công bố, có thể thấy dòng phim gia đình vẫn đang chiếm nhiều ưu thế. Cuộc “đối đầu” giữa Thỏ ơi (đạo diễn Trấn Thành) và Nhà ba tôi một phòng (Trường Giang) không chỉ là cuộc chiến doanh thu, mà là phép thử cho sức bền của những giá trị nhân văn trong lòng khán giả. Việc khai thác những câu chuyện “thuần Việt” như nghề làm mắm, đặt trong bối cảnh mâu thuẫn thế hệ tại những căn hộ chật hẹp giữa lòng đô thị, cho thấy các nhà làm phim đã bắt đầu thấu hiểu: Muốn vươn ra thế giới, trước hết phải cực kỳ bản địa.

Phim Anh hùng của đạo diễn Võ Thạch Thảo lại chọn một điểm chạm khác: sự chính trực, lòng tốt giữa đời thường. Phim lấy cảm hứng từ sự kiện có thật vào năm 2021, khi tài xế Nguyễn Ngọc Mạnh cứu một bé gái rơi từ tầng 12. Bộ phim dường như muốn soi chiếu vào cái lõi đạo đức của xã hội hiện đại thông qua lăng kính hài - chính kịch. Đây là hướng đi thông minh, khi điện ảnh không chỉ giải trí mà còn thực hiện chức năng phản biện và chữa lành.

Trong khi đó, Victor Vũ với Thám tử Kiên 2: Lời nguyền hoàng kim lại chọn cách mở rộng vũ trụ trinh thám với một câu chuyện lấy bối cảnh thế kỷ 19. Phim xoay quanh nhân vật Kiên - viên quan tra án sống ở thế kỷ 19, cùng người bạn đồng hành Hai Mẫn. Ở phần 2, nhân vật lên kinh thành, đối mặt với những vụ án phức tạp. Kịch bản được lấy cảm hứng từ tác phẩm Phục Gia truyện của nhà văn Hồng Thái với bối cảnh mở rộng hơn phần một, không chỉ gói gọn trong một đô thị xưa.

Ở một thái cực khác, Đại tiệc trăng máu 8 của bộ đôi Charlie Nguyễn - Phan Gia Nhật Linh lại cho thấy tham vọng nâng cấp những công thức đã thành công. Việc biến một cuộc hội thoại bàn tiệc thành “cuộc chiến sinh tồn” đánh trúng tâm lý ưa chuộng kịch tính và mới lạ của khán giả trẻ. Kịch bản theo môtíp của Tiệc trăng máu - bộ phim của đạo diễn Nguyễn Quang Dũng - khi quy tụ nhiều tuyến nhân vật. Họ tham gia công khai tin nhắn, cuộc gọi trên điện thoại, tuy nhiên trò chơi được nâng cấp lên thành phiên bản cuộc chiến sinh tồn, với lời cảnh báo người thua cuộc sẽ mất mạng. Ngoài Hồng Ánh, Hứa Vĩ Văn - hai diễn viên trong phim trước, tác phẩm có sự tham gia của các nghệ sĩ Đức Khuê, Liên Bỉnh Phát, Miu Lê… Phim dự kiến ra rạp dịp lễ 30/4.

Sau 6 năm, kể từ phim Chị trợ lý của anh (2019), bộ đôi Mai Tài Phến - Mỹ Tâm lại tái ngộ khán giả, lần này là với bộ phim Tài do Mai Tài Phến đạo diễn kiêm đóng chính, ca sĩ Mỹ Tâm sản xuất. Tài kể về một người đàn ông có vẻ ngoài phong trần, làm công việc bốc vác ở chợ cá, có cuộc sống kín tiếng. Anh từng tham gia buôn thuốc lá lậu ở khu vực biên giới, trải qua năm tháng khắc nghiệt. Nội dung phim thiên về chất giải trí, pha trộn nhiều thể loại như gia đình, hành động. 

Có thể thấy, thị trường điện ảnh năm 2026 khá đa dạng, từ huyền sử, võ thuật, trinh thám, kinh dị đến tâm lý xã hội. Tuy nhiên, để điện ảnh thực sự đóng góp vào GDP như kỳ vọng của Chính phủ, chúng ta cần nhiều hơn là những bộ phim hay. Đó là   một quy trình sản xuất bài bản, chiến lược phát hành xuyên biên giới và quan trọng nhất là sự ủng hộ bền vững từ khán giả nước nhà. 

Năm 2026, với sự xuất hiện của dự án “bom tấn” huyền sử được đầu tư bài bản, với mục tiêu rõ ràng, điện ảnh Việt đang dần thoát khỏi sự phụ thuộc vào các hiện tượng ngẫu nhiên để tiến tới một nền sản xuất có tính dự báo và ổn định. Nếu Hộ linh tráng sĩ đạt được thành công như kỳ vọng vào dịp 2/9, đây sẽ là tiền đề cho thấy điện ảnh Việt đã có thể làm chủ được công nghệ làm phim lịch sử.

NGÔ HỒNG VÂN

Nguồn: Tạp chí VHNT số 632, tháng 1-2026