Nguồn thu chủ yếu từ bản quyền thương mại và truyền thông

Trong khi các CLB có nguồn thu từ vé các trận đấu, biển quảng cáo trên sân… thì UEFA sở hữu một “cỗ máy kiếm tiền” với đủ các nguồn thu. Trong đó, nguồn thu lớn nhất của UEFA (Liên đoàn bóng đá châu Âu) đến từ bản quyền thương mại và truyền thông. Được biết, doanh thu bản quyền truyền thông hằng năm cho các giải đấu cấp CLB nam của UEFA sẽ vượt mốc 5 tỷ USD từ năm 2027, tăng 20% ​​so với hiện tại.

Bản quyền thương mại và truyền thông cho Champions League, Europa League và Conference League hiện được quản lý bởi UC3, một liên doanh giữa UEFA và European Football Clubs (EFC), nhóm vận động hành lang trước đây được gọi là Hiệp hội các câu lạc bộ châu Âu, với Relevent Football Partners đóng vai trò là đại lý bán hàng của UC3.
Sau khi đã bán bản quyền truyền thông cho chu kỳ 2027-31 tại 5 thị trường lớn nhất châu Âu  (Pháp, Đức, Italy, Tây Ban Nha và Vương quốc Anh) vào tháng 11/2025, UC3 đã công bố các thỏa thuận cho 19 quốc gia và vùng lãnh thổ khác ở châu Mỹ và châu Âu hồi đầu tháng 5 vừa qua. Các thỏa thuận này, mang về tổng cộng 910 triệu USD, tăng gần 40% so với chu kỳ 2024-27, bao gồm việc Paramount+ giành được quyền phát sóng độc quyền cả 3 giải đấu tại Canada, cũng như quyền phát sóng một nửa số trận đấu Champions League tại Trung Mỹ, Mexico và hầu hết Nam Mỹ. Paramount+ cũng đã có quyền phát sóng độc quyền các giải đấu cấp CLB nam của UEFA tại Mỹ, cũng như hầu hết các trận đấu Champions League tại Đức và Vương quốc Anh.

Dịch vụ truyền hình trả phí Canal+ là một nhà đầu tư lớn khác, đã giành được quyền phát sóng độc quyền các trận đấu giữa tuần của UEFA tại Bỉ, cũng như các gói bản quyền quan trọng tại Áo và Ba Lan. Họ đã nắm giữ phần lớn bản quyền tại thị trường nội địa của mình, Pháp.

Gã khổng lồ giải trí Mỹ Disney cũng đã giành được quyền phát sóng dịch vụ streaming Disney+ tại Đan Mạch và Thụy Điển, trong khi tại Mexico và Nam Mỹ, họ sẽ chia sẻ quyền phát sóng các trận đấu giữa Disney+ và mạng lưới thể thao truyền thống ESPN.

Dịch vụ streaming thể thao DAZN của Anh đã mất quyền phát sóng tại Canada nhưng đã giành được thêm quyền phát sóng các trận đấu tại Áo, Bồ Đào Nha và Thụy Sĩ, trong khi Viaplay vẫn giữ quyền phát sóng tại Đan Mạch, Phần Lan và Na Uy.

Kết quả của những thỏa thuận mới này là UC3 đã thu về hơn 3,8 tỷ USD (2,8 tỷ bảng Anh) doanh thu bản quyền truyền thông hằng năm từ năm 2027 trở đi, và vẫn còn các cuộc đấu giá cho khu vực châu Á, Trung Đông và Bắc Phi, và châu Phi cận Sahara. Được biết, UC3 đã đạt được 75% mục tiêu cho chu kỳ này, điều đó có nghĩa là mục tiêu 5 tỷ USD đang nằm trong tầm tay.

Ba giải đấu hiện tại mang về khoảng 4,2 tỷ USD mỗi năm, với hơn 90% tổng số tiền được chia cho các CLB tham gia các giải đấu. Và thành công của các cuộc đấu giá này dường như đã chứng minh tính đúng đắn của quyết định thành lập UC3, cũng như quyết định của UC3 thay thế đối tác bán hàng lâu năm của UEFA là TEAM Marketing bằng Relevent vào năm 2024. Vào thời điểm đó, nhiều người trong ngành đã tỏ ra ngạc nhiên, nhưng sự hợp tác giữa UC3 và Relevent cũng đã mang lại sự gia tăng đáng kể về các hợp đồng tài trợ, với việc Anheuser-Busch InBev thay thế Heineken và PepsiCo gia hạn hợp đồng.

Những tranh cãi về cách phân bổ

Trong khi Champions League được xem là mỏ vàng của những đội bóng lớn và tiền thưởng tăng theo chu kỳ, điều này cũng tạo ra một hố sâu ngăn cách giữa nhóm Big 5 (Anh, Tây Ban Nha, Đức, Italy và Pháp) và phần còn lại của châu Âu. Vì thế, theo đề xuất của Liên đoàn các CLB châu Âu (UEC), sự cân bằng cạnh tranh giữa các giải đấu châu Âu sẽ được thay đổi đáng kể nếu áp dụng mô hình phân phối doanh thu mới từ Champions League và các giải đấu cấp CLB khác của UEFA.
Như đã biết, các đội bóng tham dự Champions League, Europa League và Conference League mùa này được hưởng lợi từ quỹ tiền thưởng khổng lồ trị giá 3,317 tỷ euro, được trích từ doanh thu hằng năm 4,4 tỷ euro chủ yếu đến từ việc bán bản quyền truyền thông. Chỉ có 308 triệu euro trong số đó được chia cho các CLB không lọt vào các giải đấu này, dưới hình thức các khoản thanh toán hỗ trợ.

Theo kế hoạch do UEFA đề xuất, khoảng 2 tỷ euro tiền thưởng sẽ được phân bổ cho tất cả các CLB hàng đầu và các CLB chuyên nghiệp hạng hai ở châu Âu, làm tăng đáng kể số tiền dành cho các CLB ngoài nhóm ưu tú.

Hiện tại, 74% quỹ tiền thưởng của UEFA được gửi đến các CLB Champions League, 17% dành cho Europa League và 9% cho Conference League. Kế hoạch do UEFA đề xuất sẽ thu hẹp tỷ lệ phân bổ xuống còn 50%-30%-20%, với số tiền được gộp theo tỷ lệ vào các giải đấu quốc nội của các CLB đủ điều kiện tham dự, thay vì cho trực tiếp các CLB.
Các CLB hàng đầu sẽ nhận được 85% số tiền trong các quỹ này, được chia đều, trong khi 15% sẽ được chia cho các đội bóng ở các hạng đấu thấp hơn. Các CLB tham dự các giải đấu châu Âu vẫn sẽ nhận được một phần, cũng như tiếp tục nhận được khoản phân bổ khoảng 1,3 tỷ euro tiền “phí thành tích” được chia cho các đội bóng tham gia các giải đấu cấp CLB của UEFA. Điều này được coi là rất quan trọng để đảm bảo rằng thành công trên sân cỏ vẫn được tưởng thưởng xứng đáng.

Về bản chất, đề xuất này loại bỏ “trụ cột giá trị” của UEFA - chiếm 35% tiền thưởng và dựa trên giá trị thị trường truyền thông của một quốc gia cũng như thành tích trong quá khứ - và gộp nó vào khoản tiền 2 tỷ euro, không phụ thuộc vào bất kỳ yếu tố nào trong số đó.

UEFA hy vọng giá trị bản quyền truyền thông sẽ tăng 10% cho chu kỳ 2027-2031, hiện đang được đấu thầu tại 19 thị trường. Vì thế, UEC, đại diện cho hơn 140 CLB không thuộc nhóm ưu tú, lo ngại điều này sẽ làm trầm trọng thêm sự phân cực do các đội thường xuyên tham dự vòng loại châu Âu kiếm được hàng chục triệu euro nhiều hơn hầu hết các đối thủ trong nước.

Được thi đấu ở châu Âu là giấc mơ của hàng nghìn CLB bóng đá, nhưng sự tập trung tiền bạc ở đỉnh cao của môn thể thao này tiềm ẩn nguy cơ nghiêm trọng khiến các giải đấu cấp CLB của UEFA [UCC] trở nên nhàm chán và dễ đoán, với việc các đội bóng quen thuộc liên tục góp mặt ở các vòng sau, năm này qua năm khác. Với việc quá trình bán bản quyền truyền thông các giải đấu cấp CLB của UEFA chính thức bắt đầu từ năm 2027 trở đi, đã đến lúc cần suy nghĩ lại về việc sẽ làm gì với nguồn thu khổng lồ từ Champions League và các giải đấu châu Âu khác.

UEC tin rằng tác động của mô hình phân phối mới sẽ đặc biệt rõ rệt ở các giải đấu nhỏ và vừa, nơi các thỏa thuận bản quyền truyền hình trong nước thường khiêm tốn và sự méo mó tiềm tàng do một số ít CLB nhận được khoản tiền khổng lồ từ các giải đấu châu Âu là rất đáng kể. Một ví dụ được đưa ra là giải Eredivisie của Hà Lan, trong đó các CLB không đủ điều kiện tham dự các giải đấu châu Âu sẽ kiếm được 4,4 triệu euro thay vì 1,1 triệu euro. Nhà vô địch giải đấu sẽ nhận được khoản tiền đầu tư giảm hơn một nửa xuống còn 27 triệu euro.

Người phát ngôn của UEC nói: “Liệu chúng ta có cho phép sự phân cực và tính dễ đoán ngày càng gia tăng phá hỏng sự kỳ diệu của bóng đá đối với những người yêu mến môn thể thao này? Hay liệu có một cách phân phối hợp lý nào đó cho nguồn thu nhập của UCC nhằm củng cố các câu lạc bộ, giải đấu, các giải đấu của UEFA và toàn bộ hệ thống bóng đá châu Âu? UEC và các CLB thành viên của chúng tôi cảm thấy có một cách khác, và nếu UEFA và các đối tác của họ đủ can đảm để vượt qua lợi ích ngắn hạn và áp lực chính trị từ các đội bóng quyền lực nhất châu Âu, nhiều CLB trong số đó đã tích cực tham gia vào vụ bê bối ly khai Super League, thì sẽ có một cuộc thảo luận nghiêm túc đang chờ đợi, hứa hẹn mang lại lợi ích cho bóng đá châu Âu nói chung.”

UEC, Tổ chức không được UEFA chính thức công nhận, không có quyền thực hiện các biện pháp được đề xuất nhưng đã trình bày chúng trước Đại hội đồng các Liên đoàn bóng đá châu Âu tại Sofia hồi đầu tháng 5 vừa qua. Kế hoạch của họ có thể hấp dẫn đối với một số đội bóng nhỏ hơn là thành viên của nhóm các Câu lạc bộ bóng đá châu Âu (EFC) có ảnh hưởng lớn, với hơn 800 CLB đã đăng ký.

Ở mùa giải 2025/26, mùa giải thứ hai của thể thức mở rộng mới, ban tổ chức giải đấu đã công bố tổng số tiền thưởng cho Champions League mùa này sẽ tăng lên 2,467 tỷ euro (2,88 tỷ USD) từ 2,437 tỷ euro (2,84 tỷ USD) vào mùa giải 2024/25, một mức tăng nhẹ.

Với việc Arsenal gặp nhà đương kim vô địch Paris Saint-Germain trong trận chung kết năm 2026, tiền thưởng gần như đã được chi trả gần hết và chỉ còn một số tiền nhỏ nữa cần được quyết định.

Có nhiều cách khác nhau để các đội tham gia giải đấu có thể nhận được tiền thưởng. Theo đó, tiền thưởng liên quan đến thành tích chiếm 37,5% (926,3 triệu euro) tổng số tiền thưởng, trong khi trụ cột giá trị mới được tạo ra chiếm 35% (864,5 triệu euro). Trụ cột giá trị được giới thiệu trong mùa giải 2024/25 cùng với thể thức mới, để bù đắp cho các CLB lớn nhất vì lượng người xem không cân xứng so với các CLB nhỏ hơn. 27,5% còn lại (679,2 triệu euro) của quỹ được chia đều - phí khởi đầu, được chia cho mỗi trong số 36 CLB tham gia vòng bảng.

Sự phân chia ấy đã và đang gây tranh cãi không ít, rằng “nước chảy chỗ trũng” khi các CLB vốn đã giàu sẽ càng giàu hơn (nhờ có nguồn thu mạnh hơn để mạnh tay bổ sung lực lượng, đạt kết quả tốt hơn và lại… thu nhiều tiền hơn) và ngược lại.

MẠNH HÀO

Nguồn: Đặc san Thể thao & Đời sống, số 1, tháng 5/2026.