Lớn lên từ cảm giác không thuộc về

Phía sau vẻ ngoài của đôi mắt vừa sắc lạnh vừa mong manh của Anya Taylor-Joy luôn gợi cảm giác như đang cất giữ một câu chuyện chưa bao giờ được kể hết. Sinh tại Miami (Mỹ), nhưng lớn lên tại Buenos Aires (Argentina), Anya là út trong một gia đình đông đúc với sáu anh chị em luôn đầy ắp yêu thương. Tuổi thơ của Anya trôi qua giữa thiên nhiên: gần như cả ngày ở ngoài trời, mê mẩn động vật, thích nhặt trứng chim về ấp rồi dạy vịt con tập bơi và thường xuyên ngồi trên chiếc thuyền máy của cha lao vút đi trong tiếng gầm rú của động cơ và làn nước biển bắn thẳng vào mặt. Đó là một phần ký ức tuổi thơ mà nhiều năm sau cô vẫn thường nhắc lại như khoảng thời gian hạnh phúc nhất.

Bước ngoặt xảy ra vào năm 2002, khi gia đình cô quyết định chuyển đến London (Anh) để tìm kiếm một môi trường an toàn hơn trước tình hình chính trị bất ổn tại quê nhà. Sáu tuổi rưỡi, không biết một chữ tiếng Anh, Anya rơi vào “cú sốc” văn hóa nặng nề. Trong ngày đầu tiên đi học, theo thói quen của người Argentina, Anya hôn lên má một người bạn cùng lớp để chào hỏi. Hành động này khiến cô lập tức bị gán mác dị biệt, bị cô lập và trở thành nạn nhân của bắt nạt học đường nhắm vào ngoại hình.

Để sinh tồn và tìm kiếm giá trị bản thân, cô tự học tiếng Anh bằng cách đọc đi đọc lại bộ truyện Harry Potter. Đối với một đứa trẻ lạc lõng không thể tìm thấy cảm giác thân thuộc ở thế giới thực, trường phù thủy Hogwarts chính là “ngôi nhà” duy nhất chào đón  cô. Mẹ Anya vẫn nhớ năm cô tám tuổi, con gái lần đầu biết đến từ “người đại diện” (agent) của diễn viên và lập tức ghi vào danh sách điều ước của mình. Ở tuổi 11, cô miệt mài tra cứu Google với câu hỏi làm thế nào để trở thành diễn viên ở Hollywood, nhưng luôn nhận được câu trả lời: “Đúng người, đúng nơi, đúng thời điểm” như thể cánh cửa ấy chỉ mở ra nhờ may mắn.

Cơ hội thực sự đến với cô rất... tình cờ. Năm 16 tuổi, cô mang đôi giày cao gót mới mua đi dạo cùng chú chó cưng để tập làm quen trước một bữa tiệc. Một chiếc ô tô chạy chậm bên cạnh. Cô bước nhanh hơn. Chiếc xe vẫn bám theo. Khi cô sợ hãi ôm cún bỏ chạy, người trong xe đã nhoài người ra nói: “Nếu cháu dừng lại, cháu sẽ không hối hận đâu”. Đó là Sarah Doukas - người đứng đầu công ty quản lý người mẫu danh tiếng Storm. Phản ứng lúc đó của Anya rất thẳng thắn: “Cháu không có hứng thú với nghề người mẫu, ngoại trừ việc nghe nói đôi khi người mẫu có thể trở thành diễn viên. Đó là những gì cháu muốn làm”.

Mọi thứ sau đó diễn ra rất nhanh. Anya bắt đầu đi thử vai. Rồi một ngày, cô nhận được kịch bản Phù thủy (The Witch) - bộ phim kinh dị độc lập của đạo diễn Robert Eggers. Cô đọc liền một mạch từ đầu đến cuối chỉ trong một buổi và đêm hôm đó gần như không thể chợp mắt.

Thomasin là một thiếu nữ sống trong gia đình Thanh giáo ở thế kỷ XVII, bị đẩy đến ranh giới giữa đức tin, nỗi sợ hãi và sự cô lập. Ban đầu, Eggers mô tả nhân vật có gương mặt bình thường, nhạt nhòa. Dù tự nhận mình không thuộc kiểu ngoại hình đó, Anya vẫn thuyết phục hoàn toàn Eggers bằng cách thoại chính xác từng câu chữ như những gì ông hình dung trong đầu. Ông đã âm thầm sửa lại mô tả nhân vật thành “một cô gái với đôi mắt to, đầy ám ảnh”, bởi không thể tách hình ảnh Thomasin khỏi ánh nhìn đặc biệt của Taylor-Joy.

Phù thủy được thực hiện với kinh phí vỏn vẹn 4 triệu USD trong khu rừng băng giá ở Canada, nơi mọi người phải tự làm mọi việc từ bê vác thiết bị đến làm tóc. Và đa số mọi người đều tránh xa... con dê Black Phillip – kẻ gieo rắc nỗi ám ảnh trong phim – ngoài đời cũng từng làm bị thương nhiều nhân sự trong đoàn. Riêng cô lại rất thân với Black Phillip. Nhiều năm sau, Robert Eggers vẫn nhớ hình ảnh cô diễn viên trẻ chân trần đứng giữa nền đất ẩm lạnh, kiên nhẫn hoàn thành từng cảnh quay.

Khi ra mắt năm 2015, Phù thủy thành công vang dội với doanh thu 40 triệu USD và được giới phê bình ca ngợi như một trong những tác phẩm kinh dị xuất sắc nhất thập niên. Quan trọng hơn, Hollywood phát hiện một gương mặt mới có khả năng biểu đạt cảm xúc hiếm thấy chỉ bằng ánh mắt. Nhưng thành công ấy không biến Anya Taylor-Joy thành ngôi sao chỉ sau một đêm. Những năm tiếp theo, cô vẫn lặng lẽ xuất hiện trong những dự án có quy mô vừa và nhỏ để tích lũy kinh nghiệm.

Mùa Thu năm 2020, giữa bối cảnh đại dịch COVID-19 khiến cả thế giới bị phong tỏa, series Gambit Hậu (The Queen’s Gambit) dành cho tuổi mới lớn ra mắt trên Netflix và nhanh chóng tạo nên một “cơn sốt” văn hóa toàn cầu. Vai diễn Beth Harmon thần đồng cờ vua tâm hồn tài hoa nhưng cô độc và phải vật lộn với những góc tối nội tâm đã mang về cho cô giải Quả cầu vàng, đề cử Emmy và đưa cái tên Anya Taylor-Joy vào hàng ngũ những ngôi sao hạng A được săn đón nhất Hollywood.

Khi thử thách trở thành lựa chọn

Sau thành công của Gambit Hậu, Anya có cơ hội tham gia “bom tấn” Furiosa: Câu chuyện từ Max điên (Furiosa: A Mad Max Saga) trị giá 170 triệu USD và hóa thân thành nữ chiến binh một tay đã trở thành biểu tượng của sức mạnh, sự kiên cường và khát vọng tự do. Vai Furiosa là thử thách lớn nhất trong sự nghiệp của Anya Taylor-Joy, không chỉ về diễn xuất mà còn cả thể chất và tinh thần. Sau một tai nạn xe máy năm 19 tuổi tại Argentina, cô gần như không còn điều khiển mô tô. Thế nhưng, hàng tháng trời nữ diễn viên tham gia các khóa huấn luyện lái xe mô tô đóng thế, sử dụng vũ khí và rèn luyện thể lực trước khi bước vào hơn nửa năm quay phim tại Úc.

Điều khiến Anya gặp khó khăn hơn cả lại không nằm ở những pha hành động. Trên trường quay, Miller liên tục nhắc nhở một yêu cầu với sự kiên định gần như tuyệt đối: “Đừng thở. Ngậm miệng lại. Không biểu lộ cảm xúc”. Theo quan niệm của Miller, Furiosa phải mang dáng vẻ của một biểu tượng điện ảnh, mạnh mẽ và bất động như các nhân vật do Clint Eastwood thể hiện trong dòng phim cao bồi Ý. Cảm xúc không nằm ở những giọt nước mắt hay tiếng gào thét mà được nén lại phía sau ánh nhìn, để khán giả tự cảm nhận khoảng trống ấy. Với một diễn viên vốn quen sử dụng chuyển động và năng lượng cơ thể để biểu đạt cảm xúc như Anya, yêu cầu ấy gần như là sự gò bó đến nghẹt thở.

Nhưng Anya dần nhận ra George Miller đang buộc mình khám phá một dạng diễn xuất khác: diễn bằng sự im lặng. Khi mọi biểu hiện bên ngoài bị tiết chế đến mức tối đa, chỉ còn đôi mắt là nơi nhân vật có thể cất tiếng nói. Và cũng chính lúc ấy, lợi thế lớn nhất của cô được phát huy.

Điều thú vị là Anya không hoàn toàn phục tùng đạo diễn. Trong suốt quá trình quay phim, cô kiên trì bảo vệ cách nhìn của mình về nhân vật, đặc biệt là ở màn đối đầu cuối cùng giữa Furiosa và Dementus (Chris Hemsworth đóng). Theo cô, kẻ đã hủy hoại tuổi thơ của Furiosa không thể chỉ nhận một cái chết đơn giản; số phận của hắn phải mang ý nghĩa biểu tượng, phản ánh trọn vẹn hành trình báo thù và chữa lành của chính Furiosa.

Kết quả là một phân cảnh giàu sức ám ảnh nhất đã ra đời. Furiosa bắt giữ Dementus, đưa hắn trở về Citadel rồi gieo hạt đào cô mang theo từ thuở nhỏ vào chính cơ thể hắn. Nhiều năm sau, từ đó mọc lên một cây đào kết trái và Furiosa mang những quả đào ấy chia sẻ cho những người phụ nữ khác. Kẻ từng cướp đi tuổi thơ của cô cuối cùng lại trở thành nguồn nuôi dưỡng một sự sống mới.

Trái ngược với sự bất động ngột ngạt trong sa mạc của Furiosa, series giật gân May mắn (Lucky) đang phát sóng trên Apple TV+ lại buộc cô phải bứt tốc, bò trườn và nhào lộn gần như liên tục suốt 7 tập phim. Vào vai kẻ lừa đảo Lucky Armstrong, Anya tìm thấy sự đồng điệu lớn với bản tính thích vận động của mình.

Đáng chú ý, đây là lần đầu tiên cô đồng thời đảm nhận vai trò nhà sản xuất điều hành. Khi công ty Hello Sunshine của Reese Witherspoon mua bản quyền chuyển thể cuốn tiểu thuyết của tác giả Marissa Stapley, họ chỉ nghĩ đến cô. Witherspoon nhận xét: “Anya sinh ra để làm nhà sản xuất. Cô ấy quan tâm sâu sắc và kết nối một cách bản năng với nhân vật”. Sự hợp tác với Witherspoon mang lại cho Anya một bài học hoàn toàn mới về quyền lực mềm tại Hollywood: sự tử tế và lòng tốt không bao giờ làm lu mờ đi tầm nhìn sắc bén của một người phụ nữ làm chủ.

Nếu như vai diễn Furiosa là một cuộc chiến cân não, thì sự xuất hiện của cô trong siêu phẩm khoa học viễn tưởng Hành tinh cát – phần 2 (Dune: Part Two) lại là minh chứng cho sức mạnh của sự kiên trì. Năm 2022, đạo diễn Denis Villeneuve bày tỏ sự nuối tiếc rằng, ông đã viết một vai diễn dành riêng cho cô, nhưng lịch trình dày đặc với vai Furiosa khiến điều đó trở nên bất khả thi. Không muốn bỏ lỡ, trong suốt quá trình quay phim ở Úc, cô liên tục gọi điện thúc giục người đại diện theo dõi tình hình của Hành tinh cát – phần 2.

Ngay sau khi vai Furiosa kết thúc, Villeneuve gọi điện đưa ra một lời đề nghị bảo mật tuyệt đối: bay sáu chặng liên tiếp đến Abu Dhabi rồi Namibia, quay đúng một cảnh trong một ngày. Anya đồng ý ngay lập tức. Vai diễn phản anh hùng Alia Atreides được giấu kín đến sát buổi công chiếu đầu tiên. Tuy xuất hiện ngắn ngủi nhưng bằng tạo hình duy mỹ, cô như đóa hồng nở rộ giữa sa mạc khô khan. Cuối năm 2026 này Anya trở lại trong Hành tinh cát – phần 3 (Dune: Part Three) mang màu sắc khác. Lần này Alia Atreides được kỳ vọng trở thành một mắt xích quan trọng trong những xung đột chính trị, tôn giáo và quyền lực của thế giới do Frank Herbert sáng tạo. Đây là cơ hội để cô đào sâu hơn một nhân vật có nội tâm phức tạp bậc nhất loạt phim.

Không dừng lại ở những thành công hiện có, Anya đang mở rộng tầm ảnh hưởng của mình khi vừa chính thức xác nhận gia nhập dàn diễn viên của bộ phim Chúa tể những chiếc nhẫn: Cuộc săn lùng Gollum (The Lord of the Rings: The Hunt for Gollum), hóa thân vào Seren - Tiên tộc (Elf) thuộc Vương quốc Rừng, được miêu tả là một mật vụ nguy hiểm và đáng tin cậy của Vua Thranduil. Bộ phim dự kiến công chiếu toàn cầu cuối năm 2027.

Việc xuất hiện trong cả Mad Max, Dune và The Lord of the Rings chỉ trong vài năm cho thấy vị trí đặc biệt của Anya Taylor- Joy trong Hollywood:  vừa đủ sức “gánh” những dự án thương mại quy mô lớn, vừa giữ được uy tín nghệ thuật để các đạo diễn hàng đầu tin tưởng. Điều đáng quý là càng nổi tiếng, cô càng ít để bản thân bị cuốn vào hình ảnh của một ngôi sao. Trong các cuộc phỏng vấn, Anya thích kể về những cuốn sách đang đọc, những nhân vật còn muốn khám phá và cảm giác biết ơn khi vẫn được làm công việc yêu thích. Hiện tại, Anya chia sẻ cuộc sống dịch chuyển giữa London và Los Angeles - nơi cô chọn gắn bó vì tình yêu với người chồng là nhạc sĩ Malcolm McRae. Dường như cô đã tìm thấy sự bình yên nhưng có lẽ, ở một góc nào đó, cô vẫn giữ nguyên trái tim của đứa trẻ từng tìm thấy nơi trú ẩn trong những trang sách Harry Potter - luôn tin rằng ở đâu đó trên thế giới, sẽ có một cánh cửa mở ra cho những người đủ kiên trì bước tiếp.  

PHÚC NHƯ THỦY

Nguồn: Tạp chí VHNT số 650, tháng 7-2026