Những ngày này, khi Đông khẽ khàng bước chân qua những cánh đồng, du khách mọi miền lại đứng ngồi không yên, nô nức đổ về những nơi có bạt ngàn hoa cải để chiêm ngưỡng, để tha hồ chụp ảnh, thỏa mãn niềm đam mê khi đã trót say lòng với thiên nhiên. Nơi có nhiều hoa cải phải kể đến cao nguyên Mộc Châu, vùng ven Đà Lạt, các vườn hoa ngoại thành Hà Nội... Giờ đây, nhiều tỉnh đồng bằng sông Hồng cũng trồng hoa cải để phục vụ khách du lịch, đặc biệt là Hưng Yên - nơi có những vườn hoa cải mênh mông, là điểm dừng chân lý tưởng cho những ai yêu hoa.
Như muôn vàn đóa hoa đồng nội khác, hoa cải dung dị quê mùa, không ồn ào mua bán, không dùng để cắm trong những chiếc bình pha lê sang trọng như bao loài hoa đài các, quý phái, kiêu sa. Cải bình dị, chân chất nhưchính nơi nó được sinh ra, lớn lên và như chính người đã trồng, chăm sóc nó. Cải có hai loại là cải hoa trắng và cải hoa vàng. Màu hoa cải vàng óng ả xinh tươi mà dịu dàng chứ không gay gắt, chói chang. Màu hoa ấy như nhẹ nhàng rải lên trời đông một phong vị lãng mạn nên thơ mà an nhiên, tĩnh tại. Hoa cải trắng thì khoác lên mình một chiếc áo tinh khôi, mơ mộng tựa những đám mây trắng bồng bềnh hệt như màu tuyết, mềm mịn, tinh khôi… làm say đắm lòng người, khiến du khách như lạc vào một vườn cổ tích.
Giản dị, đằm thắm, những bông hoa nhỏ xinh, cánh mỏng manh, mềm mại nhưng tràn đầy sức sống ấy vươn mình trong cái lạnh mà vẫn ngời lên sự quyến rũ lạ kỳ. Loài hoa bé nhỏ, đơn sơ, bình dị mang vẻ đẹp đậm hồn quê ấy đem đến thật nhiều xúc cảm. Nó khơi gợi trong lòng những người con xa quê nỗi nhớ ngập tràn miền ký ức về những ngày thong dong đầu trần, tóc cháy nắng khét lẹt chạy nhảy nô đùa giữa luống hoa vàng rực. Đâu đó tiếng cười giòn tan vang vọng trên cánh đồng hoa cải bát ngát trong chiều quê yên ả, bụi phấn hoa lấm tấm bay rắc đầy đầu tóc và áo quần. Miền ký ức hoa cải còn đọng lại trong mối tình đầu thơ dại của tuổi mười tám ngập tràn giấc mơ hạnh phúc, nắm tay bạn trai đi trên đồng hoa cải, sóng sánh đưa mắt trìu mến, yêu thương. Trong ngút ngàn hoa cải, người ta thấy như đất trời trẻ lại, lòng người và thiên nhiên như hòa làm một, cứ miên man diệu vợi, thăng hoa cùng trời đất…
Trong ký ức tuổi thơ tôi vẫn nguyên vẹn hình ảnh những mùa cải xanh mượt mà, nồng nàn hương vị. Mùa hoa cải cũng là mùa chuẩn bị Tết đến, Xuân về. Mùa nhiều rau cải nhất là qua tháng 11 âm lịch. Những cánh đồng, mảnh vườn ngan ngát rau cải trải dài tít tắp trong sương sớm nơi đồng bãi, vườn tược quê nhà. Màu hoa cải vàng ươm, nhẹ nhàng và thanh tao. Cánh hoa mỏng manh, rực rỡ, vươn cao mềm mại, nhụy hoa nồng nàn, ngai ngái lan xa đã kéo lũ ong, bướm đến hút mật vào những chiều nắng cuối thu hanh vàng, hay buổi sáng tinh sương của đầu đông se lạnh. Hàng ngàn bông hoa cải mỏng manh vươn mình khoe sắc trong nắng sớm ban mai rực rỡ mang đến cảm giác bình yên, khoan khoái. Màu vàng của nắng, màu vàng của hoa, tất cả hòa quyện tạo nên một bức tranh ấm áp, rộn ràng như hơi thở của mùa xuân đang về.
Từ xa xưa, hoa cải đã trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo nghệ thuật. Cảm xúc về hoa cải khi là thơ, khi là nhạc, có khi là ca dao. Dù ở thể loại nào thì nó cũng luôn gieo vào lòng người những cảm xúc khó quên: Ai làm cho cải lên ngồng/ Cho dưa tôi khú, cho chồng tôi chê; Mải mê đuổi gió trên đồng/ Giật mình cải đã lên ngồng thành dưa/ Em về phơi kỷ niệm xưa/ Muối đời con gái làm dưa ăn dần... Những câu ca dao trên, hình ảnh bông cải lên ngồng như một niềm khắc khoải về thân phận của những người phụ nữ đang “cơm không lành, canh không ngọt”, “quá lứa, lỡ thì”. Đặc biệt, ca khúc Mùa hoa cải (nhạc Lê Vinh, thơ Nghiêm Thị Hằng) đã rất quen thuộc với nhiều người, về lòng thủy chung, nỗi đau mất mát của những mối tình thời chiến. Hơn 30 năm kể từ khi ra đời (1993), nhiều khán giả biết đến ca khúc này qua sự thể hiện của ca sĩ Thanh Tâm và nghệ sĩ Thái Bảo nhưng người đầu tiên trình bày ca khúc Mùa hoa cải là nghệ sĩ Lan Hương của Đài Tiếng nói Việt Nam. Với ca khúc Mùa hoa cải, Lê Vinh không chỉ kể lại câu chuyện tình đầy ám ảnh về thời chiến mà còn chất chứa niềm cảm thông sâu sắc với nỗi đau, mất mát của những người phụ nữ đã mất chồng, mất người yêu bởi chiến tranh. Đoạn kết bài hát như lưỡi dao cứa vào lòng người nghe: Có một mùa hoa cải. Chia tay bởi chiến tranh. Em đã chờ đợi anh… Sao anh mãi không về.
Mùa Đông, ta bâng khuâng nhớ triền sông quê vàng tươi màu hoa cải với mùi hương hăng hắc, nồng nàn, ngập ngừng, quấn quýt. Có khi nào bạn mệt mỏi, ưu phiền (?), xin hãy ghé thăm cánh đồng cải bát ngát. Bạn sẽ thấy lòng mình nhẹ nhàng, thư thái, thả trôi những bề bộn, lo toan…
Tản văn của MAI DIÊN
Nguồn: Tạp chí VHNT số 628, tháng 12-2025
