Sau hợp nhất An Giang và Kiên Giang, tỉnh An Giang mới có diện tích hơn 9.888km², dân số gần 5 triệu người, là nơi cộng cư của bốn dân tộc Kinh, Khmer, Hoa và Chăm. Sự giao thoa lâu đời giữa các cộng đồng đã tạo nên một vùng đất giàu bản sắc văn hóa, mang đậm dấu ấn của khu vực Tây Nam Bộ.
Đồng bào Chăm tại An Giang hiện có hơn 5.000 hộ dân, tập trung tại các địa phương như Châu Phong, Vĩnh Hậu, Vĩnh Hanh, Mỹ Đức, Nhơn Hội, Khánh Bình… Đa số bà con theo đạo Hồi giáo chính thống Sunni Islam, duy trì nếp sống đoàn kết, gắn bó và gìn giữ nhiều giá trị văn hóa truyền thống qua nhiều thế hệ.
Điểm nhấn ở trung tâm không gian trưng bày là mô hình thánh đường Hồi giáo Masjid – biểu tượng văn hóa, tín ngưỡng và đời sống tinh thần của cộng đồng người Chăm. Với mái vòm đặc trưng, gam màu trắng - xanh ngọc và biểu tượng trăng lưỡi liềm trên đỉnh tháp, mô hình tái hiện hình ảnh quen thuộc của các thánh đường tại vùng đồng bào Chăm An Giang.
Đối với người Chăm Islam, thánh đường không chỉ là nơi hành lễ mà còn là trung tâm sinh hoạt cộng đồng. Đây là nơi người dân gặp gỡ, chia sẻ, vun đắp tinh thần đoàn kết và hướng đến những giá trị tốt đẹp trong cuộc sống. Từ nền tảng tín ngưỡng ấy, nhiều lễ hội và nghi lễ truyền thống như Ramadan, Roya Haji, Tahplah, Moulod… vẫn được gìn giữ, trở thành một phần quan trọng trong đời sống văn hóa của cộng đồng.
Không gian cũng dành vị trí nổi bật cho nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người Chăm xã Châu Phong. Nghề dệt không chỉ tạo ra những sản phẩm phục vụ đời sống mà còn lưu giữ tri thức dân gian, kỹ thuật thủ công và cảm quan thẩm mỹ riêng của cộng đồng Chăm An Giang.
Từ công đoạn xử lý sợi, nhuộm màu, mắc khung dệt đến tạo hoa văn, mỗi sản phẩm đều đòi hỏi sự khéo léo, kiên trì và kinh nghiệm của người thợ. Những gam màu được tạo từ nguyên liệu tự nhiên, cùng hệ thống hoa văn mang đặc trưng riêng, đã làm nên giá trị khác biệt của thổ cẩm Chăm.
Năm 2023, nghề dệt thổ cẩm của người Chăm xã Châu Phong được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây không chỉ là niềm tự hào của đồng bào Chăm mà còn mở ra thêm động lực để địa phương gắn bảo tồn di sản với phát triển sinh kế, quảng bá sản phẩm và xây dựng du lịch cộng đồng.
Tại không gian trưng bày, các nghệ nhân trực tiếp thực hành, giới thiệu những công đoạn dệt truyền thống, giúp công chúng có cơ hội quan sát gần hơn quá trình tạo nên một tấm thổ cẩm. Hoạt động trải nghiệm không chỉ làm sống dậy giá trị của một nghề thủ công lâu đời mà còn góp phần đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ và du khách.
Nổi bật trong khu trưng bày là buồng cưới được các nghệ nhân trang trí thủ công rất công phu. Rèm cườm “gai” với những hoa văn mang dấu ấn Hồi giáo, những lớp rèm lụa rực rỡ và các chi tiết kim tuyến tạo nên không gian vừa trang trọng vừa giàu tính thẩm mỹ.
Với người Chăm Islam, hôn nhân là dấu mốc thiêng liêng, đánh dấu sự trưởng thành và trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với gia đình, cộng đồng. Vì vậy, lễ cưới luôn được tổ chức trang trọng, nền nếp, với nhiều nghi thức thể hiện đạo lý, sự gắn kết và tinh thần cộng đồng. Nghi lễ vòng đời của người Chăm Islam tỉnh An Giang đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào tháng 12/2023, góp phần khẳng định giá trị bền vững của những phong tục truyền thống trong đời sống hôm nay.
Bên cạnh đó, trống Rapanar cũng được giới thiệu như một nhạc cụ tiêu biểu của đồng bào Chăm Islam An Giang. Trống thường xuất hiện trong các dịp lễ hội, sự kiện trọng đại và những buổi sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Diễn xướng trống Rapanar là sự kết hợp giữa tiếng trống và lời ca dân gian, tạo nên không khí rộn ràng, thể hiện tâm hồn, nếp sống và bản sắc riêng của người Chăm.
Không gian văn hóa An Giang còn thu hút du khách bởi “Sắc màu Islam An Giang – Khi di sản văn hóa hòa quyện cùng thương hiệu OCOP”. Đó là không gian kết nối các sản phẩm truyền thống của đồng bào Chăm với chương trình “Mỗi xã một sản phẩm”, qua đó cho thấy khả năng phát triển kinh tế từ nền tảng văn hóa bản địa. Bên cạnh đó các món bánh, đặc sản truyền thống như bánh Ha Pay Ke Cak, bánh Ha Ka Ti Am, bánh Ha Ba Poy No, khô bò và Tung Lò Mò cũng thu hút sự trải nghiệm của nhiều du khách. Nhiều sản phẩm đã đạt chuẩn OCOP, vừa góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, vừa trở thành cầu nối quảng bá văn hóa Chăm đến với đông đảo người dân.
Những năm qua, cùng với sự quan tâm, hỗ trợ thông qua các chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đời sống vật chất và tinh thần của đồng bào Chăm An Giang từng bước được nâng lên. Hạ tầng được đầu tư, các chính sách hỗ trợ sản xuất, tạo việc làm, bảo tồn nghề truyền thống và phát triển du lịch cộng đồng đã mở ra thêm cơ hội phát triển bền vững.
Không gian trưng bày của tỉnh An Giang tại Ngày hội không chỉ giới thiệu hiện vật, sản phẩm hay các giá trị văn hóa truyền thống, mà còn kể câu chuyện về một cộng đồng giàu bản sắc, biết gìn giữ di sản và chủ động hòa nhập trong dòng chảy phát triển mới. Qua đó, hình ảnh vùng đất và con người An Giang hiện lên thân thiện, nghĩa tình, đa sắc màu văn hóa và giàu khát vọng vươn lên.
