• Thưa NSƯT Phan Mạnh Đức, trước thực tế nghệ thuật hàn lâm đòi hỏi đào tạo dài hạn nhưng lại khó khăn trong tuyển chọn và giữ chân lực lượng kế cận, Ban Lãnh đạo Nhà hát đã có những trăn trở và giải pháp gì?

- Đối với các loại hình nghệ thuật hàn lâm như Ballet, Opera hay Giao hưởng, câu chuyện đào tạo và kế thừa luôn là vấn đề mang tính chiến lược. Một nghệ sĩ Ballet thường phải trải qua hơn mười năm đào tạo và khổ luyện liên tục, nghệ sĩ Opera cũng vậy. Quá trình rèn luyện giọng hát, kỹ thuật thanh nhạc, ngôn ngữ và khả năng diễn xuất trên sân khấu đòi hỏi thời gian dài cùng kỷ luật nghề nghiệp rất nghiêm ngặt. Vì vậy, việc tuyển chọn, đào tạo và giữ chân lực lượng kế cận luôn là điều mà Ban Lãnh đạo Nhà hát Nhạc, Vũ kịch Việt Nam đặc biệt trăn trở.

Trong nhiều năm qua, Nhà hát đã hình thành những thế hệ nghệ sĩ Ballet và Opera có dấu ấn rõ nét, góp phần đặt nền móng và tạo dựng vị thế của nghệ thuật hàn lâm tại Việt Nam như Quý Dương, Trung Kiên, Gia Khánh, Gia Hội, … trong Opera hay Kiều Ngân, Phạm Anh Phương, Hà Thế Dũng, Văn Hải... trong Ballet. Các nghệ sĩ đi trước không chỉ thành công trên sân khấu mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc truyền nghề và tạo cảm hứng cho lớp trẻ, qua đó hình thành một truyền thống nghề nghiệp nghiêm túc và bền bỉ.

Những năm gần đây, chúng tôi rất mừng khi ngày càng có nhiều nghệ sĩ trẻ tham gia vào các dự án nghệ thuật lớn của Nhà hát. Trong các vở Ballet kinh điển như Hồ Thiên Nga, Giselle, Don Quixote…, hay các vở Opera như Những người khốn khổ, Carmen, La Traviata,…bên cạnh những nghệ sĩ giàu kinh nghiệm đã xuất hiện nhiều gương mặt trẻ được đào tạo bài bản và đang từng bước khẳng định năng lực trên sân khấu. Việc được tham gia trực tiếp vào những tác phẩm chuẩn mực của thế giới chính là môi trường thuận lợi để các nghệ sĩ trẻ tích lũy kinh nghiệm và trưởng thành về nghề.

Tuy nhiên, để nghệ sĩ trẻ thực sự gắn bó lâu dài với nghệ thuật hàn lâm, bên cạnh đào tạo và cơ hội biểu diễn, điều quan trọng là cần một môi trường nghề nghiệp ổn định cùng lộ trình phát triển rõ ràng. Vì vậy, Nhà hát luôn nỗ lực kết nối chặt chẽ giữa đào tạo, biểu diễn và sáng tạo tác phẩm, nhằm tạo ra dòng chảy liên tục giữa các thế hệ nghệ sĩ, bảo đảm sự phát triển bền vững của Ballet và Opera Việt Nam.

• Từ những định hướng của Nghị quyết 80, Bộ VHTTDL đang đề xuất cấp có thẩm quyền tăng mức phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp đối với nghệ sĩ hoạt động chuyên nghiệp tại các đơn vị sự nghiệp nghệ thuật biểu diễn công lập. Với tư cách là lãnh đạo một đơn vị nghệ thuật hàn lâm, ông kỳ vọng gì vào dự thảo này trong việc giữ chân, thu hút nhân tài và tạo động lực để đội ngũ nghệ sĩ yên tâm cống hiến?

- Chúng tôi cho rằng đề xuất tăng mức phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp là một bước đi rất cần thiết và trúng vào “điểm nghẽn” lâu nay của ngành. Hiện nay, chế độ phụ cấp ưu đãi đối với viên chức, người lao động trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn được thực hiện theo các quy định của Chính phủ với mức phụ cấp phổ biến dao động khoảng 20%-40% mức lương ngạch, bậc, tùy theo vị trí việc làm và loại hình nghệ thuật.

Tuy nhiên, do mặt bằng lương cơ bản trong khu vực công lập còn thấp, nên tổng thu nhập của nghệ sĩ vẫn khá khiêm tốn. Thực tế tại các đơn vị như chúng tôi, một nghệ sĩ trẻ mới vào nghề có thu nhập bình quân chỉ khoảng 6-8 triệu đồng/tháng, trong khi nghệ sĩ có thâm niên cũng chỉ dao động 8-12 triệu đồng/tháng, kể cả đã cộng phụ cấp. Mức thu nhập này khá chênh lệch so với nghệ sĩ hoạt động tự do hoặc trong khu vực ngoài công lập, nơi một buổi biểu diễn, một dự án hoặc hợp đồng quảng cáo có thể mang lại thu nhập từ vài triệu đến vài chục triệu đồng, thậm chí cao hơn đối với những gương mặt có tên tuổi. Chính sự chênh lệch này khiến các đơn vị nghệ thuật hàn lâm gặp nhiều khó khăn trong việc giữ chân nghệ sĩ giỏi, đặc biệt là lớp trẻ sau quá trình đào tạo bài bản, tốn kém.

Theo đề xuất của Bộ VHTTDL, mức phụ cấp này đang được đề xuất điều chỉnh theo hướng tăng lên đáng kể, có thể lên tới từ 40% - 70% tính trên lương, đồng thời mở rộng đối tượng thụ hưởng và phân hóa rõ hơn theo đặc thù từng loại hình nghệ thuật, nhất là các lĩnh vực hàn lâm, đòi hỏi thời gian đào tạo dài và cường độ lao động cao như múa, nhạc giao hưởng, nhạc kịch. Nội dung đề xuất cũng đặt vấn đề gắn chính sách đãi ngộ với chất lượng cống hiến và thời gian làm nghề, nhằm khuyến khích nghệ sĩ gắn bó lâu dài với đơn vị công lập.

Vì vậy, chúng tôi kỳ vọng đề xuất lần này, nếu được thông qua, sẽ tạo ra bước cải thiện thực chất về thu nhập, thu hẹp khoảng cách với khu vực ngoài công lập, từ đó giúp nghệ sĩ yên tâm cống hiến, nâng cao chất lượng nghệ thuật, đúng với tinh thần phát triển nguồn nhân lực mà Nghị quyết 80 đã đặt ra.

• Nghị quyết 80 đặt ra yêu cầu nâng cao đãi ngộ đi đôi với trách nhiệm lớn hơn cho nghệ sĩ. Trong bối cảnh đó, Nhà hát có định hướng gì để xây dựng các chương trình, tác phẩm chất lượng cao, thu hút công chúng, tạo nguồn thu và góp phần phát triển công nghiệp văn hóa?

- Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa đã đặt ra nhiều định hướng quan trọng, trong đó nhấn mạnh việc xây dựng văn hóa ngang tầm với kinh tế, chính trị; phát huy giá trị văn hóa và con người Việt Nam; đồng thời coi văn hóa vừa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là nguồn lực quan trọng cho phát triển bền vững. Đối với lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, Nghị quyết đặc biệt nhấn mạnh việc hoàn thiện cơ chế, chính sách đối với đội ngũ văn nghệ sĩ; đầu tư cho các thiết chế văn hóa; khuyến khích sáng tạo các tác phẩm nghệ thuật có giá trị tư tưởng và nghệ thuật cao, đồng thời gắn với mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa.

Chúng tôi nhận thức rõ rằng khi chính sách ngày càng coi trọng vai trò của nghệ sĩ và đặt kỳ vọng lớn hơn vào lĩnh vực nghệ thuật, thì các đơn vị nghệ thuật cũng phải chủ động đổi mới để đáp ứng yêu cầu đó. Bên cạnh việc thực hiện nhiệm vụ chính trị và bảo tồn các giá trị nghệ thuật hàn lâm, Nhà hát Nhạc, Vũ kịch Việt Nam cũng xác định rõ mục tiêu, đó là cần xây dựng những chương trình, dự án nghệ thuật có chất lượng cao, có sức hấp dẫn với công chúng, qua đó từng bước mở rộng nguồn thu và cải thiện đời sống cho nghệ sĩ.

Một trong những hướng đi quan trọng là tiếp tục dàn dựng các tác phẩm kinh điển của thế giới như Ballet, Opera, Giao hưởng, đồng thời đẩy mạnh sáng tạo những tác phẩm mang bản sắc Việt Nam, khai thác chất liệu từ văn hóa dân gian, lịch sử và đời sống đương đại. Khi các tác phẩm vừa đạt chuẩn mực nghệ thuật, vừa có khả năng tiếp cận rộng rãi với công chúng, không chỉ góp phần nâng cao đời sống tinh thần xã hội mà còn có thể trở thành những sản phẩm văn hóa có giá trị trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa của đất nước, góp phần thực hiện mục tiêu đóng góp 7% GDP của ngành công nghiệp văn hóa.

Chúng tôi cho rằng, nếu có sự kết hợp hài hòa giữa chính sách hỗ trợ của Nhà nước, sự chủ động đổi mới của các đơn vị nghệ thuật và sự đồng hành của công chúng, thì các nhà hát nghệ thuật hàn lâm hoàn toàn có thể phát huy tốt vai trò của mình trong đời sống văn hóa, đồng thời đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa mà Nghị quyết 80 đã đặt ra.

• Theo ông, việc nâng cao đời sống và vai trò của nghệ sĩ thông qua chính sách mới có thể mở ra cơ hội gì cho việc phát hiện, bồi dưỡng tài năng trong lĩnh vực nghệ thuật hàn lâm?

- Một điểm rất quan trọng của Nghị quyết 80 là đã nhìn nhận đầy đủ hơn vai trò của đội ngũ văn nghệ sĩ trong chiến lược phát triển văn hóa của đất nước. Nghị quyết khẳng định “con người vừa là trung tâm, vừa là chủ thể sáng tạo và là mục tiêu của phát triển văn hóa”, đồng thời nhấn mạnh việc bảo đảm chính sách đãi ngộ xứng đáng đối với nghệ nhân, văn nghệ sĩ tài năng và tạo môi trường thuận lợi để đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo, cống hiến. Đây là một thông điệp rất rõ ràng về việc đề cao vai trò của người nghệ sĩ trong đời sống văn hóa.

Đối với những lĩnh vực nghệ thuật hàn lâm như Giao hưởng, Opera hay Ballet, điều này càng có ý nghĩa đặc biệt. Đây là con đường nghệ thuật đòi hỏi quá trình đào tạo rất dài, sự khổ luyện bền bỉ và tinh thần kỷ luật nghề nghiệp cao. Khi chính sách ngày càng quan tâm đến đời sống, điều kiện làm việc và môi trường sáng tạo của nghệ sĩ, thì đó sẽ là nguồn động viên lớn để họ yên tâm gắn bó lâu dài với nghề.

Từ góc độ của Nhà hát Nhạc, Vũ kịch Việt Nam, chúng tôi kỳ vọng rằng những chính sách mới sẽ góp phần tạo ra một môi trường nghề nghiệp ổn định và chuyên nghiệp hơn cho nghệ sĩ. Khi người nghệ sĩ được nhìn nhận đúng vai trò và có điều kiện phát huy tài năng, thì không chỉ giúp họ tiếp tục cống hiến mà còn tạo sức hút đối với các tài năng trẻ lựa chọn con đường nghệ thuật hàn lâm. Về lâu dài, chính đội ngũ nghệ sĩ - với tài năng, lao động sáng tạo và khát vọng nghề nghiệp - sẽ là yếu tố quyết định để hình thành những tác phẩm nghệ thuật có giá trị, đóng góp vào sự phát triển của văn hóa và công nghiệp văn hóa Việt Nam.

• Xin trân trọng cảm ơn ông!

KIỀU MINH HOÀNG thực hiện

Nguồn: Tạp chí VHNT số 638, tháng 3-2026