NSND Mỹ Uyên (tên thật Đặng Thụy Mỹ Uyên) tốt nghiệp Trường Nghệ thuật Sân khấu II, nay là Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP.HCM. Hơn 30 năm qua, gia tài của chị là hơn 50 vai diễn trên phim điện ảnh - truyền hình và hơn 50 vai diễn sân khấu. Năm 2012, chị được phong tặng danh hiệu NSƯT; đến năm 2023, vinh dự nhận danh hiệu NSND. Từ năm 2018, chị làm Giám đốc Nhà hát Kịch Sân khấu Nhỏ (5B) - nơi gắn bó lâu nhất và định hình rõ nét con đường nghệ thuật của mình.
Giữ rạp sáng đèn, trao cơ hội cho lớp trẻ
Gặp Mỹ Uyên vào một ngày cuối năm, sân khấu đang bước vào cao điểm mùa diễn Tết. Chị tất bật giữa lịch họp, dựng vở, chuẩn bị suất diễn. Những năm gần đây, sự xuất hiện của nhiều không gian giải trí mới khiến khán giả bị phân tán, nhưng sân khấu vẫn vận hành theo mùa Tết- hè - thu - Noel, rồi mùa Tết. Bởi vậy, mỗi năm chị làm 7-8 vở diễn, kể cả kịch thiếu nhi. “Làm kịch để làm nghề, để sáng tạo. Cứ lao vào làm, vì đam mê thì mình làm”- chị chia sẻ. Mỗi khi có vở mới, Mỹ Uyên không khoe mà chỉ nhẹ nhàng mời: “Cô, chú, anh, chị, em… đi xem đi”. Khán giả vào rạp, tự đánh giá vở diễn và chấm điểm diễn xuất của nghệ sĩ.
Với Mỹ Uyên, sân khấu chỉ thực sự sống khi có khán giả và người làm nghề nghiêm túc. Xuất thân là nghệ sĩ biểu diễn, chị hiểu rõ mối dây liên kết với công chúng. Hình ảnh những khán giả lớn tuổi vẫn nhúc nhắc leo cầu thang bộ lên khán phòng, nhiều người bận rộn mưu sinh vẫn không bỏ lỡ vở diễn nào, có gia đình ở Đồng Nai mỗi cuối tuần lại lên thăm con cháu và xem kịch...khiến chị xúc động khôn nguôi. Nhiều kiều bào xa xứ từng xem Mỹ Uyên đóng phim chiếu trên tivi, trên mạng... khi về nước đã tìm đến 5B xem kịch và gặp chị ngoài đời. Những cái ôm nhẹ, những lời nhắc giữ gìn sức khỏe hay hẹn gặp lại ...là động lực để chị tiếp tục làm nghề.
Theo Mỹ Uyên nhìn nhận, đa số diễn viên điện ảnh, truyền hình, web drama hiện nay đều xuất thân từ “dân kịch nghệ”. Với chị, sân khấu không chỉ là nơi biểu diễn mà còn là trường học lớn - nơi rèn giũa đài từ, cảm xúc, kỷ luật và bản lĩnh nghề. “Muốn đi xa, cái gốc phải chắc” - chị thường nhắc lớp trẻ như vậy. Thiếu nền tảng sân khấu, diễn viên dễ chênh vênh khi lao vào phim ảnh, tựa như cây không có rễ vững thì khó đứng lâu. Ở cương vị người dẫn dắt, chị luôn chủ động trao cơ hội cho thế hệ kế cận: “Tương lai sân khấu thuộc về người trẻ, miễn là các bạn có tư duy nghề và trái tim yêu nghệ thuật”.
Nghệ thuật không tách rời đời sống
NSND Mỹ Uyên không chỉ đứng trên sân khấu mà còn làm quản lý, nhà sản xuất, đạo diễn, tổ chức biểu diễn. Chèo lái sân khấu xã hội hóa, chị đối mặt với nhiều áp lực: tìm kịch bản dựng vở, kinh doanh bán vé, đào tạo thế hệ trẻ, gây dựng khán giả kế thừa... Chị từng phải bán nhà, bán xe, dùng tiền tích lũy để tu sửa rạp, đầu tư vở mới.
Dưới sự điều hành của chị, 5B kiên định với kịch thể nghiệm, kịch chính luận, gắn nghệ thuật với trách nhiệm xã hội. Nhiều vở chị tham gia diễn xuất hoặc dàn dựng chạm đến những vấn đề của đời sống đô thị: sự cô đơn, bạo lực tinh thần, khủng hoảng gia đình, sự đứt gãy kết nối con người. Với chị, sân khấu không chỉ để giải trí, mà còn là nơi để đối thoại, sẻ chia và chữa lành.
Gần đây, vở Ảo quan khai thác đề tài sức khỏe tinh thần mà chị vừa là nhà sản xuất vừa là diễn viên đã nhận được nhiều phản hồi tích cực. Kết hợp nhạc sống, múa hình thể, công nghệ hiện đại...vở diễn là minh chứng cho tinh thần đổi mới của 5B đã giành được HCB tại Liên hoan quốc tế Sân khấu thử nghiệm lần thứ VI - 2025, còn chị được HCV cá nhân.
Khi đã dựng vở, Mỹ Uyên không muốn tác phẩm “cất kho”. Những vở mang đề tài y tế, tham nhũng, đạo đức xã hội phải tìm được đời sống của mình, phải được đưa đến đúng đối tượng khán giả để lan tỏa giá trị nhân văn. Tuy nhiên, những vở mang tính ngành quá đặc thù sẽ rất khó bán vé. “Tôi luôn ưu tiên những vở diễn có tính định hướng, giáo dục - từ tư tưởng, đạo đức đến ý thức công dân - nhưng vẫn đảm bảo yếu tố giải trí”- Mỹ Uyên nhấn mạnh.
Điểm sáng về kịch thiếu nhi
Nhìn thấy thực trạng trẻ em thiếu sân chơi giải trí vào cuối tuần, Mỹ Uyên và ê-kíp 5B đã quyết tâm tìm hướng đi mới cho kịch thiếu nhi. Các vở như Thế giới đồ chơi và câu chuyện cậu bé Rồng, Vương quốc những người xấu xí, Biệt đội nanh trắng... lần lượt ra đời, tạo không gian trải nghiệm nghệ thuật trực tiếp cho trẻ, ngoài xem kịch còn có giao lưu, trò chơi. Ban đầu rất gian nan, êkíp phải vào chung cư, trường học giới thiệu chương trình, bán vé ưu đãi, combo gia đình, miễn vé cho trẻ dưới 3 tuổi để kích cầu khán giả. Dần dần, khán giả hình thành thói quen đi xem kịch. Có những gia đình xem một vở đến 6-7 lần, xem kịch thiếu nhi như lựa chọn cố định mỗi cuối tuần. Và sau 5 năm, hiện nay 5B đang là một điểm sáng về kịch thiếu nhi.
Xác định phục vụ khán giả từ 3-15 tuổi, kịch thiếu nhi 5B không làm dài, chú trọng âm nhạc, múa, tạo hình sinh động như nàng Hoa, nàng Lúa, chàng Cỏ…; nội dung nhẹ nhàng, dễ hiểu, hướng các em đến điều thiện, yêu thiên nhiên, bảo vệ môi trường; sân khấu dàn dựng không quá hoành tráng nhưng giàu màu sắc...Mở sân khấu thiếu nhi, điều Mỹ Uyên quan tâm hơn hết là niềm vui của khán giả nhí, cơ hội rèn nghề cho diễn viên trẻ và nghệ thuật sân khấu cần khán giả kế thừa thì đây là một nguồn nuôi dưỡng lượng khán giả đó. Chị vẫn ấp ủ mở một sân chơi tại 5B để thanh thiếu niên phát triển năng khiếu như học đàn, vẽ tranh, tập kịch...nhưng chưa đủ điều kiện thực hiện.
Cơ hội ra quốc tế để học hỏi
Trong năm 2025, chương trình giao lưu văn hóa giữa Hiệp hội Sân khấu Busan và Hội Sân khấu TP.HCM đã đưa đến cho Mỹ Uyên trải nghiệm quốc tế đặc biệt. Đầu tháng 4, chị cùng các nghệ sĩ mang vở Đồng chí sang dự Liên hoan Sân khấu Busan lần thứ 43. Trong không gian nhà hát Haneulyeon - nơi gắn với Liên hoan phim quốc tế Busan - vở kịch tâm lý hậu chiến này đã chạm đến trái tim khán giả. Nhiều người xúc động chia sẻ rằng đất nước họ cũng từng trải qua chiến tranh nên câu chuyện về những người lính của Đồng chí gợi những vấn đề họ cảm thấy gần gũi.
Cuối tháng 8, Mỹ Uyên trở lại Hàn Quốc tham gia đại nhạc kịch Tướng Jang Han Sang (nhân vật lịch sử ở triều đại Joseon thế kỷ XVII) theo lời mời của đạo diễn Lee Jung Nam- người đã xem 5 vở diễn có chị tham gia, đánh giá cao khả năng truyền tải cảm xúc cũng như sự dấn thân của chị với vai trò quản lý, sản xuất. Nhạc kịch gồm hơn 20 chương, quy tụ hơn 100 nghệ sĩ từ nhiều địa phương của Hàn Quốc, chỉ duy nhất chị là diễn viên quốc tế. Tác phẩm kết hợp thủ pháp sân khấu hiện đại, âm nhạc dân gian vùng Uiseong và nhạc kịch hàn lâm.
Trong vai phu nhân tướng quân, Mỹ Uyên đảm nhận những phân đoạn đòi hỏi cao về diễn xuất, ca hát và vũ đạo; điểm nhấn là khúc ca dân gian khắc họa nỗi lòng người vợ tiễn biệt chồng, gợi chiều sâu nhân văn. Đạo diễn Lee nhận xét, dù khác biệt ngôn ngữ, cảm xúc của chị vẫn truyền trọn vẹn đến khán giả. Báo Yeongnam Daily gọi chị là “Diễn viên quốc dân Việt Nam”.
Những buổi tập, bốn đêm diễn ngoài trời trên sân khấu mặt nước có phông nền là vách núi kết hợp trình chiếu 3D và những câu chuyện hậu trường đã trở thành cơ hội để Mỹ Uyên vượt qua rào cản ngôn ngữ, hòa mình vào dòng chảy sân khấu thế giới, học hỏi kỷ luật nghề, cách tổ chức dàn dựng, tìm nguồn kinh phí, kết hợp công nghệ với truyền thống và phương thức truyền thông chuyên nghiệp.
Lời từ trái tim...
Ngoài Thám tử Kiên: Kỳ án không đầu, năm 2025 Mỹ Uyên chủ động từ chối nhiều lời mời đóng phim vì lịch quay kéo dài, khó toàn tâm cho sân khấu. Chị không nuối tiếc, bởi tin vào cơ duyên và chọn tập trung làm tốt từng vai trò mình đảm nhận. “Không phải tác phẩm nào cũng thành công về doanh thu, nhưng điều quan trọng là tôi không bị nhìn nhận như một người “làm gì cũng dở”. Những gì tôi làm đều được ghi nhận ở góc độ chuyên môn và truyền thông”- Mỹ Uyên bày tỏ.
Nhìn lại hành trình đã qua, với Mỹ Uyên, hào quang không ở danh xưng hay giải thưởng, mà là được đứng trên sân khấu, cùng tập thể tạo nên những tác phẩm tử tế cho công chúng. Chị hạnh phúc khi có những cộng sự, đồng nghiệp cùng làm nghệ thuật bằng sự trách nhiệm và niềm đam mê chân thành. Mỹ Uyên tin sân khấu và nghệ thuật biểu diễn sẽ không mai một; thực tế sân khấu TP.HCM vẫn đang sôi động. Điều chị trăn trở nhất là làm sao gây dựng được lớp khán giả kế thừa từ giới trẻ, sinh viên, học sinh và cả những người chưa từng biết đến Kịch nói. Người trẻ đến rạp, nhất là với các vở chính luận, lịch sử vẫn chưa đông, một phần vì thiếu sự giới thiệu và dẫn dắt phù hợp. Theo chị, để hình thành thói quen, cần kiên nhẫn đưa Kịch vào học đường, có giá vé ưu đãi cho sinh viên... Đổi mới để tiếp cận công chúng, học hỏi từ đời sống và mạng xã hội là điều tất yếu, nhưng sân khấu không được đánh mất bản sắc, không sa vào phê phán hay châm biếm dễ dãi. Đó cũng là con đường sân khấu 5B kiên trì theo đuổi.
Bao nhiêu năm “gồng gánh” với sân khấu, hỏi có mệt không? NSND Mỹ Uyên chỉ cười: mệt chứ, nhưng đã chọn nghệ thuật là tình yêu lớn rồi. Khi màn nhung khép, chị lại cặm cụi đọc kịch bản, lên kế hoạch cho mùa diễn mới. Tết Bính Ngọ này, sân khấu 5B sáng đèn xuyên Tết với Xóm phông bạt, Lạc, Ghen, Cây bút thần…cùng những vở thiếu nhi như Náo động rừng cổ tích, Bí mật rạp xiếc và chú ngựa thần. Bao năm qua Tết luôn dừng lại trên sân khấu - nơi Mỹ Uyên và đồng nghiệp gửi lời chúc Xuân đến khán giả bằng sự thăng hoa, trọn vẹn trong từng vai diễn.
ĐINH HƯƠNG
Nguồn: Tạp chí VHNT số 632, tháng 1-2026
