Tham dự tọa đàm có lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam, đại diện các cơ quan quản lý nhà nước về báo chí, lãnh đạo các cơ quan báo chí trung ương và địa phương, Hội Nhà báo các tỉnh, thành cùng đông đảo phóng viên, biên tập viên khu vực phía Nam.

Mở thêm không gian, tăng trách nhiệm

Phát biểu khai mạc, ông Trần Trọng Dũng- Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho biết sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng truyền thông mới đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đối với người làm báo không chỉ dừng ở sự nhanh nhạy, chính xác và hấp dẫn của thông tin mà còn phải tuân thủ pháp luật, đề cao trách nhiệm xã hội và giữ vững chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

Theo ông Trần Trọng Dũng, một nền báo chí chuyên nghiệp không chỉ được đo bằng khả năng đưa tin nhanh hay tạo ra những sản phẩm có sức lan tỏa mà trước hết phải được xây dựng trên nền tảng của sự thật, trách nhiệm và tính thượng tôn pháp luật. Luật Báo chí và các quy định liên quan chính là hành lang pháp lý bảo vệ hoạt động báo chí đúng định hướng, bảo đảm quyền tác nghiệp, quyền tiếp cận thông tin và xác định trách nhiệm của nhà báo đối với xã hội. Song song đó, đạo đức nghề nghiệp là “hàng rào” đầu tiên giúp người làm báo tự nhận diện và phòng ngừa rủi ro.

Tại tọa đàm, các đại biểu tập trung phân tích những điểm mới, nội dung sửa đổi, bổ sung của Luật Báo chí; các quy định về quản lý, cung cấp thông tin; trách nhiệm pháp lý của người đứng đầu cơ quan báo chí; bảo hộ bản quyền tác giả, quyền liên quan trong hoạt động báo chí và cơ chế pháp lý bảo vệ nhà báo khi tác nghiệp đúng quy định.

Ở phiên thứ nhất, về những điểm mới của Luật Báo chí 2025 và hành lang pháp lý tòa soạn, ông Nguyễn Văn Hiếu - Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ VHTTDL) nhấn mạnh: “Luật Báo chí mới mở rộng rất nhiều không gian hoạt động cho báo chí. Bên cạnh báo in, báo điện tử trên tên miền truyền thống, báo chí có quyền mở kênh nội dung trên không gian mạng. Đây là bước mở ra một hệ sinh thái mới, tạo thêm dư địa để báo chí đổi mới cách tiếp cận độc giả, ứng dụng công nghệ và phát triển các nguồn thu theo quy định”.

Việc mở rộng không gian hoạt động cũng đồng nghĩa với việc trách nhiệm pháp lý của cơ quan báo chí và người làm báo cần được nhận diện rõ hơn. Tại tọa đàm, các đại biểu lưu ý những nguy cơ thường gặp như đăng tải thông tin sai sự thật, thông tin chưa được kiểm chứng, xâm phạm danh dự, uy tín, quyền riêng tư và các quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.

Trong môi trường truyền thông cạnh tranh về tốc độ và lượt xem, xu hướng giật gân, khai thác thông tin từ mạng xã hội nhưng chưa kiểm chứng cũng có thể đẩy người làm báo vào những rủi ro pháp lý. Ranh giới giữa quyền được thông tin, quyền tự do báo chí và trách nhiệm đối với xã hội vì thế càng cần được xác định rõ trong từng sản phẩm báo chí.

Từ các ý kiến tại tọa đàm, một giải pháp được nhấn mạnh là kiểm soát rủi ro phải bắt đầu từ bên trong tòa soạn. Quy trình kiểm tra, xác minh, biên tập chặt chẽ; phân định rõ trách nhiệm ở từng khâu sản xuất, xuất bản; xử lý tình huống phát sinh và cơ chế phối hợp giữa phóng viên, biên tập viên với lãnh đạo cơ quan báo chí là những “bộ lọc” quan trọng để hạn chế sai sót. 

AI là trợ lý, không phải người làm báo

Một vấn đề được quan tâm tại tọa đàm là tác động ngày càng lớn của AI đối với hoạt động báo chí. Công nghệ có thể hỗ trợ nhiều công đoạn từ bóc băng phỏng vấn, dịch thuật đến xử lý dữ liệu, hình ảnh, nhưng cũng đặt ra những rủi ro mới về độ chính xác, bản quyền, bảo mật và trách nhiệm pháp lý.

Chia sẻ kinh nghiệm xây dựng “Bộ lọc quy trình kiểm duyệt nội bộ”, ông Nguyễn Hoàng Nhật - Phó Trưởng ban Nhân Dân điện tử (Báo Nhân Dân), nhấn mạnh AI chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế quy trình kiểm soát của tòa soạn. 

AI đang đóng vai trò là một trợ lý rất quan trọng, chẳng hạn trong việc bóc băng phỏng vấn, dịch thuật… Tuy nhiên, tuyệt đối không nên để AI tự động xuất bản nội dung mà chưa có sự tham gia, kiểm soát của phóng viên và biên tập viên. Tất cả hình ảnh do AI tạo ra bắt buộc phải được gắn dấu, ghi rõ đây là hình ảnh do AI tạo ra. Việc sử dụng các công cụ AI trực tuyến cũng cần đặc biệt thận trọng. Đối với những tài liệu thuộc diện mật, nhạy cảm hoặc có yêu cầu bảo mật, tuyệt đối không được tùy tiện đưa lên các nền tảng AI công cộng. 

Từ thực tiễn địa phương, ông Đoàn Minh Long - Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nhà báo Việt Nam, Chủ tịch Hội Nhà báo Khánh Hòa, đánh giá cao những điểm mới của Luật Báo chí, nhất là việc phân định rõ khái niệm báo và tạp chí, góp phần khắc phục tình trạng “báo hóa tạp chí”; đồng thời chuẩn hóa tổ chức bộ máy văn phòng đại diện và phóng viên thường trú tại địa phương, tăng cường quản lý hoạt động của các cơ quan thường trú. 

Một vấn đề xuyên suốt được đặt ra tại tọa đàm là mối quan hệ giữa tuân thủ pháp luật và giữ gìn đạo đức nghề nghiệp của người làm báo. Việc thực hiện đúng quy định pháp luật cần được đặt trong mối liên hệ với 10 điều Quy định đạo đức nghề nghiệp người làm báo Việt Nam và Quy tắc sử dụng mạng xã hội của người làm báo Việt Nam. Thông qua việc trao đổi các tình huống thực tế, tọa đàm góp phần củng cố ý thức trách nhiệm nghề nghiệp, giúp người làm báo nhận diện rõ hơn ranh giới giữa quyền được thông tin, quyền tự do báo chí và trách nhiệm đối với xã hội, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà báo trong quá trình tác nghiệp.