Chiến tranh đã lùi xa, song công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vẫn là nhiệm vụ có ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn sâu sắc, thể hiện trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Thực hiện Quyết định số 27/QĐ-BCĐQG, ngày 22/3/2026 của Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ - ban hành Kế hoạch “Tổ chức phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027)” (Chiến dịch 500 ngày đêm), các cấp, các ngành, lực lượng vũ trang và địa phương đã tập trung triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, huy động và phát huy hiệu quả các nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ. Chiến dịch 500 ngày đêm là sự cụ thể hóa trách nhiệm tri ân đối với các anh hùng liệt sĩ, góp phần thực hiện hiệu quả chính sách đối với người có công, bảo tồn ký ức lịch sử, giáo dục truyền thống và phát huy đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Ý nghĩa của Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Thứ nhất, cụ thể hóa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ có ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn sâu sắc, được Đảng, Nhà nước xác định là trách nhiệm thường xuyên, lâu dài trong thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng: “Nhằm phát huy sức mạnh tổng hợp của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân và cả hệ thống chính trị trong thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, tạo sự chuyển biến tích cực, hiệu quả trong thực hiện nhiệm vụ chính trị đặc biệt thiêng liêng”⁽¹⁾. Sau nhiều năm chiến tranh kết thúc, vẫn còn nhiều hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy, quy tập và xác định đầy đủ danh tính, đặt ra yêu cầu tiếp tục đẩy mạnh công tác này với phương thức tổ chức phù hợp, sự phối hợp đồng bộ và việc huy động hiệu quả các nguồn lực. Việc triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm thể hiện quyết tâm tạo chuyển biến rõ nét về tiến độ và chất lượng thực hiện nhiệm vụ, tập trung giải quyết những địa bàn, trường hợp còn nhiều khó khăn, phức tạp; đồng thời, phát huy vai trò, trách nhiệm của các cấp, các ngành, lực lượng vũ trang và Nhân dân. Với mục tiêu hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, Chiến dịch 500 ngày đêm tạo một đợt cao điểm có trọng tâm, trọng điểm, góp phần thúc đẩy việc hoàn thành các nhiệm vụ còn tồn đọng. Qua đó, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ được cụ thể hóa bằng những nhiệm vụ, chỉ tiêu và giải pháp phù hợp với yêu cầu thực tiễn, tiếp tục khẳng định đây là nhiệm vụ chính trị có tính lâu dài, cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và có sự tham gia của toàn xã hội.

Thứ hai, thể hiện trách nhiệm tri ân, thực hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” đối với người có công. Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là một trong những nội dung quan trọng của chính sách đối với người có công, đồng thời, thể hiện trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc: “Đối với Đảng, Nhà nước và Nhân dân Việt Nam, tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính các liệt sĩ là trách nhiệm thiêng liêng trước Tổ quốc, trước Nhân dân; là lương tri, nguyện vọng của mỗi người Việt Nam. Nhân dân ta, Đảng ta không bao giờ quên những người đã hy sinh vì đất nước, vì dân tộc, đó là đạo lý và truyền thống văn hóa Việt Nam”⁽²⁾. Đối với nhiều gia đình, việc chưa xác định được nơi hy sinh, phần mộ hoặc danh tính của người thân là nỗi day dứt kéo dài qua nhiều năm, nhiều thế hệ. Vì vậy, mỗi thông tin được xác minh, mỗi phần mộ được tìm thấy và mỗi trường hợp được xác định danh tính đều có ý nghĩa thiết thực đối với thân nhân liệt sĩ, góp phần đáp ứng nguyện vọng chính đáng của các gia đình và hoàn thiện hồ sơ về người đã hy sinh. Ở phương diện xã hội, công tác này góp phần khẳng định sự nhất quán trong chính sách “đền ơn đáp nghĩa”, thể hiện sự trân trọng đối với những cống hiến, hy sinh của các thế hệ đi trước. Chiến dịch 500 ngày đêm tiếp tục cụ thể hóa trách nhiệm đó thông qua việc tập trung nguồn lực, mở rộng phạm vi thu thập và xác minh thông tin, nâng cao hiệu quả tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Giá trị của Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ được thể hiện ở kết quả tìm kiếm, quy tập mà còn ở quá trình khôi phục thông tin về từng liệt sĩ, kết nối thông tin với thân nhân và đưa những người đã hy sinh trở về với gia đình, quê hương.

Thứ ba, góp phần bảo tồn ký ức lịch sử và giáo dục truyền thống tốt đẹp của dân tộc. Công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ có ý nghĩa trực tiếp đối với việc bảo tồn ký ức lịch sử về các cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc. Mỗi liệt sĩ, phần mộ, di vật, hồ sơ và thông tin được xác minh đều là những tư liệu có giá trị, góp phần bổ sung nhận thức về con người, sự kiện và địa bàn gắn với lịch sử chiến tranh. Việc thu thập, kiểm chứng và lưu giữ các nguồn thông tin không chỉ phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập mà còn tạo cơ sở cho nghiên cứu lịch sử, hoạt động bảo tàng, giáo dục truyền thống và sáng tạo văn hóa, nghệ thuật. Trong bối cảnh nhân chứng chiến tranh ngày càng ít đi, nhiều thông tin có nguy cơ mai một, công tác bảo tồn và hệ thống hóa ký ức càng trở nên cần thiết. Chiến dịch 500 ngày đêm, vì vậy, có ý nghĩa thiết thực trong việc gắn nhiệm vụ tri ân với hoạt động giáo dục truyền thống và bảo tồn ký ức lịch sử: “Góp phần tri ân và ghi nhớ sâu sắc công lao to lớn của các Anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân; giáo dục truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc”⁽³⁾. Những kết quả của Chiến dịch 500 ngày đêm có thể trở thành nguồn tư liệu phục vụ tuyên truyền, giáo dục về truyền thống yêu nước, ý thức trách nhiệm đối với Tổ quốc và giá trị của hòa bình. Đối với thế hệ trẻ, những thông tin xác thực về cuộc đời, sự hy sinh và hành trình trở về của các liệt sĩ có sức thuyết phục trong việc nhận thức lịch sử. Qua đó, Chiến dịch 500 ngày đêm góp phần chuyển hóa kết quả của công tác tìm kiếm, quy tập thành giá trị giáo dục và văn hóa lâu dài; đồng thời, khẳng định rằng tưởng nhớ và tri ân không chỉ là sự ghi nhận đối với quá khứ mà còn là trách nhiệm bảo tồn ký ức, truyền lại những giá trị lịch sử cho các thế hệ tiếp nối.

Giải pháp tiếp tục thực hiện hiệu quả Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Một là, tăng cường phối hợp, huy động và khai thác hiệu quả các nguồn thông tin phục vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Tiếp tục nâng cao chất lượng phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị, địa phương và lực lượng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Trong đó, cần xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị trong thu thập, quản lý, chia sẻ, xác minh và xử lý thông tin; bảo đảm sự thống nhất trong chỉ đạo, điều hành. Cùng với hồ sơ, tài liệu đang được lưu trữ tại các cơ quan chức năng, cần tiếp tục rà soát, khai thác các nguồn tư liệu lịch sử liên quan đến quá trình chiến đấu, hy sinh và an táng liệt sĩ. Đặc biệt, thông tin từ cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử, thân nhân liệt sĩ và Nhân dân tại các địa bàn từng diễn ra chiến sự cần được coi là nguồn dữ liệu quan trọng, nhất là đối với những trường hợp thiếu hồ sơ hoặc thông tin không đầy đủ. Việc tiếp nhận thông tin cần được thực hiện có hệ thống, bảo đảm ghi nhận đầy đủ nguồn cung cấp, thời điểm, địa điểm và nội dung thông tin; đồng thời, tiến hành đối chiếu với các tài liệu liên quan trước khi tổ chức khảo sát, tìm kiếm trên thực địa. Đối với những địa bàn phức tạp, thông tin chưa thống nhất, cần tổ chức xác minh nhiều cấp, kết hợp giữa tư liệu lịch sử, lời kể nhân chứng và kết quả khảo sát thực địa để nâng cao độ tin cậy. Bên cạnh đó, cần tăng cường kết nối giữa các địa phương trong nước với các cơ quan, tổ chức và lực lượng có liên quan trong việc trao đổi thông tin về liệt sĩ hy sinh, mất tin, mất tích.

Hai là, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Tiếp tục số hóa, chuẩn hóa và cập nhật các nguồn dữ liệu về liệt sĩ, phần mộ, địa bàn chiến đấu, địa điểm hy sinh, an táng và các thông tin liên quan; từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu có khả năng kết nối, chia sẻ giữa các cơ quan, đơn vị và địa phương theo quy định. Trên cơ sở dữ liệu được chuẩn hóa, có thể ứng dụng hệ thống thông tin địa lý, bản đồ số, ảnh viễn thám và các phương pháp phân tích dữ liệu hỗ trợ xác định, khoanh vùng những khu vực có khả năng còn hài cốt liệt sĩ, nhất là tại các địa bàn rừng núi, địa hình thay đổi hoặc có diện tích rộng. Việc ứng dụng công nghệ cần được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với các nguồn thông tin lịch sử và kết quả khảo sát thực địa, bảo đảm tính khoa học và độ tin cậy của kết quả tìm kiếm. Đối với xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, cần tiếp tục nâng cao năng lực thu thập, bảo quản mẫu, giám định ADN và đối sánh với dữ liệu thân nhân; đồng thời, nghiên cứu, ứng dụng các phương pháp khoa học phù hợp đối với những trường hợp mẫu hài cốt bị phân hủy hoặc thiếu thông tin. Cùng với đó, cần chú trọng xây dựng, quản lý và cập nhật cơ sở dữ liệu gene thân nhân liệt sĩ, bảo đảm tính chính xác, an toàn và khả năng khai thác lâu dài. Việc đầu tư trang thiết bị, đào tạo nhân lực và hoàn thiện quy trình chuyên môn cũng cần được triển khai đồng bộ, phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Ba là, gắn công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ với bảo tồn ký ức lịch sử và phát huy giá trị văn hóa tri ân. Bên cạnh việc hoàn thành nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập, cần chú trọng thu thập, bảo quản và hệ thống hóa các tài liệu, hồ sơ, di vật, hình ảnh, câu chuyện và thông tin liên quan đến từng liệt sĩ, từng đơn vị và địa bàn chiến đấu. Đây là những nguồn tư liệu có giá trị đối với việc nghiên cứu lịch sử, xây dựng cơ sở dữ liệu, phục vụ hoạt động bảo tàng, giáo dục truyền thống và sáng tạo văn hóa, nghệ thuật. Những thông tin thu thập được trong quá trình tìm kiếm cần được quản lý thống nhất, bảo đảm tính chính xác và khả năng khai thác trong lâu dài; đồng thời, những câu chuyện về sự hy sinh, quá trình tìm kiếm và những cuộc trở về của liệt sĩ cần được phản ánh khách quan, chân thực. Các cơ quan báo chí, xuất bản, bảo tàng, thiết chế văn hóa và đội ngũ văn nghệ sĩ cần phát huy vai trò trong việc chuyển tải những tư liệu, câu chuyện và giá trị lịch sử của công tác tìm kiếm, quy tập thành các sản phẩm văn hóa có chất lượng: “Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống; lan tỏa những câu chuyện cảm động về hành trình tìm kiếm các anh hùng liệt sĩ để giáo dục lòng yêu nước, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ”⁽⁴⁾. Hoạt động tuyên truyền, giáo dục cần hướng tới việc giúp công chúng, nhất là thế hệ trẻ nhận thức đầy đủ về sự hy sinh của các thế hệ đi trước, giá trị của độc lập, tự do và trách nhiệm đối với người có công. Đồng thời, cần tiếp tục phát huy giá trị của các nghĩa trang liệt sĩ, nhà bia tưởng niệm, di tích lịch sử và những địa điểm gắn với quá trình chiến đấu, hy sinh như những không gian lưu giữ và truyền trao ký ức cộng đồng.

________________

NGUYỄN QUANG BÌNH - NGUYỄN ĐỨC HIẾU

Nguồn: Tạp chí VHNT số 655, tháng 9/2026