Tọa đàm có sự tham gia của các nhà nghiên cứu và gần 200 sinh viên các trường :Đại học Văn hóa Hà Nội, Học viện Báo chí tuyên truyền cùng nhiều du khách tham quan. Đặc biệt là sự có mặt của nhóm thợ gồm 5 người dân tộc Hà Nhì đến từ xã Y Tý, tỉnh Lào Cai. Sự kiện mở ra không gian đối thoại chuyên sâu giữa các nhà nghiên cứu và chính chủ thể văn hóa đến từ xã Y Tý về hành trình bảo tồn nguyên bản kiến trúc nhà trình tường trước những biến chuyển của đời sống đương đại.
Phát biểu tại buổi Tọa đàm, Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam PGS, TS Lê Hải Đăng nhấn mạnh: “Mỗi công trình tại khu trưng bày ngoài trời không chỉ đơn thuần là một ngôi nhà, mà là một trưng bày chuyên đề sống động, mang trong mình nhịp đập văn hóa và câu chuyện của cả một tộc người. Vì vậy, từ những ngày đầu thành lập, trải qua ba thập kỷ, Bảo tàng luôn kiên định với quan điểm bảo tồn giá trị truyền thống, dựa vào cộng đồng và trên nền tảng khoa học nghiêm túc, thể hiện rõ nét trong việc nhất quán mời chủ thể văn hóa đến tu chỉnh ngôi nhà và sử dụng các nguyên vật liệu truyền thống”.
Buổi tọa đàm được diễn ra trước ngôi nhà trình tường của người Hà Nhì tỉnh Lào Cai - một công trình kiến trúc dân gian đặc sắc của miền núi phía Bắc Việt Nam. Giá trị của công trình kiến trúc này không chỉ biểu hiện ở kỹ thuật xây dựng độc đáo, qua sự kết tinh của tri thức dân gian do người dân kiến tạo nên, mà còn là ý nghĩa trao truyền giá trị di sản qua nhiều thế hệ, cùng với đó là khả năng thích ứng tuyệt vời của người Hà Nhì với môi trường sinh thái tự nhiên.
Vừa qua, trong đợt tu sửa định kỳ và trưng bày lại bên trong ngôi nhà Hà Nhì (từ ngày 13 - 28/4/2026), Bảo tàng đã mời 5 người thợ Hà Nhì từ xã Y Tý (Lào Cai) xuống trực tiếp thi công, chỉnh trang tổng thể ngôi nhà chính, chuồng nuôi gia súc và dựng mới cây đu.
PGS, TS Lê Hải Đăng chia sẻ: “Người Hà Nhì không chỉ hỗ trợ kỹ thuật mà giữ vị trí trung tâm trong toàn bộ quy trình chuyên môn. Việc mời chính người dân tham gia chỉnh trang lại ngôi nhà của cộng đồng mình, không chỉ thể hiện sự tôn trọng đối với chủ thể văn hóa, mà còn đáp ứng yêu cầu khắt khe về tính chân thực và chính xác trong trưng bày, mặt khác nhằm khuyến khích người dân chủ động bảo tồn và lan tỏa giá trị di sản do họ kiến tạo nên”.
Được biết, trong đợt tu sửa nhà lần này, bên cạnh những người thợ giàu kinh nghiệm đã gắn bó với Bảo tàng qua nhiều đợt sửa chữa, còn có sự góp mặt của những người thợ trẻ như anh Ly Xe Xá (sinh năm 1990) và anh Phà Thó Suy (1980). Cách đây 25 năm, chính cha của các anh, những thợ lão luyện như Ly Sự Đo và Phà Mờ Thó - là những người đã đặt nền móng phục dựng ngôi nhà Hà Nhì tại Bảo tàng. Hôm nay, con trai của các cụ đã trở lại đây, đứng đúng vị trí của cha mình từng đứng, cầm dụng cụ của cha mình từng cầm, để tiếp nối công việc gìn giữ nếp nhà cha ông.
Anh Phà Thó Suy xúc động chia sẻ: “Trong bối cảnh nhà truyền thống tại Y Tý dần mai một, việc thực hành lại kỹ thuật của cha ông không chỉ là công việc, mà là trách nhiệm của thế hệ trẻ chúng tôi trong việc giữ gìn bản sắc cho mai sau”. Sự kết nối này không chỉ là sự chuyển giao kỹ thuật, cầm tay chỉ việc, mà còn là sự trao truyền về lòng tự hào và trách nhiệm đối với bản sắc dân tộc. Đây chính là mục tiêu cao nhất của bảo tồn: di sản sẽ sống mãi khi được nó thẩm thấu và tiếp nối qua các thế hệ.
Tại buổi Tọa đàm TS Vi Văn An - nguyên Trưởng phòng Nghiên cứu của Bảo tàng, là người thực hiện khảo sát, nghiên cứu, sưu tầm ngôi nhà Hà Nhì mang về Bảo tàng phục dựng. Ông đã cùng chủ thể văn hóa thảo luận về giải pháp thích ứng của di sản trước áp lực đô thị hóa, sự khan hiếm nguyên liệu tự nhiên trong việc làm và sửa nhà truyền thống. Sự kết nối giữa tri thức khoa học và kinh nghiệm thực tiễn từ chủ thể văn hóa sẽ góp phần định hình một phương thức bảo tồn, có sự tham gia của cộng đồng mang lại hiệu quả cao trong việc bảo tồn kiến trúc nhà Hà Nhì tại Bảo tàng.
Buổi giao lưu và tọa đàm không chỉ là một diễn đàn khoa học mà còn là một không gian văn hóa sống động để mọi người cùng suy ngẫm, trao đổi về sự giữ gìn, trao truyền, lan tỏa giá trị văn hóa và cầu nối của nhà nghiên cứu, cộng đồng trong việc phổ biến giá trị tri thức đến xã hội. Việc nhóm thợ người Hà Nhì trở lại chỉnh trang ngôi nhà truyền thống của dân tộc mình tại Bảo tàng đã gửi đi thông điệp mạnh mẽ: Di sản sẽ sống mãi khi được trao truyền qua đôi tay của các thế hệ. Đây cũng là sứ mệnh mà Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam bền bỉ thực hiện suốt nhiều thập kỷ qua: Bảo tồn di sản trong sự vận động không ngừng của đời sống.
