Trưng bày được tổ chức hướng tới kỷ niệm 81 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 - 2/9/2026); 71 năm Ngày thành lập Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (10/9/1955 - 10/9/2026); 96 năm Ngày thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (20/10/1930 - 20/10/2026), 66 năm Ngày thành lập Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam (20/12/1960-20/12/2026).

Phát biểu khai mạc chương trình, ông Trần Thắng, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chia sẻ, tên gọi của trưng bày "Thời thanh xuân từ Đường Trường Sơn đến Đường 1C huyền thoại” đã gợi lên thật nhiều cảm xúc. Bởi phía sau những con đường huyền thoại không chỉ là những chiến công, những đoàn quân, những chuyến hàng chi viện, mà còn là tuổi trẻ, ước mơ và những lựa chọn lớn lao của biết bao con người. 

Nhắc đến Trường Sơn, chúng ta nhớ đến câu thơ đã đi cùng bao thế hệ: “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước...”, nhớ đến những người lính, thanh niên xung phong, dân công hỏa tuyến, giao liên, quân y đã gửi lại tuổi trẻ trên những cung đường ra trận. Từ mạch nguồn ấy, Đường 1C hiện lên với một câu chuyện rất riêng - câu chuyện về những chàng trai, cô gái mười sáu, mười tám, đôi mươi đã gửi lại thanh xuân giữa miền sông nước Tây Nam Bộ. Tuổi đời còn rất trẻ, nhưng họ đã lựa chọn một con đường lớn lao: gác lại những riêng tư để sống, chiến đấu và cống hiến vì độc lập, thống nhất của Tổ quốc.

Theo ông Trần Thắng, trong suốt chiều dài lịch sử cách mạng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam luôn là nơi hội tụ, đoàn kết và phát huy sức mạnh của các tầng lớp Nhân dân. Nếu trong chiến tranh, sức mạnh đại đoàn kết đã quy tụ hàng triệu con người cùng chung một ý chí vì độc lập, tự do và thống nhất Tổ quốc, thì trong hòa bình hôm nay, sức mạnh ấy tiếp tục được bồi đắp bằng lòng biết ơn, trách nhiệm với cộng đồng và khát vọng dựng xây đất nước. 

Vì vậy, gìn giữ và lan tỏa những câu chuyện về Đường Trường Sơn, Đường 1C, về những người lính, thanh niên xung phong và những người đã gửi lại tuổi xuân cho Tổ quốc không chỉ là nhiệm vụ của các bảo tàng, mà còn là trách nhiệm của xã hội. Đó cũng là cách thiết thực để nhắc nhở lịch sử, bồi đắp lòng yêu nước, tinh thần đại đoàn kết và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, để những giá trị của một thời thanh xuân tiếp tục được trao truyền cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Tại sự kiện, các đại biểu đã được nghe những câu chuyện xúc động tại Tọa đàm “Thanh xuân gửi lại tuyến đường 1C”. Qua lời kể của chính các nhân chứng lịch sử, ký ức về một thời chiến đấu, cống hiến và hy sinh trên tuyến đường 1C được tái hiện chân thực, sinh động và sâu sắc.

Từng là thanh niên xung phong trên tuyến đường 1C – nơi được ví như một “tọa độ lửa”, bà Lâm Thị Minh Tâm, nguyên Chính trị viên phó Đại đội 4, Liên đội 1 TNXP đường 1C, chia sẻ về động lực thôi thúc bà tình nguyện dấn thân vào tuyến lửa khi tuổi đời còn rất trẻ:

“Chúng tôi sinh ra và lớn lên trong khói lửa chiến tranh, tận mắt chứng kiến cảnh giặc đốt nhà, bắt bớ, đánh đập cha mẹ; những cánh rừng đước xanh tươi của quê hương bị rải chất độc đến xác xơ, chỉ còn trơ cành. Quê hương bị giặc tàn phá đã hun đúc trong chúng tôi lòng căm thù giặc và tình yêu đất nước. Chính điều đó thôi thúc chúng tôi xung phong làm nhiệm vụ trên tuyến đường 1C.

Khi ấy, tôi mới 16 tuổi. Ba má nói tôi còn nhỏ, đi cũng không làm được gì nên nhất quyết không cho đi. Cuối cùng, tôi phải trốn nhà để lên đường. Khi biết chuyện, ba má giận lắm, nói rằng: "Mày đã đi thì đừng có trở về". Nhưng lúc ấy, tôi cũng quyết tâm: Dù có chết cũng không trở về, chừng nào hết giặc mới về. Tôi ra đi và luôn giữ trọn lời thề ấy”.

Kể về những năm tháng gian khó nhưng hào hùng, bà Võ Tuyết Lệ, nguyên Trung đội trưởng TNXP đường 1C, y tá Tiểu đoàn 410, Trung đoàn 195, Quân khu 9, chia sẻ: “Tuyến đường 1C là một trong những nơi ác liệt nhất, nơi ranh giới giữa sự sống và cái chết mong manh như sợi chỉ. Chúng tôi luôn nhắc nhở, động viên nhau cố gắng vượt qua mọi khó khăn, gian khổ. Dù bom rơi, đạn nổ, chúng tôi vẫn quyết tâm bám trụ, không nao núng, không nhụt chí, sẵn sàng hiến dâng tuổi thanh xuân cho Tổ quốc và hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Mỗi chuyến vận chuyển hàng đều diễn ra trong đêm. Trên đường đi, chúng tôi phải vượt qua các đồn canh của địch. Khi bị chặn hai đầu, chúng tôi phải tìm cách vượt qua ở khoảng giữa. Có chuyến vận chuyển được nhiều hàng, nhưng cũng có chuyến bị địch bắn chặn, khiến đội hình bị chia cắt. Có đồng chí đã hy sinh ngay giữa dòng sông, hàng hóa cũng không thể giữ được.

Thanh niên xung phong phải đối mặt với biết bao thử thách: nước phèn chua, muỗi, đỉa, vắt; bom rơi, đạn nổ cả ngày lẫn đêm. Địch còn thả bom nổ chậm cùng nhiều loại bom, mìn nguy hiểm khác. Khi ấy, chúng tôi mới 15, 16 tuổi, phải xa gia đình để lên tuyến đường 1C đặc biệt ác liệt. Chúng tôi luôn động viên, yêu thương, giúp đỡ lẫn nhau vượt qua gian khổ, với lời thề sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc.

Có tháng 30 đêm thì chúng tôi đi vận chuyển hàng tới 29 đêm, bởi hàng đã tập kết sẵn, nhiệm vụ không thể chậm trễ. Trong hoàn cảnh ấy, tôi luôn giữ vững quyết tâm và niềm tin vào thắng lợi; tin vào Nhân dân và tin rằng ngày chiến thắng nhất định sẽ đến”.

Bên bức ảnh tại không gian trưng bày, bà Nguyễn Thị Thanh Tâm không giấu được xúc động. Với bà, đó không chỉ là một bức ảnh mà còn là “di sản ký ức”, lưu giữ những năm tháng tuổi trẻ đã gửi lại nơi chiến trường.

“Trong mùa khô 1969-1970, tôi tham gia chiến dịch trên tuyến đường Trường Sơn 559 khi mới mười chín, đôi mươi. Hôm nay, được dự cuộc trưng bày với chủ đề kết nối từ Trường Sơn đến huyền thoại đường 1C, tôi cảm thấy vô cùng xúc động. Đây là một hoạt động rất ý nghĩa của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, giúp tái hiện tinh thần của những thế hệ trẻ từng sẵn sàng hiến dâng tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của đất nước”, bà Tâm chia sẻ.

Bà cho biết đã trao tặng bảo tàng một số hiện vật còn lưu giữ từ những năm tháng ấy, với mong muốn những kỷ vật này sẽ góp phần gìn giữ ký ức về một thế hệ từng sống và cống hiến trọn vẹn trong những năm tháng thanh xuân rực rỡ.

“Mỗi thời kỳ, mỗi con người có một cách cống hiến khác nhau, nhưng tất cả đều cùng góp sức cho sự phát triển của đất nước, gìn giữ nền hòa bình và tự do mà các thế hệ đi trước đã đánh đổi bằng cả tuổi thanh xuân”, bà Tâm bày tỏ.

Trong khuôn khổ chương trình, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã tiếp nhận các hiện vật được trao tặng, góp phần lưu giữ ký ức về những năm tháng chiến tranh, đồng thời giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần cống hiến và sự hy sinh cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Nhân dịp này, bà Nguyễn Thị Thanh Tâm - Phó Giám đốc Quỹ Hỗ trợ bảo tồn di sản Văn hóa Việt Nam, Chủ tịch Câu lạc bộ Di sản văn hóa Áo dài Việt Nam trao tặng áo dài đến các cựu Thanh niên xung phong và các nhân chứng lịch sử trên tuyến đường 1C, cựu chiến binh tham gia chiến trường miền Tây Nam Bộ.

Trưng bày chuyên đề “Thời thanh xuân từ Đường Trường Sơn đến Đường 1C huyền thoại” gồm hệ thống tư liệu hình ảnh, hiện vật, video và những câu chuyện giàu cảm xúc, đưa công chúng trở lại những năm tháng kháng chiến chống đế quốc Mỹ, cứu nước, nơi biết bao thế hệ đã gửi lại tuổi trẻ cho độc lập, hòa bình và thống nhất đất nước. Nội dung trưng bày được thể hiện như một hành trình ký ức, từ những bước chân tuổi trẻ lên đường, qua những năm tháng sống và chiến đấu giữa tuyến lửa, đến nghĩa tình đồng đội còn tiếp nối sau chiến tranh.

Trưng bày gồm ba chủ đề, chủ đề 1: “Những con đường huyết mạch nối liền Bắc - Nam” gợi lại khí thế của một thế hệ sẵn sàng rời xa mái trường, gia đình; gác lại những ước mơ riêng để lên đường, góp sức làm nên Đường Trường Sơn với gần 20.000km đường ô tô, đưa hơn 2 triệu lượt cán bộ, chiến sĩ vào chiến trường.

Chủ đề 2: “Huyền thoại Đường 1C” kể về một “mạch máu” thầm lặng giữa miền Tây sông nước, nơi hơn 13.000 tấn vũ khí, cùng hàng nghìn tấn lương thực, thuốc men vào chiến trường Tây Nam Bộ được vận chuyển qua rừng tràm, kênh rạch và bom đạn, cũng là nơi 399 thanh niên xung phong đã hy sinh, 327 người mang thương tật vĩnh viễn.

Chủ đề 3: “Nghĩa tình còn mãi” tiếp nối câu chuyện sau chiến tranh bằng những cuộc trở về tìm đồng đội, quy tập hài cốt liệt sĩ, trao di ảnh, dựng bia và đền tưởng niệm. 

Một trong những điểm nhấn trong trưng bày là không gian trải nghiệm “Dòng chảy ký ức”, với chiếc xuồng ba lá bằng gỗ - phương tiện từng gắn bó mật thiết với hoạt động vận chuyển trên tuyến Đường 1C, được thực hiện trong 2 tháng tại Cà Mau do chính những người thợ làm xuồng trước đây thực hiện trên tỷ lệ kích thước thực. Trên nền hiện vật này, công nghệ 3D Mapping kết hợp hệ thống cảm biến tương tác tái hiện những biến đổi của không gian miền Tây qua mùa khô, mùa mưa và bối cảnh chiến trường năm xưa. Qua ánh sáng, hình ảnh và chuyển động, con thuyền như được đặt trở lại giữa rừng tràm, kênh rạch và những cung đường vận chuyển đầy hiểm nguy, giúp công chúng cảm nhận rõ hơn hành trình của những thanh niên xung phong đã âm thầm đưa vũ khí, lương thực và con người qua tuyến lửa.

Trưng bày mở cửa tự do đến hết ngày 25/10 tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam.