Một ngày mùa Thu nắng trải vàng đẹp đẽ của năm 1980, chàng trai Palestine 19 tuổi hạ cánh xuống sân bay Nội Bài, trên một chiếc phi cơ thương mại cũ kỹ do Liên Xô (trước đây) sản xuất. Anh mang hoài bão của những thanh niên Palestine quả cảm, muốn tìm một con đường để đóng góp cho công cuộc giải phóng đất nước.
Sau này, mỗi lần nói chuyện với các khách mời đến chơi nhà, hai chủ đề yêu thích nhất của đại sứ đặc mệnh toàn quyền nhà nước Palestine Saadi Salama là kể về thời bao cấp ở Hà Nội và giải thích rõ vấn đề chính trị giữa Israel và Palestine. Saadi kể không biết chán về thời bao cấp, nỗi thiếu thốn thực phẩm, điện nước, vật chất eo hẹp, nhưng cũng là hồi ức đẹp đến vô ngần khi những khoảnh khắc đầu tiên gắn bó ấy đã khiến chàng trai Palestine mang trong mình một tâm hồn Việt. “Hà Nội không còn nhiều điều trong trẻo như xưa, đôi khi chúng ta phải chấp nhận vì đó là sự phát triển tự nhiên. Nhưng tôi vẫn thấy nhớ cảnh mọi người xếp hàng đi gánh nước, cảnh công chức đeo cặp lồng cơm trên xe đạp khi đi làm, cảnh những quán nước vỉa hè bán mấy điếu thuốc sông Cầu để người Việt Nam có câu “sông Cầu là đầu câu chuyện”. Saadi biết và nhớ nhiều chuyện thời bao cấp đến nỗi vốn sống của ông đủ để cung cấp cho những thế hệ sau ngơ ngác về cái từ “thời bao cấp”, dù họ có “made in Vietnam” hẳn hoi. Năm 2023, đại sứ Saadi Salama đã viết và xuất bản cuốn hồi ký bằng tiếng Việt với nhan đề: Câu chuyện Việt Nam của tôi và lời đề từ là “Tôi không phải là vị khách quá cảnh đến Việt Nam. Trong con người tôi, có một phần Việt Nam rất lớn”.
Saadi là người đấu tranh không mệt mỏi cho nền hòa bình và độc lập của Palestine, trên các diễn đàn chính trị ngoại giao chính thức, trên truyền thông, trên Facebook và cả trong các cuộc trà dư tửu hậu, dù tới nửa đời người ông sống xa quê hương... Mang dòng dõi nhà Tomeizy nổi tiếng ở Hebron bởi truyền thống yêu nước, Saadi đã bắt đầu tham gia cách mạng ngay sau khi tốt nghiệp trung học. Rồi thực là định mệnh khi năm ấy, Tổ chức giải phóng Palestine (PLO) đưa ra vài suất học bổng đi học ở Việt Nam, Saadi quyết định đến đất nước vô cùng gần gũi trong tâm tưởng này, thay vì chọn đi Rumani hoặc Italy.
Nhìn những hình ảnh hồi hơn 30 năm trước của nhà ngoại giao trên những thước phim thấy là lạ, trông Saadi giống một thanh niên người Ý hay Tây Ban Nha nhiều hơn, với một vẻ lãng tử mà có lẽ thuở hoa niên ấy mấy cô sinh viên Việt Nam chắc hẳn nhìn trộm nhiều lắm. Nhiều năm sau, bước vào tuổi trung niên, với bộ râu kinh điển của những người Thổ Nhĩ Kỳ và Trung Đông, trông ông đích thị là một người đâu đó từ vùng Arab. Còn bây giờ, Saadi có nét giống người Việt Nam, mà tôi thường nói đùa rằng có lẽ vì ông nghiện món cơm và phở của người Việt nên bỗng “biến hình” ra thế.
Thời bao cấp eo hẹp, mãi hai tháng sau khi đặt chân đến Việt Nam, nhà ngoại giao tương lai mới được thử bát phở đầu tiên và từ đó đến giờ, phở đối với anh cũng quan trọng chả kém gì món Maqluba của người Palestine. Tuần nào cũng phải ít nhất một lần Saadi ra “nhà hàng vỉa hè” ăn phở. Ông kể: “Về ăn uống, may mắn lắm khi tôi vẫn tìm thấy nước mắm và phở. Việt Nam vẫn giữ nguyên được hai món truyền thống này. Tôi vẫn nhớ lần đầu tới Việt Nam, tôi không thể chịu được mùi nước mắm. Bữa ăn đầu tiên tôi được mời ở căng tin nhà trường có cơm trắng, canh mướp, thịt lợn và bát nước mắm. Nhưng do không cầm được đũa, tôi không thể ăn gì. Sau đó, tôi phải đi tìm bánh mỳ để ăn. Trong ba tháng liền, tôi chỉ ăn bánh mỳ. Cho tới khi thử bát phở đầu tiên thì tôi không chọn bánh mỳ nữa. Từ đó trở đi, phở, nước mắm và các món ăn Việt Nam khác không bao giờ thiếu trong bếp nhà tôi, cho dù tôi đã rời khỏi Việt Nam để công tác ở nhiều quốc gia khác”.
Saadi sành ăn và hay tự đi chợ, nấu cơm đãi mọi người, trong đó có lần trình diễn món Maqluba cho các phu nhân đại sứ thưởng thức ở khách sạn Melia. Ông không khỏi say mê khi giới thiệu về ẩm thực Palestine, những món ăn lần đầu tiên người Việt Nam được thưởng thức như Hummus, Maqluba, Moutabal, Tabouleh, Sambousek…
Năm 2025 vừa qua, ngài Saadi Salama, Trưởng phái đoàn ngoại giao nước ngoài tại Việt Nam đã được trao tặng danh hiệu Công dân danh dự Thủ đô Hà Nội cho những đóng góp bền bỉ đối với thủ đô Hà Nội nói riêng và quan hệ hữu nghị Việt Nam - Palestine nói chung.
DI LI
Nguồn: Đặc san Vietnam Destination Review, số 1, tháng 5-2026
