Thương hiệu quốc gia trong thời đại số

Phát biểu tại phiên thảo luận, bà Nguyễn Thị Sự, Phó Tổng Giám đốc, Chủ tịch Liên chi hội Nhà báo Thông tấn xã Việt Nam cho rằng, trong thời đại số, hình ảnh quốc gia không còn chỉ xuất hiện qua các kênh truyền thông truyền thống mà đang lan tỏa mạnh mẽ trên mạng xã hội, thông qua trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các hệ sinh thái truyền thông toàn cầu.

Sau hơn 40 năm đổi mới, Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế để xây dựng và quảng bá hình ảnh quốc gia trong môi trường số. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội rộng mở là sự cạnh tranh ngày càng quyết liệt về hình ảnh giữa các quốc gia. Điều đó đòi hỏi sự đổi mới về tư duy, cách tiếp cận và phương thức thực hiện để công tác quảng bá hình ảnh Việt Nam được tiến hành một cách chuyên nghiệp, đồng bộ, sáng tạo và thích ứng nhanh với những xu hướng công nghệ mới.

Theo bà Nguyễn Thị Sự, báo chí ngày nay không chỉ thực hiện chức năng thông tin tuyên truyền mà còn phải chủ động tham gia định vị hình ảnh quốc gia, lan tỏa các giá trị tích cực, đấu tranh với thông tin sai lệch, góp phần bảo vệ uy tín và lợi ích quốc gia. Từ thực tiễn đó, bà mong muốn các chuyên gia, nhà quản lý, cơ quan báo chí, các nền tảng xã hội và cộng đồng sáng tạo nội dung cùng chia sẻ kinh nghiệm, nhận diện cơ hội và thách thức để xây dựng cơ chế phối hợp hiệu quả hơn. Sự liên kết này sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp trong việc quảng bá và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của Việt Nam ra thế giới.

Từ truyền thông sự kiện đến truyền thông hệ giá trị

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại tọa đàm là yêu cầu đổi mới tư duy làm báo trong kỷ nguyên số.

Trình bày tham luận “Vai trò của báo chí trong quảng bá hình ảnh quốc gia trong kỷ nguyên số”, ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Cục trưởng Cục Thông tin cơ sở và Thông tin đối ngoại (Bộ VHTTDL), nhận định: hình ảnh quốc gia ngày nay không còn được hình thành chỉ từ hoạt động ngoại giao hay các kênh truyền thông chính thức mà được kiến tạo qua hàng tỷ lượt tương tác trên các nền tảng số.

Theo ông, sức mạnh thương hiệu quốc gia được xây dựng từ những giá trị được cộng đồng cùng gìn giữ, chia sẻ và lan tỏa mỗi ngày. Khi báo chí, cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, địa phương, người dân và cộng đồng kiều bào cùng kể câu chuyện Việt Nam một cách chân thực, sáng tạo và có trách nhiệm, hình ảnh đất nước không chỉ được biết đến nhiều hơn mà còn được tin tưởng, yêu mến và lựa chọn. Trong bối cảnh đó, báo chí cần chuyển từ tư duy truyền thông sự kiện sang truyền thông hệ giá trị; kể một câu chuyện Việt Nam thống nhất, xuyên suốt và giàu bản sắc. Đó là những giá trị về văn hóa, con người, đổi mới sáng tạo, phát triển xanh, hòa bình và hợp tác – những yếu tố góp phần tạo dựng niềm tin quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

“Trong kỷ nguyên số, báo chí không còn chỉ là kênh thông tin mà đã trở thành chủ thể quan trọng tham gia trực tiếp vào quá trình kiến tạo hình ảnh quốc gia. Mỗi tác phẩm báo chí, mỗi bức ảnh, video hay câu chuyện trên nền tảng số đều góp phần hình thành nhận thức của cộng đồng quốc tế về Việt Nam”, ông Nguyễn Văn Thuật nhấn mạnh.

Kể một câu chuyện Việt Nam hấp dẫn và đáng tin cậy

Từ góc nhìn ngoại giao, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Argentina, kiêm nhiệm Uruguay và Paraguay Dương Quốc Thanh cho rằng báo chí và ngoại giao chính là “hai cánh cửa của cùng một mặt trận bảo vệ lợi ích quốc gia”.

Theo ông Dương Quốc Thanh, Việt Nam là một quốc gia tầm trung đang vươn lên mạnh mẽ, vì vậy cần có chiến lược truyền thông hình ảnh đất nước hiệu quả, có trọng tâm và tính kế thừa. Báo chí cần tiếp tục kể những câu chuyện mới mẻ, hấp dẫn về một Việt Nam ổn định, minh bạch và đáng tin cậy. Để làm được điều đó, nhà báo cần dành nhiều thời gian đọc, nghiên cứu và nâng cao tri thức nhằm có cái nhìn sâu sắc, điềm tĩnh hơn về các vấn đề của đất nước. Chỉ khi đó mới có thể tạo ra những tác phẩm giàu cảm xúc, có chiều sâu và tạo được dấu ấn riêng.

Ở góc độ thực tiễn nghề nghiệp, nhà báo Trần Tiến Duẩn, Tổng Biên tập Báo điện tử VietnamPlus, cho rằng quảng bá hình ảnh quốc gia không chỉ phục vụ mục tiêu thông tin mà còn gắn chặt với chiến lược xây dựng sức mạnh mềm quốc gia. Mỗi bài báo, video hay podcast bằng nhiều ngôn ngữ không đơn thuần giới thiệu về đất nước mà còn góp phần xây dựng hình ảnh một Việt Nam an toàn, ổn định, thân thiện, cởi mở, sáng tạo và giàu bản sắc văn hóa.

Theo ông Trần Tiến Duẩn, giá trị cốt lõi của báo chí trong thời đại số chính là độ tin cậy của dữ liệu. Đó phải là những nội dung chất lượng cao, chính xác, chuyên sâu và có giá trị tham khảo; đồng thời dựa trên các nguồn dữ liệu rõ ràng, có thể kiểm chứng và được cập nhật thường xuyên. Những thông tin ấy cần hiện diện trên nhiều nền tảng khác nhau, từ website, mạng xã hội đến công cụ tìm kiếm và các nền tảng trí tuệ nhân tạo.

Làm chủ công nghệ để làm chủ câu chuyện Việt Nam

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số cũng mở ra những yêu cầu mới đối với hoạt động báo chí. TS Phan Văn Kiền, Viện trưởng Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, sự phát triển của nội dung thị giác, video ngắn, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra nhiều cơ hội để nâng cao hiệu quả truyền thông quốc gia. Tuy nhiên, cùng với đó là những thách thức liên quan đến cạnh tranh sự chú ý, thông tin sai lệch, quản trị nền tảng và chủ quyền truyền thông số.

Trong bối cảnh đó, báo chí cần tiếp tục khẳng định vai trò nòng cốt trong xây dựng và lan tỏa hình ảnh quốc gia. Tuy nhiên, vai trò ấy không còn đến từ quyền lực độc quyền thông tin mà từ năng lực kiến tạo những câu chuyện có sức thuyết phục, khả năng kết nối các nguồn lực thông tin xã hội và làm chủ công nghệ mới. Theo ông, báo chí cần chuyển từ tư duy tuyên truyền sang tư duy kể chuyện; từ sản xuất nội dung đơn nền tảng sang truyền thông đa nền tảng; từ tiếp cận đại chúng sang tiếp cận dựa trên dữ liệu và công chúng mục tiêu.

Cùng chung quan điểm về việc nâng cao năng lực truyền thông quốc gia trên không gian số, Tổng Biên tập Báo Công Thương Nguyễn Văn Minh đã đề xuất sáu nhóm giải pháp gồm: thể chế hóa truyền thông thương hiệu quốc gia; phát triển các kênh truyền thông đối ngoại đa ngôn ngữ; làm chủ báo chí dữ liệu và công nghệ số; phát huy vai trò giám sát, phản biện của báo chí; đồng hành cùng doanh nghiệp trên mặt trận phòng vệ thương mại; xây dựng mạng lưới liên kết giữa cơ quan quản lý, báo chí, hiệp hội và doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Văn Minh cho rằng mỗi quốc gia đều sở hữu hai loại tài sản. Một loại có thể đo đếm bằng nhà máy, hạ tầng hay tài nguyên; loại còn lại là niềm tin, uy tín và thương hiệu quốc gia – những giá trị không thể cân đo bằng những thước đo thông thường nhưng lại có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với vị thế đất nước.

Từ kinh nghiệm thực tiễn của Thông tấn xã Việt Nam, nhà báo Nguyễn Hải Vân, Phó Trưởng ban Biên tập Tin đối ngoại cho biết, đơn vị đang triển khai nhiều giải pháp nhằm phát huy vai trò là cơ quan chủ lực trong thông tin đối ngoại và quảng bá sức mạnh mềm của Việt Nam.

Theo bà, ba vấn đề quan trọng đối với báo chí hiện nay là chủ động kể câu chuyện về Việt Nam, định hình chủ quyền nhận thức và xây dựng hạ tầng niềm tin vững chắc với công chúng. Để hoàn thành tốt nhiệm vụ này, người làm thông tin đối ngoại cần bảo đảm những giá trị cốt lõi như uy tín của cơ quan báo chí, tính chính xác của thông tin, khả năng phản hồi và đối thoại với công chúng quốc tế, sự nhất quán giữa thông điệp truyền thông và thực tiễn của đất nước, cùng đội ngũ nhà báo có năng lực quốc tế và hiểu biết đa văn hóa.

Phát biểu tại phiên thảo luận, nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đánh giá cao ý nghĩa của chủ đề tọa đàm. Theo ông, những kết quả tích cực trong hoạt động báo chí đối ngoại của Thông tấn xã Việt Nam cũng như nhiều cơ quan báo chí thời gian qua đã cho thấy sự đổi mới và sáng tạo ngày càng rõ nét của báo chí Việt Nam. Tuy nhiên, trước những thay đổi trong cách công chúng tiếp cận thông tin, báo chí cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn nữa.

Ông nhấn mạnh, người làm báo, đặc biệt là những người làm thông tin đối ngoại, phải linh hoạt hơn trong cách thể hiện để những nội dung báo chí có khả năng lan tỏa rộng rãi trong công chúng. Mỗi cơ quan báo chí cần tận dụng thế mạnh riêng để truyền thông hiệu quả những nét đặc sắc của đất nước. Sự thay đổi, sáng tạo phải bắt đầu từ những điều nhỏ nhất, từ mỗi lãnh đạo cơ quan báo chí đến từng phóng viên, góp phần tạo nên một nền báo chí hiện đại, năng động và sáng tạo hơn trong tương lai.