Bức tranh sôi động của trò chơi truyền hình

Sau nhiều năm chủ yếu phát triển dựa trên các format nước ngoài hoặc xoay quanh một số thể loại quen thuộc, trò chơi truyền hình đang và sẽ chứng kiến sự mở rộng rõ rệt cả về nội dung lẫn đối tượng khán giả. Các chương trình từ âm nhạc, giải trí, vận động, trải nghiệm đến tri thức, lịch sử và công nghệ...đều được đầu tư chuyên nghiệp, tạo nên bức tranh đa sắc của trò chơi truyền hình.

Trong đó, âm nhạc vẫn giữ vai trò dẫn dắt nhờ quy tụ dàn nghệ sĩ nổi tiếng, kết hợp với sân khấu quy mô lớn và công nghệ trình diễn hiện đại. Sau một năm tạm dừng để tập trung cho Tân binh toàn năng, Anh trai vượt ngàn chông gai mùa hai đang lên sóng với 34 “anh trai” là ca sĩ, rapper, diễn viên và nhạc sĩ. Sự kết hợp giữa những tên tuổi giàu kinh nghiệm và lớp nghệ sĩ trẻ tạo nên các tiết mục được đầu tư công phu và mang đến nhiều câu chuyện cảm xúc. Áp dụng luật thi đấu đối kháng trực tiếp ngay từ tập đầu giúp tăng tính cạnh tranh, chiến thuật và tạo nên sức hút cho mùa mới.

Ở một màu sắc khác, Tinh hà say hi tiếp tục khai thác sức “nóng” từ cộng đồng fan của Anh trai say hi khi quy tụ dàn “anh trai” quen thuộc cùng nhiều nghệ sĩ trẻ khác. Còn Ca sĩ mặt nạ với những màn trình diễn được đầu tư công phu cùng yếu tố bí ẩn xoay quanh danh tính các ca sĩ sau lớp mascot - công thức đã giúp chương trình duy trì sức hút qua nhiều mùa phát sóng.

Chương trình trải nghiệm thực tế được mở rộng khi không chỉ tập trung vào yếu tố hài hước hay vận động. Say hi rực rỡ mùa đầu tiên ghi hình tại Vườn quốc gia Kon Ka Kinh và đảo Cù Lao Xanh (Gia Lai) mang đến những thử thách sinh tồn đồng thời giới thiệu cảnh quan thiên nhiên và nét văn hóa địa phương. Running man Vietnam - Chạy ngay đi mùa 4 kết hợp những màn rượt đuổi, đấu trí quen thuộc với hành trình khám phá văn hóa, kết nối và chữa lành. 2 ngày 1 đêm mùa 5 sẽ tiếp tục đưa dàn nghệ sĩ rong ruổi qua nhiều địa phương, biến mỗi chuyến đi thành câu chuyện quảng bá du lịch và văn hóa bản địa theo cách gần gũi, tự nhiên. Quán nhà Haha (phiên bản mới của Gia đình Haha) sẽ tập trung vào những câu chuyện đời thường, sự kết nối giữa nghệ sĩ với người dân bản địa, tạo nên màu sắc khác biệt.

Không chỉ xoay quanh giải trí, trò chơi truyền hình còn mở rộng sang lĩnh vực khác. Đường lên đỉnh Olympia mùa thứ 26 tiếp tục khẳng định vị thế là sân chơi học thuật dành cho học sinh THPT. Anh trai và cái đuôi nhỏ mang đến màu sắc gia đình khi xây dựng “lớp học bất đắc dĩ” giữa các nghệ sĩ và sáu em nhỏ tạo nên nhiều tình huống hài hước nhưng cũng giàu tính giáo dục. Chiến sĩ - Đường tới vinh quang mang đến góc nhìn mới về Quân đội Nhân dân Việt Nam khi kết hợp trò chơi nhập vai với công nghệ thực tế ảo và hệ thống laser hiện đại. Trong khi đó, AI thực chiến gây chú ý khi đặt trọng tâm vào khả năng ứng dụng, tính an toàn và bảo mật dữ liệu của các sản phẩm trí tuệ nhân tạo.

Super sketch show dành riêng cho những “bộ óc hài hước” và tư duy sáng tạo trong lĩnh vực hài kịch ngắn. Nghệ sĩ trang điểm tài năng (The M.U.A 2026) và Gamebox tiếp tục mở rộng biên độ của gameshow sang các lĩnh vực làm đẹp, công nghệ và talkshow giải trí. Sau bảy năm vắng bóng, Sasuke - Không giới hạn đang được lên kế hoạch hồi sinh, mang đến những thử thách vận động từng tạo dấu ấn với khán giả. Top Chef, Mái ấm gia đình Việt, Biến hóa bất ngờ, Bố ơi mình đi đâu thế, Mẹ vắng nhà ba là siêu nhân hay Thần tài gõ cửa vẫn duy trì sức hút, góp phần tạo nên hệ sinh thái trò chơi truyền hình phong phú, đáp ứng nhu cầu của nhiều nhóm khán giả ở các độ tuổi khác nhau.

Hướng đến xây dựng hệ sinh thái giải trí

Sự đa dạng về nội dung và hình thức không chỉ giúp trò chơi truyền hình mở rộng đối tượng khán giả mà còn phản ánh nỗ lực của các nhà sản xuất trong xây dựng những format mang bản sắc riêng. Nhiều chương trình không chỉ được đầu tư mạnh vào kịch bản, công nghệ sân khấu mà còn cách kể chuyện chú trọng xây dựng hành trình cảm xúc, khai thác cá tính người chơi và lồng ghép các giá trị văn hóa, du lịch, cộng đồng.

Sự xuất hiện của lớp nghệ sĩ trẻ sở hữu lượng người hâm mộ đông đảo và các tên tuổi giàu kinh nghiệm đã giúp nhiều trò chơi truyền hình kết nối được đồng thời với khán giả truyền hình truyền thống và nhóm người xem trẻ trên YouTube, TikTok hay các nền tảng trực tuyến. Hiện nay khán giả ngày càng sẵn sàng đón nhận những sản phẩm trong nước nếu được đầu tư bài bản, bắt kịp xu hướng quốc tế nhưng vẫn giữ được dấu ấn Việt.

Từ đó, nhiều gameshow, truyền hình thực tế đã vượt khỏi khuôn khổ một chương trình truyền hình để trở thành hiện tượng văn hóa đại chúng. Gia đình Haha, 2 ngày 1 đêm, Anh trai say hi, Anh trai vượt ngàn chông gai... liên tục dẫn đầu bảng xếp hạng người xem và nhiều lần góp mặt trong top thịnh hành YouTube với hàng triệu lượt xem mỗi tập. Không ít tiết mục, màn tung hứng hay khoảnh khắc hậu trường nhanh chóng trở thành chủ đề thảo luận trên mạng xã hội, tạo ra những câu nói viral, meme và xu hướng được cộng đồng chia sẻ rộng rãi.

Nếu trước đây sóng truyền hình là điểm kết thúc của một trò chơi truyền hình thì nay chỉ là khởi đầu của một chuỗi nội dung kéo dài. Sau mỗi tập phát sóng, nhà sản xuất tiếp tục duy trì sức nóng bằng video hậu trường, livestream, podcast, video ngắn cùng nhiều hoạt động tương tác trên nền tảng số. Nhờ đó, nhiều chương trình đang được phát triển thành những thương hiệu giải trí đa nền tảng.

Sau thành công của Anh trai say hi, Anh trai vượt ngàn chông gai hay Chị đẹp đạp gió... hàng loạt concert quy tụ hàng chục nghìn khán giả đã được tổ chức, đưa trải nghiệm từ màn ảnh lên sân khấu trực tiếp. Các chương trình như 2 ngày 1 đêm, Gia đình Haha... còn được mở rộng thông qua hoạt động giao lưu, khai thác bản quyền, sản phẩm truyền thông và nhiều dịch vụ đi kèm. Một mùa phát sóng đã trở thành nền tảng để xây dựng cộng đồng người hâm mộ và phát triển thương hiệu lâu dài.

Bên cạnh concert, các phiên bản điện ảnh Mưa lửa - Anh trai vượt ngàn chông gai, Anh trai say hi: Kẻ phản diện tạo nên người hùng, Running Man Việt Nam: Con rối tự do được phát hành trên hệ thống rạp, đưa màn ảnh rộng trở thành mắt xích mới trong chuỗi giá trị của truyền hình thực tế ở Việt Nam. Đây là xu hướng đã thành công ở nhiều nước khác trên thế giới. Tháng 7 này, phiên bản điện ảnh Running man Việt Nam 2026 - Chúa tể thời gian đã được chiếu rạp trước khi mùa mới chính thức lên sóng, cho thấy nỗ lực mở rộng không gian khai thác nội dung. Đây là một cách kéo dài vòng đời của chương trình, đồng thời tạo thêm nguồn doanh thu, từng bước biến các định dạng thành tài sản trí tuệ có giá trị khai thác lâu dài.

Có thể nói, giá trị của một chương trình truyền hình thực tế không còn chỉ được đo bằng số tập phát sóng hay tỷ suất người xem, mà bằng khả năng xây dựng cộng đồng, mở rộng trên nhiều nền tảng và tạo ra nguồn doanh thu từ nhiều hoạt động khác nhau. Theo đại diện của YeaH1 (đơn vị sản xuất Anh trai vượt ngàn chông gai, Gia đình Haha...), nhu cầu của khán giả đối với những nội dung tích cực, được đầu tư bài bản đang mở ra cơ hội phát triển các chương trình giải trí quy mô lớn, đồng thời tạo điều kiện để thương mại hóa thông qua bản quyền, sự kiện trực tiếp và nhiều dịch vụ đi kèm. Đây cũng là hướng đi phù hợp với chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa của Việt Nam, nơi nội dung sáng tạo không chỉ tạo ra sức ảnh hưởng xã hội mà còn trở thành một nguồn lực kinh tế giàu tiềm năng.

Thách thức đi cùng cơ hội

Trò chơi truyền hình đang “nở rộ” và rất thu hút công chúng nhưng đi cùng cơ hội là áp lực ngày càng lớn đối với các nhà sản xuất. Trong ngành giải trí, thành công của một mùa phát sóng đồng thời là “cái bóng” cần phải vượt qua của những mùa tiếp theo. Khi một chương trình đã tạo được dấu ấn, kỳ vọng của khán giả cũng tăng lên, buộc ê-kíp sản xuất phải vừa giữ được bản sắc, vừa liên tục đổi mới để tạo sức hấp dẫn. Mỗi thay đổi, từ luật chơi, dàn nghệ sĩ đến cách dàn dựng, đều dễ dàng trở thành chủ đề tranh luận trên mạng xã hội.

Nếu ở mùa đầu, nhiều chương trình tạo hiệu ứng nhờ sự mới mẻ của format hoặc quy tụ dàn nghệ sĩ đang được quan tâm, thì từ mùa thứ hai trở đi việc làm mới trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Giữ lại dàn diễn viên quen thuộc giúp duy trì bản sắc nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ lặp lại, trong khi lựa chọn những nhân tố mới lại đi kèm rủi ro về sức hút và hiệu ứng truyền thông.

Thực tế cho thấy không ít chương trình đã phải đối mặt với những so sánh khắt khe từ chính khán giả từng yêu thích mình. Anh trai say hi mùa hai gây nhiều tranh luận về danh sách người chơi và mức độ đầu tư cho các màn trình diễn. Chị đẹp đạp gió dù điều chỉnh format vẫn khó tránh khỏi việc bị đặt lên bàn cân với mùa đầu. Trong khi đó, những thương hiệu từng tạo nên cơn sốt như Rap Việt cho thấy dấu hiệu giảm sức hút sau nhiều mùa phát sóng.

Một thách thức khác là khi số lượng gameshow, truyền hình thực tế tăng nhanh, nhiều ca sĩ, diễn viên, MC...liên tục xuất hiện trên nhiều chương trình khác nhau. Việc sử dụng những gương mặt nổi tiếng giúp bảo đảm hiệu ứng truyền thông trong ngắn hạn nhưng về lâu dài lại dễ tạo cảm giác bão hòa, làm giảm yếu tố bất ngờ - một sức hút quan trọng của trò chơi truyền hình. Điều này đặt ra yêu cầu các nhà sản xuất phải chủ động tìm kiếm nhân tố mới, đồng thời đầu tư nhiều hơn cho lớp nghệ sĩ trẻ để tạo nguồn lực kế cận.

Không chỉ cạnh tranh với chính mình, trò chơi truyền hình còn phải thích nghi với sự thay đổi trong thói quen tiếp nhận của khán giả. Nếu trước đây truyền hình giữ vai trò trung tâm trong đời sống giải trí của các gia đình thì nay người xem có vô số lựa chọn trên YouTube, TikTok và các nền tảng số. Sự phổ biến của video ngắn khiến tốc độ tiêu thụ nội dung ngày càng nhanh, buộc các nhà sản xuất phải tính toán ngay từ khâu thiết kế format xem chương trình có khả năng lan tỏa trên mạng xã hội hay không. Điều đó đồng nghĩa với việc một chương trình không chỉ cần hấp dẫn trên sóng truyền hình mà còn phải có sức sống trên môi trường số. Từ đầu, ê-kíp sản xuất phải đồng thời xây dựng chiến lược nội dung cho truyền hình và nền tảng số, từ cách ghi hình, dựng hậu kỳ đến kế hoạch phát hành và tương tác với cộng đồng người hâm mộ. Do vậy chi phí đầu tư ngày càng lớn, trong khi doanh thu quảng cáo truyền hình không còn tăng trưởng như trước. Bài toán cân bằng giữa chất lượng sáng tạo và hiệu quả thương mại trở thành thách thức chung.

Dẫu vậy, nhiều trò chơi truyền hình đang nhận được sự đồng hành của những nhà đầu tư lớn tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển nội dung. Thống kê từ 30 ngân hàng thương mại cho thấy concert và các lễ hội âm nhạc chiếm khoảng 24% tổng hoạt động tài trợ truyền thông, trong khi trò chơi truyền hình chiếm khoảng 20%. Sự kết hợp giữa nguồn vốn xã hội hóa, công nghệ hiện đại và tư duy sản xuất chuyên nghiệp đang mở ra triển vọng tích cực cho trò chơi truyền hình. Để phát triển bền vững, thành công của trò chơi truyền hình không chỉ được đo bằng tỷ suất người xem của từng mùa phát sóng, mà còn bằng khả năng xây dựng những nội dung có bản sắc, liên tục đổi mới và duy trì cộng đồng khán giả trung thành.

ĐINH HƯƠNG

Nguồn: Tạp chí VHNT số 650, tháng 7-2026