Hoàn thiện thể chế - nền tảng quan trọng cho công tác bảo tồn văn hóa các dân tộc
Việc hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật là cơ sở quan trọng nhằm tạo hành lang pháp lý thống nhất, rõ ràng, bảo đảm công tác bảo tồn văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số được triển khai hiệu quả, đồng bộ và bền vững từ trung ương đến cơ sở.
Trong năm 2025, Cục VHDTVN đã tham mưu xây dựng, trình Bộ trưởng Bộ VHTTDL ký ban hành Thông tư quy định định mức kinh tế - kỹ thuật dịch vụ tổ chức sự kiện, hoạt động phục vụ nhiệm vụ chính trị tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam; hoàn thiện hồ sơ, trình thẩm định 2 Dự thảo Thông tư gồm: Thông tư quy định định mức kinh tế - kỹ thuật tổ chức các chương trình văn hóa nghệ thuật và ngày hội, giao lưu, liên hoan văn hóa, thể thao và du lịch; phục vụ đồng bào vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới, hải đảo; Thông tư quy định mức kinh tế - kỹ thuật về bảo tồn, phục dựng, tái hiện, phát huy giá trị văn hóa truyền thống; sưu tầm, bảo quản, trưng bày tài liệu, hiện vật văn hóa dân tộc thiểu số; bảo tồn làng bản văn hóa truyền thống có nguy cơ mai một.
Bảo tồn, lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống tại cộng đồng
Trong năm 2025, các hoạt động bảo tồn, gìn giữ văn hóa tại cộng đồng tiếp tục được Cục VHDTVN triển khai sâu rộng đạt được nhiều thành quả nổi bật, không chỉ góp phần bảo tồn, mà còn lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống, giúp đồng bào có thêm sinh kế, củng cố niềm tự hào dân tộc và tạo động lực phát triển bền vững.
Cục VHDTVN đã tham mưu ban hành và tổ chức thực hiện kế hoạch kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) giai đoạn 2021-2025; rà soát nội dung, đề xuất nhu cầu vốn thực hiện hợp phần thuộc Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2026 - 2030; xây dựng báo cáo gửi các bộ, ngành liên quan đến lĩnh vực văn hóa dân tộc; tổ chức Hội nghị tổng kết 5 năm thực hiện Dự án 6 thuộc Chương trình MTQG phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025; Hội thảo khoa học về bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các DTTS gắn với phát triển du lịch. Tham gia xây dựng nội dung thuộc Chương trình MTQG phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035 và dự thảo hướng dẫn nội dung thành phần.
Cục cũng đã triển khai thực hiện toàn diện các nhiệm vụ thuộc Chương trình MTQG phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi. Triển khai thực hiện các nhiệm vụ của Dự án 10, Cục VHDTVN tham mưu ban hành kế hoạch, tổ chức Kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả triển khai Chương trình MTQG giai đoạn 2021-2025, các năm 2022, 2023, 2024 tiếp tục thực hiện trong năm 2025 và năm 2025; Tổ chức tập huấn nâng cao năng lực kiểm tra, giám sát, đánh giá kết quả thực hiện Dự án 6; Tuyên truyền, giới thiệu các gương điển hình tiên tiến trong thực hiện bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch.
Đối với Dự án 6, Cục VHDTVN đã chủ động tham mưu, điều chỉnh Kế hoạch và Hướng dẫn thực hiện Dự án 6 “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số DTTS gắn với phát triển du lịch”.
Tổ chức các hoạt động bảo tồn quy mô rộng, hiệu quả cao, Cục VHDTVN đã triển khai: Bảo tồn 7 lễ hội truyền thống tại Lào Cai, Phú Thọ, Thái Nguyên, Lâm Đồng, Quảng Ngãi và Thừa Thiên Huế nhằm xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa; Khôi phục và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc Lự (Lai Châu); Thực hiện 8 nhiệm vụ hỗ trợ nghiên cứu, phục hồi, bảo tồn, phát huy văn hóa phi vật thể của các dân tộc có nguy cơ mai một: Khơ Mú, Ơ Đu (Nghệ An); Mạ, Chu Ru (Lâm Đồng); Cống, Phù Lá (Điện Biên); Khơ Mú, Dao (Thanh Hóa) với loại hình dân ca, dân vũ, dân nhạc, trạng phục và nghi lễ truyền thống; Xây dựng các mô hình văn hóa truyền thống như: mô hình trải nghiệm ẩm thực gắn với văn hóa Mường (Phú Thọ) và mô hình bảo tồn dân ca, dân vũ dân tộc Mông (Cao Bằng); Tổ chức Ngày hội Văn hóa dân tộc Mường lần thứ II năm 2025 với sự tham gia của 5 tỉnh (Phú Thọ, Lào Cai, Sơn La, Thanh Hóa, Hà Nội); Tổ chức 9 lớp tập huấn, truyền dạy văn hóa phi vật thể cho đồng bào Mông, Tày, Nùng, Dao, Lô Lô, Sán Chay, Mạ, Cơ Ho…; Xây dựng các Câu lạc bộ văn hóa dân gian của nhiều dân tộc (Dao, La Ha, Thái, Hà Nhì, Giẻ Triêng, Ba Na, Khmer…). Những hoạt động này góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp lòng tự hào dân tộc, tăng cường khối đại đoàn kết và tôn vinh bản sắc văn hóa các dân tộc. Tổ chức tuyên truyền về công tác bảo tồn, phát huy giá trị nghệ thuật trình diễn dân gian gắn với phát triển du lịch tại vùng Tây Nguyên trên các kênh truyền thanh của Đài Tiếng nói Việt Nam…
Triển khai các hoạt động thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Cục VHDTVN tổ chức bảo tồn văn hóa phi vật thể tiêu biểu tại các làng, bản văn hóa của dân tộc Tày, Nùng (Thái Nguyên) gắn với phát triển du lịch cộng đồng; biên soạn và phát hành các ấn phẩm tuyên truyền về mô hình bảo tồn văn hóa trong xây dựng nông thôn mới, như: mô hình bảo tồn di sản Then, mô hình phát triển du lịch làng nghề truyền thống, mô hình phát triển du lịch văn hóa cộng đồng; tổ chức tập huấn nâng cao năng lực bảo tồn và phát huy văn hóa phục vụ du lịch cho đồng bào Mường (Thanh Hóa), Tày và Dao tại các địa phương…; triển khai tuyên truyền, giới thiệu, quảng bá các mô hình tiêu biểu về bảo tồn văn hóa truyền thống trong xây dựng nông thôn mới…
Công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa phi vật thể của các DTTS còn được cụ thể hóa bằng những hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ thường xuyên như: Tổ chức 6 lớp tập huấn về tuyên truyền pháp luật, bảo tồn văn hóa, bài trừ hủ tục, tuyên truyền nâng cao nhận thức về tác hại của tảo hôn và hôn nhân cận huyết và bảo tồn chợ phiên của đồng bào DTTS tại Quảng Bình, Lai Châu và Lâm Đồng; Truyền dạy, bảo tồn nghề thủ công truyền thống dân tộc Khmer (Vĩnh Long); Tổ chức biểu diễn chương trình văn hóa nghệ thuật phục vụ đồng bào và chiến sĩ biên phòng, chương trình sáng tác văn học về đề tài dân tộc thiểu số (Phú Thọ).
Ngoài ra, Cục đã tổ chức Lớp tập huấn tuyên truyền phòng, chống ma túy cho trưởng thôn, bản và người có uy tín dân tộc thiểu số tỉnh Lai Châu thuộc Chương trình bảo đảm an sinh xã hội.
Công tác hoàn thiện thể chế và ban hành các văn bản quản lý, hướng dẫn đã tạo hành lang pháp lý thống nhất, giúp địa phương triển khai đồng bộ, hiệu quả nhiệm vụ bảo tồn văn hóa dân tộc. Các hoạt động kiểm tra, giám sát, tổng kết Chương trình MTQG lan tỏa cách tiếp cận quản lý chuyên nghiệp, thực tiễn và khẳng định vai trò đầu mối của Cục VHDTVN trong lĩnh vực văn hóa dân tộc thiểu số. Các hoạt động bảo tồn lễ hội, truyền dạy văn hóa phi vật thể, xây dựng mô hình văn hóa và tổ chức ngày hội đã tạo sức lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và ý thức giữ gìn bản sắc. Việc gắn bảo tồn văn hóa với xây dựng nông thôn mới và văn hóa - du lịch góp phần mở rộng sinh kế, nâng cao đời sống, thúc đẩy đoàn kết và phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Tổ chức sự kiện chính trị - văn hóa tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam
Trong năm 2025, Cục VHDTVN đã tổ chức ba sự kiện thường niên tạo sự lan tỏa sâu rộng đến công chúng: Ngày hội “Sắc Xuân trên mọi miền Tổ quốc” vinh dự được đón Chủ tịch nước Lương Cường tới dự và chúc mừng cộng đồng các dân tộc nhân dịp đầu Xuân năm mới; Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/4) - tôn vinh vai trò và trách nhiệm của nghệ nhân, già làng, trưởng bản, người có uy tín, đồng bào các dân tộc trong bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống; Tuần “Đại đoàn kết các dân tộc - Di sản Văn hóa Việt Nam”: Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cùng Lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã tới dự Lễ khai mạc với chủ để “Đoàn kết một lòng - Hướng về miền Trung”. Tại buổi lễ, Ban Tổ chức đã tiếp nhận 540,5 tỉ đồng từ các tổ chức, doanh nghiệp ủng hộ đồng bào miền Trung, Tây Nguyên đang bị thiệt hại do mưa lũ gây ra thể hiện tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái.
Cục cũng đã đón tiếp Phu nhân Thủ tướng Việt Nam và Phu nhân Thủ tướng Nhật Bản; hơn 100 Đại sứ, Đại biện, Trưởng đại biện, Trưởng các cơ quan, tổ chức quốc tế đến trải nghiệm và tìm hiểu văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định vai trò của Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam là cầu nối giao lưu văn hóa Việt Nam với bạn bè quốc tế.
Trong năm 2025, Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam đón tiếp 74 lượt cộng đồng dân tộc với 870 đồng bào dân tộc của 51 lượt địa phương về tham gia tổ chức hoạt động, sự kiện; tái hiện 24 lễ hội, nghi lễ, phong tục truyền thống; tổ chức 78 chương trình, hoạt động trình diễn, giao lưu, giới thiệu trưng bày; duy trì tổ chức tốt hoạt động hàng ngày của 16 nhóm đồng bào dân tộc; tính tới 31/12/2025, ước đạt hơn 500.000 lượt khách tham quan.
Phát huy thành quả của năm 2025, Cục VHDTVN xác định các nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026 gồm:
Tiếp tục triển khai thực hiện nhiệm vụ thuộc Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội dùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2026 - 2030.
Tiếp tục triển khai thực hiện nhiệm vụ của các Chương trình MTQG về phát triển giai đoạn 2025 - 2035, giai đoạn I: từ năm 2025 - 2030: tổ chức Lễ hội truyền thống của cộng đồng các dân tộc thiểu số ven biển; xây dựng mô hình bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số; bảo tồn làng, bản văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số có nguy cơ mai một; Chương trình bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tiêu biểu của các dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù gắn với phát triển du lịch; Liên hoan trình diễn trang phục các dân tộc miền Trung - Tây Nguyên; Ngày hội văn hóa dân tộc Mông; Tổ chức hiệu quả ba sự kiện thường niên; phấn đấu đón khoảng 550.000 lượt khách tham quan Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam.
Với những dấu ấn nổi bật trong năm 2025, Cục VHDTVN đã khẳng định vai trò trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc thiểu số, không chỉ là nhiệm vụ văn hóa, mà còn là động lực phát triển bền vững của quốc gia. Bước sang năm 2026, với phương châm “Bảo tồn đi đôi với phát triển, phát triển để bảo tồn tốt hơn” với sự nỗ lực, trách nhiệm, đổi mới, sáng tạo, công tác văn hóa các dân tộc thiểu số của Cục VHDTVN sẽ tiếp tục đạt được những dấu ấn mới có ý nghĩa mang tầm chiến lược.
TS Trịnh Ngọc Chung, Cục trưởng Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam
Nguồn: Đặc san "Dấu ấn Ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch năm 2025"
