Trung tâm của vở diễn là nhân vật Thiệt Thê - một biểu tượng mang tính điển hình cho bi kịch của người phụ nữ nông nổi trong xã hội cũ. Sống trong cảnh cơ hàn, thiếu thốn cùng người chồng nghèo khó là nho sinh Chu Mãi Thần ngày đêm đèn sách, Thiệt Thê rơi vào tâm lý "đứng núi này trông núi nọ". Không chịu nổi áp lực của đói nghèo, nàng thúc ép Chu Mãi Thần viết giấy "phóng thê" rồi rời bỏ chồng để chạy theo sự hào nhoáng giả tạo, tìm kiếm một bến đỗ sung túc hơn.
Thế nhưng, mộng đổi đời tan vỡ cũng là lúc nàng rơi vào cái kết "trái đắng" khi làm lẽ Tuần Ty và rơi vào cảnh ngộ ê chề, nhục nhã. Bi kịch của Thiệt Thê không đơn thuần là câu chuyện cá nhân mà còn là bài học cảnh tỉnh sâu sắc về sự đánh đổi tình nghĩa thủy chung lấy vật chất phù du. Đằng sau lớp vỏ câu chuyện cổ là những trăn trở muôn thuở về lòng người, về giá trị của sự hy sinh và cái giá phải trả cho những quyết định bồng bột trong đời.
Nói đến sức hút của Nàng Thiệt Thê, không thể không nhắc tới đoạn Tuần Ty - Đào Huế - trường đoạn được xem là đặc sắc nhất, kết tinh trọn vẹn sở trường của chèo cổ: nghệ thuật tiếng cười trào lộng thâm thúy. Trường đoạn này xoay quanh cuộc đụng độ, "đánh ghen" vừa bi vừa hài, vô cùng độc đáo giữa chính thất Đào Huế (người từ kinh đô lặn lội tìm chồng) và người vợ lẽ Thiệt Thê. Nơi đây, nghệ thuật ngôn từ của chèo cổ được bộc lộ qua sự sắc sảo trong đối đáp, sự thông minh, hóm hỉnh nhưng không kém phần sâu cay. Tính ước lệ của sân khấu dân gian được khai thác triệt để, biến những xung đột ghen tuông đời thường thành một màn diễn xướng giàu tính triết lý, vừa khiến khán giả cười vang sảng khoái, vừa suy ngẫm về thế thái nhân tình.
Để truyền tải trọn vẹn sức nặng tư tưởng và nghệ thuật của vở diễn đến khán giả đương đại, sự đóng góp của thế hệ nghệ sĩ trẻ là vô cùng quan trọng. Chia sẻ cùng phóng viên Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, nữ nghệ sĩ trẻ Hà Thảo trong vai nàng Thiệt Thê cho biết: "Để chuẩn bị cho vai diễn này, tôi đã tập luyện rất nhiều, để làm sao thay đổi cách diễn, cách hát, cách đi đứng, sắc thái biểu cảm, ánh mắt, cử chỉ, nhằm lột tả trọn vẹn một vai diễn đào pha, mang đến cho khán giả thật nhiều cảm xúc. Thách thức lớn nhất đối với tôi chính là thể hiện sự kìm nén nỗi đau sao cho thật chân thật và chạm đến cảm xúc của khán giả".
Nghệ sĩ Hà Thảo đã có những chia sẻ về hành trình hóa thân vào nhân vật: "Là một diễn viên, đài từ phải tròn vành rõ chữ, tập giữ hơi để vừa đảm bảo kỹ thuật chèo nẩy hạt, vừa phải gửi gắm vào đó sự lẳng lơ, nông nổi thời trẻ, rồi sự nghẹn ngào, u uất ở phần đời bi kịch của Thiệt Thê. Ánh mắt chính là cửa sổ bộc lộ tâm lý phức tạp của một vai diễn; tôi phải rũ bỏ nét diễn một chiều, từ ánh liếc sắc sảo, lẳng lơ khi đứng trước vinh hoa, cho đến sự thẫn thờ, bẽ bàng và đầy mặc cảm tội lỗi. Những cái quay lưng, dáng đi lảo đảo đều phải tính toán sao cho lột tả được sự bấn loạn, chông chênh của một con người bị dồn vào đường cùng, tạo nên nhịp điệu riêng, hiện đại hơn nhưng không phá vỡ nguyên tắc của nhân vật".
Một trong những điểm sáng trong lần chỉnh lý và dàn dựng của Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam chính là sự bứt phá khỏi những khuôn mẫu của tích cũ. Trong tích truyền thống, nhân vật Chu Mãi Thần sau khi công thành danh toại thường có thái độ lạnh lùng, thậm chí là trả đũa cay nghiệt đối với người vợ cũ từng phụ bạc mình. Tuy nhiên, trong bản dựng lần này, nhân vật Chu Mãi Thần được khắc họa mang cốt cách "quân tử" rõ nét và nhân văn. Khoảnh khắc hai người gặp lại nhau khi Thiệt Thê đã rơi vào cảnh thân tàn ma dại, vị quan họ Chu không hề có sự đắc thắng hay dè bỉu. Thay vào đó, chàng vẫn nghẹn ngào sắc cho nàng bát thuốc ân tình - một chi tiết đắt giá, mang lại ấn tượng cho khán giả.
Đặc biệt hơn, thay vì để câu chuyện khép lại bằng một kết cục bi thảm hay sự đày đọa cay nghiệt, vở diễn lại tạo ra sự chuyển biến nội tâm vô cùng sâu sắc: chính Thiệt Thê vì quá hổ thẹn, tự trọng và dằn vặt đã từ chối nhận sự thương cảm ấy. Chi tiết nghệ thuật này đã nâng tầm giá trị nhân văn của tác phẩm lên một bậc mới, biến câu chuyện thành tấm gương soi chiếu cách ứng xử bao dung, độ lượng giữa con người với con người trong cuộc sống.
Bản dựng Nàng Thiệt Thê của Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam không chỉ là một thành công về mặt nghệ thuật dàn dựng, mà còn là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của nghệ thuật chèo truyền thống. Câu chuyện cổ về Chu Mãi Thần và người vợ lầm lỡ đã vượt qua giới hạn của thời gian, trở thành tấm gương soi chiếu những giá trị nhân văn, đạo lý làm người và bài học sâu sắc về sự trân trọng hạnh phúc bình dị trong cuộc sống ngày hôm nay.
