Xây dựng nền tảng dữ liệu, đổi mới phương thức quản lý

Thực hiện chủ trương đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Bộ VHTTDL từng bước xây dựng nền tảng dữ liệu, hoàn thiện phương thức quản trị và tổ chức triển khai trong các lĩnh vực của ngành. Yêu cầu đặt ra là kết nối nhiệm vụ bảo tồn với sáng tạo, khai thác tài nguyên văn hóa và phục vụ người dân.

Ngày 26/1/2026, Bộ VHTTDL đã ban hành Quyết định số 158/QĐ-BVHTTDL về Kế hoạch khung năm 2026 của Ban Chỉ đạo Bộ VHTTDL về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cải cách hành chính và Đề án 06. Kế hoạch xác định các nhiệm vụ xây dựng kiến trúc số, hoàn thiện cơ sở dữ liệu chuyên ngành, phát triển nền tảng dùng chung và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, gắn với đào tạo kỹ năng số, bảo vệ sở hữu trí tuệ và bảo đảm an ninh văn hóa trên môi trường mạng.

Cụ thể hóa nhiệm vụ phát triển hạ tầng, ngày 8/9/2026, Bộ đã ban hành Kế hoạch số 5724/KH-BVHTTDL triển khai thực hiện Nghị định số 277/2026/NĐ-CP ngày 9/7/2026 của Chính phủ về hạ tầng văn hóa số, giai đoạn 2026–2027. Kế hoạch hướng tới hình thành hạ tầng đồng bộ, liên thông, dùng chung; từng bước thiết lập và đưa vào vận hành Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia cùng các nền tảng số dùng chung quy mô quốc gia trong lĩnh vực văn hóa. 

Đặc biệt, trong Kế hoạch hành động 100 ngày xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, Bộ VHTTDL đã đạt những kết quả nổi bật. Về việc đưa dữ liệu vào giải quyết thủ tục hành chính, theo báo cáo, 273/273 thủ tục thuộc phạm vi quản lý được khai thác dữ liệu số để thay thế thành phần hồ sơ giấy; tỷ lệ tái sử dụng dữ liệu đạt 79,19%. Kết nối với cơ sở dữ liệu dân cư, đăng ký doanh nghiệp và VNeID giúp hạn chế yêu cầu cung cấp lại thông tin đã có, giảm thao tác kê khai và giấy tờ cho người dân, doanh nghiệp. Hệ thống của Bộ đã đồng bộ 43.919 hồ sơ lên Cổng Dịch vụ công quốc gia, tính lũy kế từ ngày 29/5 đến tháng 10/2026. Kết nối thông suốt tạo điều kiện theo dõi, xử lý hồ sơ thống nhất giữa các cấp.

Bên cạnh đó, cơ sở dữ liệu về hiện vật, di sản văn hóa phi vật thể, cơ quan báo chí và đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan đã kết nối, có dữ liệu được đồng bộ lên Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Riêng dữ liệu hiện vật đã đồng bộ 17.680 bản ghi; đồng thời, 6.552 hồ sơ thẻ nhà báo được đồng bộ lên hệ thống của Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội. Các hệ thống thông tin dùng chung trọng yếu được kết nối chia sẻ dữ liệu giám sát an ninh mạng 24/7.

Đối với ngành nắm giữ nguồn tư liệu phong phú, phân bố ở nhiều thiết chế và địa phương, xây dựng hạ tầng dùng chung có ý nghĩa lâu dài. Dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối sẽ hỗ trợ tra cứu, nghiên cứu, quản lý và sáng tạo, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận văn hóa của người dân. Hiệu quả chuyển đổi số vì thế cần được thể hiện qua chất lượng khai thác, sử dụng dữ liệu và những giá trị tạo ra cho đời sống.

Mở rộng sáng tạo và khả năng thụ hưởng văn hóa

Dưới sự chỉ đạo của Bộ VHTTDL, các đơn vị nghệ thuật cũng đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong hoạt động. Đáng chú ý, mô hình thành công của Liên đoàn Xiếc Việt Nam qua các vở diễn “Sơn thần thuỷ quái” và “Kỳ Yến - Bữa tiệc diệu kỳ” khi ứng dụng 3D-mapping hiệu quả (riêng vở diễn “Sơn thần thuỷ quái” đã thu hút 25.000 khán giả sau 24 buổi diễn, với nhiều suất diễn “cháy vé”), đã gợi ra những hướng đi trong đổi mới nghệ thuật bằng công nghệ và bản sắc văn hoá dân tộc. Tại Tọa đàm “Ứng dụng công nghệ số trong hoạt động nghệ thuật biểu diễn - Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn”, do Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật tổ chức mới đây, từ thành công của Liên đoàn Xiếc Việt Nam, các đại biểu đã chung quan điểm: Ứng dụng công nghệ số là yêu cầu cần thiết, cần đồng bộ trong sáng tạo, dàn dựng, tổ chức biểu diễn, quảng bá và kết nối khán giả.

Tại các bảo tàng thuộc Bộ VHTTDL, những ứng dụng công nghệ được triển khai qua nhiều năm tiếp tục được khai thác, gắn đổi mới hoạt động chuyên môn với nâng cao chất lượng phục vụ khách tham quan.

TS Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cho rằng chuyển đổi số cần bao quát từ quản lý, bảo tồn, nghiên cứu đến trưng bày, giáo dục và phục vụ người xem. Ông cũng cho biết, Bảo tàng đã triển khai Không gian triển lãm mỹ thuật trực tuyến VAES, tham quan 3D, ứng dụng thuyết minh đa phương tiện iMuseum VFA, vé điện tử và cơ sở dữ liệu hiện vật. Những giải pháp này mở thêm phương thức tìm hiểu mỹ thuật Việt Nam, hỗ trợ người xem trong nước và quốc tế tiếp cận tác phẩm thuận tiện hơn.

Tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia, mã QR đã được tích hợp để khách tra cứu thông tin hiện vật, bảo vật, trong đó có trống đồng Ngọc Lũ. Máy bán vé tự động và thanh toán không dùng tiền mặt hỗ trợ giao dịch; tư liệu trình chiếu, hình ảnh và mô hình bổ sung cách giới thiệu lịch sử, tăng tính tương tác trong quá trình tham quan.

Những thay đổi trong từng khâu cho thấy công nghệ có thể nâng cao chất lượng trải nghiệm trên cơ sở giá trị của hiện vật, tri thức và câu chuyện lịch sử. Thông tin được trình bày phù hợp với nhu cầu, ngôn ngữ và điều kiện của người xem sẽ giúp mở rộng khả năng tiếp cận di sản.

Cùng với việc đổi mới trải nghiệm tại từng thiết chế là yêu cầu kết nối thông tin văn hóa để người dân dễ tìm hiểu, lựa chọn và tham gia. Tối 1/11/2026, tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Bộ VHTTDL đã ra mắt Nền tảng Bản đồ số Văn hóa Việt Nam (CMAP). Đây là dấu mốc trong nỗ lực kết nối thông tin về điểm đến, thiết chế, sự kiện và hoạt động văn hóa trên môi trường số.

Bản đồ số Văn hóa Việt Nam (CMAP) được triển khai tại địa chỉ cmap.vn nhằm tạo lập một không gian thông tin văn hóa trực quan, hướng tới việc số hóa và kết nối các nguồn lực văn hóa trên cùng một nền tảng. Tại đây, người dân và du khách có thể dễ dàng tra cứu, khám phá chuỗi sự kiện, di sản, hệ thống bảo tàng cũng như các hoạt động văn hóa đặc sắc trải dài trên 34 tỉnh, thành phố.

Không chỉ dừng lại ở vai trò một công cụ tra cứu địa điểm, CMAP được định vị là kênh thông tin số hóa hạ tầng văn hóa, thể thao và du lịch toàn diện, cho phép cập nhật liên tục các sự kiện văn hóa nghệ thuật, các lễ hội truyền thống, các giải đấu thể thao quần chúng cũng như các hành trình du lịch di sản theo thời gian thực. Việc tích hợp đa dạng các trường thông tin này giúp hình thành một hệ sinh thái dữ liệu văn hóa số vừa rộng mở, vừa chuyên sâu.

Đối với người dân và du khách, CMAP cung cấp thêm kênh tìm hiểu thông tin về di sản, sự kiện, hoạt động văn hóa và các điểm đến, qua đó hỗ trợ lựa chọn hành trình tham quan, trải nghiệm.

Trao đổi với phóng viên, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, PGS, TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, việc ra mắt Nền tảng Bản đồ số Văn hóa Việt Nam có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển văn hóa. Đưa di sản, sự kiện và hoạt động văn hóa lên không gian mạng là cách giúp văn hóa đến gần người dân hơn, đồng thời phát huy vai trò nguồn lực văn hóa trong phát triển đất nước. Hoạt động này góp phần gắn kết việc thực hiện Nghị quyết số 57 về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số với Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa Việt Nam, tạo động lực mới cho phát triển văn hóa và đất nước.

Qua trải nghiệm nền tảng, ông nhận định, công nghệ số giúp người dân tiếp cận văn hóa dễ dàng, tự nhiên hơn. Khi di sản, hoạt động và sự kiện văn hóa hiện diện thường xuyên trong đời sống, phù hợp với ngôn ngữ, cách tiếp nhận và thói quen của người dân, văn hóa sẽ từng bước trở thành nhu cầu thiết yếu. Người dân có thêm cơ hội tìm hiểu, thực hành và tham gia các hoạt động văn hóa.

Cũng theo Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Bùi Hoài Sơn, đó cũng là ý nghĩa thiết thực khi hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11: để văn hóa được nhận thức và phát huy cụ thể hơn với vai trò là nguồn lực, hệ điều tiết cho sự phát triển đất nước.

Từ góc nhìn ngành Du lịch, ông Nguyễn Hồng Hải, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam nhấn mạnh: Số hóa đã trở thành yêu cầu cấp thiết để đưa di sản đến gần người dân và du khách. Việc xây dựng nguồn dữ liệu thống nhất về di sản vật thể, phi vật thể tại các địa phương giúp tra cứu thông tin nhanh chóng, thuận tiện, đồng thời hỗ trợ tổ chức các hành trình tham quan, tìm hiểu văn hóa, trong đó có hoạt động trải nghiệm dành cho học sinh.

Theo ông, Nền tảng Bản đồ số Văn hóa Việt Nam có ý nghĩa thiết thực trong việc kết nối thông tin, giúp du khách tìm hiểu di sản và lựa chọn hành trình phù hợp. Cùng với đó, ứng dụng AI để giới thiệu thông tin bằng nhiều ngôn ngữ sẽ mở rộng khả năng tiếp cận cho khách quốc tế, giúp họ hiểu hơn về văn hóa, con người Việt Nam. Điều này góp phần khai thác nguồn lực văn hóa để thu hút du khách, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa và đóng góp vào kinh tế đất nước.

Những kết quả đạt được trong xây dựng nền tảng dữ liệu, số hóa di sản, ứng dụng công nghệ trong nghệ thuật biểu diễn và ra mắt Nền tảng Bản đồ số Văn hóa Việt Nam khẳng định vai trò chủ động của Bộ VHTTDL trong thúc đẩy chuyển đổi số văn hóa. Qua đó, các nguồn lực văn hóa từng bước được kết nối, khai thác hiệu quả hơn, mở rộng cơ hội sáng tạo, nâng cao chất lượng phục vụ và thụ hưởng văn hóa của người dân. Đây là nền tảng quan trọng để gắn bảo tồn với phát huy giá trị di sản, thúc đẩy công nghiệp văn hóa, du lịch phát triển, đóng góp thiết thực vào phát triển kinh tế – xã hội đất nước, tăng trưởng hai con số.