Thứ Bảy, 11/07/2026 - 15:21

Những ca khúc viết về Bác Hồ ra đời năm 1969

Đã có thêm rất nhiều tác phẩm văn học nghệ thuật viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh sau khi Người đi xa, nhưng ngay thời điểm năm 1969, tôi nhớ tới 4 ca khúc được viết ngay sau khi Bác Hồ qua đời. Ở đó, ta thấy được niềm kính yêu, biết ơn, thương tiếc với vị lãnh tụ vĩ đại được hòa quyện trong sự sáng tạo và phong cách riêng của mỗi tác giả.

Đó là các nhạc phẩm: Miền Nam nhớ mãi ơn Người (Nhạc: Lưu Cầu, thơ: Trần Nhật Lam), Người là niềm tin tất thắng (Nhạc và lời: Chu Minh), Người sống mãi trong lòng miền Nam (Nhạc và lời: Nguyễn Đồng Nai) và Mang hình Bác chúng ta lên đường (Nhạc và lời: Cao Việt Bách).

1. Nhạc sĩ Lưu Cầu tên thật là Nguyễn Hoàn Cầu, sinh năm 1930 tại Sóc Trăng. Ông tham gia Cách mạng từ năm 1945, phụ trách dạy nhạc trong Đoàn thanh niên tiền phong Phan Bội Châu ở Phú Nhuận. Năm 1947, ông công tác tại Ban Thông tin thuộc Đặc khu Sài Gòn - Chợ Lớn rồi sau đó làm việc tại Đài Phát thanh Tiếng nói Nam Bộ kháng chiến. Năm 1954, nhạc sĩ Lưu Cầu tập kết ra Bắc rồi công tác tại Đài Tiếng nói Việt Nam cho đến ngày đất nước thống nhất. Ca khúc Miền Nam nhớ mãi ơn Người là sự kết hợp của nhạc sĩ Lưu Cầu và nhà thơ Trần Nhật Lam, khi ấy hai ông đều công tác tại Ban Văn nghệ của Đài Tiếng nói Việt Nam. Sau tang lễ của Chủ tịch Hồ Chí Minh, hai người bạn, hai người đồng nghiệp Lưu Cầu - Trần Nhật Lam cùng ấp ủ phải viết nên một tác phẩm về Hồ Chủ tịch. Phần lời ca khúc được nhà thơ Trần Nhật Lam viết trước, nhạc sĩ Lưu Cầu đã vận dụng chất liệu dân ca Nam Bộ ngọt ngào, tha thiết để phổ nhạc thành ca khúc Miền Nam nhớ mãi ơn Người, thể hiện chân thành xúc động tình cảm của những người con miền Nam với Bác, của Bác với miền Nam thân yêu.

Một ước mơ lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh là được đi thăm miền Nam, cho đến lúc Người qua đời vẫn chưa thể thực hiện. Điều ấy càng tạo nên những tiếc nuối khôn nguôi trong từng lời ca: “Ơ hai tiếng miền Nam luôn trong tim của Người. Thương nhớ ngày đêm không phút giây nào nguôi. Miền Nam anh dũng trong tim Người. Dù núi Chư Pông hay bến Sài Gòn. Sông Trà sông Hương tim Người luôn yêu thương.” Ca khúc được ký âm ở giọng Fa thứ, thường dành cho nữ hát, được nhiều thế hệ ca sĩ thể hiện thành công như NSƯT Tuyết Thanh, ca sĩ Thanh Thúy, ca sĩ Anh Thơ, ca sĩ Lan Anh, NSƯT Vân Khánh...

Năm 1969, nhiều ca khúc viết về Bác Hồ đã ra đời, gửi gắm niềm kính yêu, biết ơn và thương nhớ sâu nặng của các nhạc sĩ đối với Người.jpg — Năm 1969, nhiều ca khúc viết về Bác Hồ đã ra đời, gửi gắm niềm kính yêu, biết ơn và thương nhớ sâu nặng của các nhạc sĩ đối với Người

Nhạc sĩ Lưu Cầu đã qua đời năm 2013 tại Thành phố Hồ Chí Minh còn nhà thơ Trần Nhật Lam năm nay vừa tròn 90 tuổi, hiện vẫn đang sống tại Hà Nội.

2. Cũng là tiếng lòng của một người con miền Nam dành cho Bác, phải kể đến ca khúc Người sống mãi trong lòng miền Nam của nhạc sĩ Nguyễn Đồng Nai. Ông tên thật là Ngô Đông Hải, sinh năm 1935 tại Sài Gòn. Nhạc sĩ Nguyễn Đồng Nai tập kết ra Bắc rồi đến năm 1967 trở lại chiến trường miền Nam. Sau 1975 ông là Trưởng phòng Nghiên cứu thể nghiệm, Vụ Âm nhạc và Múa, Bộ Văn hóa Thông tin. Người sống mãi trong lòng miền Nam là ca khúc nổi tiếng nhất của nhạc sĩ Nguyễn Đồng Nai. Cũng khai thác góc độ tình cảm của miền Nam với Bác Hồ, nhạc sĩ Nguyễn Đồng Nai chọn điệu thức trưởng để thể hiện ca khúc với đường nét giai điệu trầm lắng, thành kính, khỏe khoắn mà không bi thương: “Con khắc sâu đời đời trong ánh mắt em thơ, trong triệu trái tim thương nhớ. Lòng hướng về thủ đô, miền Nam kính dâng vòng hoa chiến công lên Người. Hồ Chí Minh ánh thái dương rực sáng bầu trời, nâng chúng ta lên cuộc sống làm người. Chiến đấu cho độc lập tự do. Hồ Chí Minh, niềm kính yêu, Người sống mãi trong lòng miền Nam.” Ca khúc cũng được nhiều thế hệ ca sĩ thể hiện như NSƯT Quang Lý, ca sĩ Cẩm Vân, ca sĩ Hà Phúc, ca sĩ Ngọc Minh, ca sĩ Hồng Vy, ca sĩ Trịnh Thùy Dương. Nhạc sĩ Nguyễn Đồng Nai cũng đã qua đời cách đây hơn 10 năm tại thành phố Hồ Chí Minh. Sự ra đi của ông khá lặng lẽ, hầu như không được một tờ báo nào nhắc tới.

3. Nhạc sĩ Chu Minh tên thật là Triệu Đạt Hiền, sinh năm 1931 tại Hà Nội. Ông là một trong 10 người được Nhà nước cử đi học lớp trung cấp âm nhạc ngắn hạn tại Vũ Hán (Trung Quốc), sau đó ông tiếp tục học sáng tác tại Nhạc viện Trung ương Bắc Kinh. Sau khi tốt nghiệp đại học ở Trung Quốc, ông về nước giảng dạy tại Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam) và từng có thời gian làm chủ nhiệm khoa Lý luận - Sáng tác - Chỉ huy của Nhạc viện. Người là niềm tin tất thắng là ca khúc nổi tiếng đầu tiên của Chu Minh, được viết ngay sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời.

Ca khúc được viết ở giọng đô trưởng như một bản hùng ca, mang sắc thái vừa sang trọng vừa tha thiết. Âm nhạc của Chu Minh mang đậm tính bác học, sang trọng giàu âm hưởng thính phòng, đòi hỏi người thể hiện ca khúc phải có một nội lực đủ mạnh, nhuần nhuyễn giữa kỹ thuật và cảm xúc: “Đất nước nghiêng mình đời đời nhớ ơn. Tên Người sống mãi với non sông Việt Nam. Lời thề sắt son theo tiếng Bác gọi bốn ngàn năm dồn lại hôm nay, ngời sáng trong muôn triệu trái tim. Hồ Chí Minh, Bác Hồ Chí Minh đẹp nhất tên Người rạng rỡ núi sông. Vì độc lập tự do đường lên phía trước rực màu cờ sao. Hồ Chí Minh. Bác Hồ Chí Minh kính yêu Người là niềm tin tất thắng sáng ngời.”

Ca khúc có cấu trúc hai đoạn đơn, trong đó đoạn đơn thứ hai có cao trào ngày càng phát triển tới đỉnh điểm của cao độ và trường độ. Tác phẩm có cái kết sáng, như nén lại đau thương để bước tiếp trong cuộc chiến đấu dành độc lập tự do, thống nhất đất nước. Nhiều ca sĩ nổi tiếng đã thể hiện ca khúc Người là niềm tin tất thắng như NSND Quang Thọ, ca sĩ Trọng Tấn, ca sĩ Vũ Thắng Lợi, ca sĩ Tùng Dương, ca sĩ Quang Hà, ca sĩ Thanh Hương. Nhạc sĩ Chu Minh đã qua đời năm 2023, ông là thày của nhiều thế hệ nhạc sĩ nổi tiếng như Phó Đức Phương, Trương Ngọc Ninh, Tôn Thất Lập, Trần Nhật Dương, Đức Trịnh, Đỗ Bảo…

Nhạc sĩ Cao Việt Bách.jpg — *Nhạc sĩ* *Cao Việt Bách*

4. Nhạc sĩ Cao Việt Bách sinh năm 1940 tại Hưng Yên, là người duy nhất còn tại thế trong 4 nhạc sĩ có ca khúc về Bác Hồ ngay trong năm 1969. Ông tốt nghiệp Khoa Chỉ huy hợp xướng ở Nhạc viện Gnesin của Moskva, về nước tham gia chỉ huy dàn nhạc tại Đoàn Ca múa Nhân dân Trung ương, nay là Nhà hát Ca múa nhạc Việt nam. Năm 1969, ông chuyển sang chỉ huy dàn nhạc của Đài Tiếng nói Việt Nam cho đến ngày nghỉ hưu.

Khác với ba nhạc sĩ đàn anh, Mang hình Bác chúng ta lên đường của Cao Việt Bách được viết ở giọng Rê thứ theo nhịp hành khúc 2/4 với tốc độ khá khẩn trương, đồng thời vẫn giữ được tính chất hùng tráng. Cảm xúc đau thương được nén chặt, nhường chỗ cho lòng căm thù giặc và quyết tâm giải phóng đất nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh như không phải đã đi xa mà Bác vẫn ngay gần chúng ta trong mỗi phút mỗi giây, tiếp thêm sức mạnh cho bao chiến sĩ, bao con người Việt Nam đang đồng hành cùng lịch sử dân tộc. Cũng khác với 3 ca khúc trên, bài hát của Cao Việt Bách thường được thể hiện với nhóm tốp ca, đồng ca chứ không hát đơn ca: “Mang hình Bác thân yêu ta lên đường giết thù. Ta lên đường ra chiến trường bảo vệ tổ quốc. Khắp nơi cùng ta xông pha chiến trận, mang nặng nghĩa tình của Bác kính yêu. Khắc ghi sâu lời Cha, cùng toàn dân xốc tới. Quyết tiến lên thề giết hết quân thù. Đường hành quân ta băng qua ngàn làn bom đạn. Đôi mắt Bác vẫn ánh lên sáng soi đường chúng ta băng qua. Vọng trên quê hương lời của Bác vẫn thiết tha dặn dò. Vì quê hương bao năm thân yêu giục chúng ta ra chiến trường.” Cái tứ: Bác Hồ vẫn đồng hành cùng toàn quân toàn dân một năm sau đó được nhạc sĩ Huy Thục thể hiện tiếp trong ca khúc nổi tiếng Bác vẫn cùng chúng cháu hành quân (1970). Nhạc sĩ Cao Việt Bách sau này còn có một ca khúc nổi tiếng nữa về Bác Hồ, đó là bài Tiếng hát từ thành phố mang tên Người, phổ thơ Đăng Trung.

Đã gần 60 năm kể từ ngày Bác Hồ đi xa, cũng là gần 60 năm, 4 ca khúc kể trên ra đời và có một sức sống lâu bền trong lòng những người yêu nhạc Việt. 4 ca khúc chúng tôi vừa nhớ lại cũng có một ảnh hưởng không nhỏ đến các nhạc sĩ thuộc các thế hệ kế tiếp khi có những sáng tác tiếp theo về Chủ tịch Hồ Chí Minh.