Chợ quê Nam Bộ xưa thường được chọn những khu đất trống cạnh các dòng sông, dòng kênh, con rạch hay cặp bên tuyến lộ làng để thuận tiện trong việc lưu thông đi lại, vận chuyển hàng hóa. Chợ quê Nam Bộ xưa là nét đẹp văn hóa dân gian truyền thống của dân tộc Việt Nam, là nơi tập trung đông đảo người dân tới sinh hoạt mua bán, trao đổi hàng hóa theo phương thức “tự sản tự tiêu”… Hình ảnh người bà với những bó rau muống, đọt lang, rau nhút hay lọn bông súng, rỗ bông điên điển, mớ chanh, ớt; người dì với xề khoai lang, khoai mì hay mâm bánh cam, bánh còng, bánh bò, bánh tiêu, bánh da lợn, xôi vị, xôi vò, bắp nấu, chuối nướng… bày bán ở chợ quê mộc mạc. Hình ảnh các cô với vài trái bí, trái bầu, trái cà, nảy chuối, mớ đậu bắp, đậu đủa, đậu rồng; các chị với nồi chè đậu xanh, nồi bánh canh giò heo, nồi cháo lòng hay thau sương sáo, sương sa hột lựu, bát lọt, bánh đúc, bánh xèo, bánh khọt… cùng với tiếng rao ngọt lịm mời khách mua hàng giữa chợ quê nhộn nhịp. Hình ảnh anh nông dân nuôi được con gà, con vịt hay chài lưới, cắm câu bắt được vài con cá lóc, cá trê, cá rô đồng, mớ cá chốt, lòng tong… cũng đem ra chợ quê bán đổi gạo. Hình ảnh gánh “Sơn Đông mãi võ” biểu diễn võ thuật và bán thuốc “cao đơn hoàn tán” được người đi chợ và trẻ em đứng ngồi thành một vòng tròn để xem rất quen thuộc ở chợ quê…
Trong thời đại 4.0, hình ảnh chợ quê đang dần bị phai mờ, thay thế vào đó là những khu chợ mang dáng dấp hiện đại như: siêu thị, cửa hàng bách hóa xanh, chợ online, Shopee… có shipper chở hàng hóa giao đến tận nhà nên chợ quê đã lùi dần vào dĩ vãng, trở thành ký ức tuổi thơ của những người cao niên.
Những năm gần đây, các cấp chính quyền địa phương đang tái hiện lại hình ảnh văn hóa đẹp của chợ quê Nam Bộ xưa, với hình thức đa dạng đặc trưng của từng vùng, miền châu thổ đồng bằng sông Cửu Long và nội dung thật phong phú mang đậm nét dân gian. Trên địa bàn các xã, phường của tỉnh Đồng Tháp - thuần khiết như hồn sen, trong những năm qua cũng đã tái hiện lại nhiều khu chợ quê Nam Bộ xưa để nhắc nhớ, lưu giữ lại nét văn hóa đặc trưng hồn cốt dân tộc, quê hương, xứ sở như: chợ quê trên cồn Tân Thuận Đông, chợ quê trên cồn Long Thuận, chợ quê Gò Tháp, chợ quê Tràm Chim…
Vào cuối tuần, có dịp đi chợ quê trên cồn Tân Thuận Đông nằm giữa dòng Tiền Giang của phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp. Chợ quê Tân Thuận Đông được thành lập từ cuối năm 2022 và hoạt động thường xuyên vào thứ bảy hằng tuần. Lúc mới lập, chợ trên cồn chỉ có 12 quầy, với 24 người tham gia mua bán và đến nay đã có hơn 60 người mua bán trên 35 quầy, sạp… Mỗi phiên chợ quê trên cồn thu hút hàng ngàn lượt người tham quan, trải nghiệm, mua sắm hàng hóa, ăn uống, vui chơi giải trí, Đờn ca tài tử… rất nhộn nhịp.
Dạo quanh một vòng chợ quê trên cồn Tân Thuận Đông, du khách rất thích thú khi ngắm nhìn các quầy sạp đơn sơ mộc mạc, trưng bày các món ăn dân gian với đầy đủ màu sắc hấp dẫn, bằng những dụng cụ gói, đựng bánh thân thiện môi trường như: lá sen, lá chuối, giấy báo cũ… Và thưởng thức hương vị đậm đà, thơm ngon bổ dưỡng của các loại bánh quê đặc trưng của miệt sông nước đồng bằng Nam Bộ như: xôi bánh phồng, xôi bánh kẹp, xôi bắp đùm, bắp nướng mỡ hành, bắp nấu, xôi vò, khoai lang, khoai mì, chè đậu xanh, chè đậu đen, sương sa hột lựu, sương sáo bánh lọt, bánh đúc, hột é, mủ gòn, bánh cam, bánh còng, bánh quay vạt, bánh tiêu, bánh bò, giò chéo quẩy, rau câu, sinh tố, sữa hạt sen, sữa đậu xanh, sữa đậu nành, ốc luộc sả, ốc nướng tiêu, cua đồng luộc sả chấm muối ớt và các loại rau, củ, trái… thuộc “cây nhà lá vườn”.
Nét độc đáo của chợ quê trên cồn Tân Thuận Đông ngày nay không tái hiện lại hình ảnh gánh “Sơn Đông mãi võ” biểu diễn võ thuật và bán thuốc “cao đơn hoàn tán” mà thay vào đó là không gian giao lưu Đờn ca tài tử mang đậm nét văn hóa nghệ thuật đặc trưng của vùng đất Nam bộ hiền hòa, mến khách. Ông Nguyễn Thanh Minh, quê ở phường Long Xuyên, tỉnh An Giang cùng với nhóm bạn học hồi thời “trẻ trâu” lần đầu đi tham quan, trải nghiệm chợ quê trên cồn Tân Thuận Đông vui vẻ chia sẻ: “Rất vui và thích thú vô cùng; không ngờ đã tới tuổi “60 năm cuộc đời” mới nhìn thấy lại được hình ảnh chợ quê, thưởng thức hương vị các món bánh quê mà cách đây hơn 50 năm về trước, tôi từng lẽo đẽo theo má tôi đi chợ quê mua cho tôi ăn từng gói xôi vò, cái bánh cam, bịch bánh bò, ly bánh lọt… Đi chợ quê trên cồn Tân Thuận Đông hôm nay đã gợi nhớ trong tôi những hoài niệm về ký ức tuổi học trò hồn nhiên, ngây thơ”. Bà Lâm Lệ Thu, bạn của ông Minh ở Long Xuyên đứng cạnh bên tiếp lời: “Nghe trên báo, đài nói nhiều về chợ quê trên cồn Tân Thuận Đông nhưng “trăm nghe không bằng mắt thấy, tay sờ…”. Đến đây, càng thấy cợ quê sinh động hơn nhiều. Về, tôi và các bạn sẽ mua nhiều loại rau, củ, trái cây, bánh dân gian… ở chợ quê này vừa làm quà tặng cho người thân - vừa để thưởng thức hương vị quê nhà, hồi tưởng về tuổi thơ của mình. Người bán ở đây rất thân thiện, giá cả hợp lý, mua bánh trái còn được khuyến mãi nữa… dễ thương vô cùng. Nếu có dịp, chúng tôi sẽ tiếp tục giới thiệu và rủ rê nhiều bạn bè, người thân, xóm giềng… đến tham quan, trải nghiệm chợ quê trên cồn Tân Thuận Đông thêm nữa...”
Muốn đến chợ quê trên cồn Tân Thuận Đông, du khách phải đi đến bến tàu tại khu Di tích quốc gia tượng đài tập kết ra Bắc năm 1954 phường Cao Lãnh sẽ có tàu đưa du khách đến địa điểm chợ quê trên cồn, với giá vé đi và về mỗi lượt là 20.000 đồng/khách.
Bài và ảnh: TRẦN TRỌNG TRUNG
Nguồn: Tạp chí VHNT số 637, tháng 3-2026
