Diễn ra từ 28-1 đến 1-2 tại Đường sách TP.HCM (phường Sài Gòn) triển lãm Báo Xuân tiến bước thời đại số là hoạt động văn hóa - báo chí giàu ý nghĩa trong không khí Tết đến Xuân về, gắn với sứ mệnh lan tỏa tri thức và những giá trị văn hóa tốt đẹp. Thông qua việc giới thiệu các giai phẩm báo Xuân xưa và nay, triển lãm tôn vinh một thể tài báo chí mang đậm giá trị truyền thống, đồng thời khẳng định sức sống bền bỉ và khả năng chuyển mình của báo chí Việt Nam trong kỷ nguyên số - nơi truyền thống và hiện đại cùng song hành để tiếp cận độc giả trẻ.

Ý tưởng triển lãm do nhà báo Trung Nghĩa - Đại sứ Văn hóa đọc TP.HCM nhiệm kỳ 2023-2024 khởi xướng. Chia sẻ về cơ duyên hình thành ý tưởng, Trung Nghĩa cho biết anh yêu thích đọc sách báo và cộng tác viết báo Xuân từ thời còn là học trò. Những năm gần đây, anh sưu tầm bìa báo Xuân và chia sẻ trên mạng xã hội như một cách “triển lãm online” nhằm đưa giai phẩm Xuân đến gần hơn với công chúng.

“Từ đó, tôi nảy ra ý tưởng tổ chức triển lãm Báo Xuân tiến bước thời đại số để góp phần tôn vinh các giai phẩm Xuân xưa và nay - một sản phẩm báo chí mang tính văn hóa truyền thống, có ý nghĩa đặc biệt của báo chí đương đại”- Nhà báo Trung Nghĩa chia sẻ.

Triển lãm gồm ba cụm nội dung chính, được trình bày theo hình thức số hóa hiện đại, thuận tiện cho việc tham quan và trải nghiệm. Trong đó, cụm “Bìa báo Xuân Việt Nam thế kỷ XIX số hóa” giới thiệu nhiều tư liệu quý hiếm, nổi bật là bìa Nam Phong số Tết Mậu Ngọ 1918 - được xem là báo Xuân đầu tiên của Việt Nam, đặt nền móng cho dòng giai phẩm báo Tết về sau.

Cụm trưng bày “Bìa báo Xuân qua nửa thế kỷ” tuyển chọn bìa báo Xuân của nhiều cơ quan báo chí lớn như Sài Gòn Giải Phóng, Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Người Lao Động, Giác Ngộ, Công giáo và Dân tộc… Đáng chú ý là bìa báo Xuân đầu tiên của Sài Gòn Giải Phóng, Tuổi Trẻ, Giác Ngộ, Công giáo và Dân tộc (Xuân Bính Thìn 1976, tròn 50 năm) và bìa báo Xuân đầu tiên của Thanh Niên (Xuân Bính Dần 1986, tròn 40 năm).

Song song đó, kệ đọc giai phẩm báo Xuân Bính Ngọ 2026 được bố trí tại Đường sách từ ngày 28-1 phục vụ bạn đọc, đọc miễn phí hơn 20 ấn phẩm báo Xuân mới nhất của các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương như Nhân Dân, Tiền Phong, Thể thao và Văn hóa, Phụ Nữ TP.HCM, Pháp luật TP.HCM, Văn Nghệ, Tuổi Trẻ Cười, Khăn Quàng Đỏ, Mực Tím, Nhi Đồng…

Sáng 28-1, trong khuôn khổ Lễ khai mạc Triển lãm là bàn tròn giao lưu Báo Xuân tiến bước thời đại số với sự tham gia của các khách mời hoạt động trong lĩnh vực báo chí, xuất bản và văn hóa đọc, gồm: ông Trần Đình Ba - Phó Giám đốc, Phó Tổng Biên tập Nxb Tổng hợp TP.HCM; nhà báo Lê Hữu Tuấn - Phó Tổng Biên tập Báo Công giáo và Dân tộc; nhà báo Trung Nghĩa và Á hậu quốc tế Thúy Vân - Đại sứ Văn hóa đọc TP.HCM 2023-2024.

Tại bàn tròn giao lưu, các khách mời đã chia sẻ nhiều thông tin thú vị, hữu ích liên quan đến làm báo Xuân qua các thời kỳ. Ông Trần Đình Ba nhấn mạnh: báo Xuân là thể loại có bề dày lịch sử trong làng báo Việt Nam. Ông dẫn chứng Nam Phong Tạp chí số Tết 1918 như “thủy tổ” của báo Xuân, với hình thức trình bày trang trọng, nội dung gồm thơ phú, tiểu thuyết, xã luận đậm không khí Tết, xác lập truyền thống làm báo mùa xuân tại Việt Nam và tạo ảnh hưởng đến nhiều tờ báo sau này như Phong Hóa, Ngày Nay, Phụ Nữ Tân Văn…

Theo sách Đằng sau mặt báo - Hồi ký chân dung báo chí Việt buổi ban đầu đến 1945 do ông biên soạn, trước cả Nam Phong, một số tờ báo Nam Kỳ cuối thế kỷ XIX như Gia Định báo, Thông loại khóa trình, Nam Kỳ… đã có bài viết, thơ ca mang yếu tố Tết, dù chưa hình thành số báo Xuân độc lập.

Bên cạnh yếu tố lịch sử, các diễn giả cũng bàn luận về khả năng tiếp tục phát triển báo Xuân trong thời đại số. Nhà báo Lê Hữu Tuấn cho rằng số hóa đã giúp khôi phục và tiếp cận kho tư liệu báo chí quý giá, đồng thời hỗ trợ đáng kể cho người làm nghề. “Chỉ với vài thao tác, người đọc có thể tìm lại những ấn phẩm Tết từ nhiều thập niên trước. Số hóa hiện hỗ trợ khoảng 30% công việc của nhà báo”- Ông nói.

Ở góc nhìn gắn với độc giả trẻ, nhà báo Trung Nghĩa nhận định báo Xuân vẫn có thể tiếp tục sống khỏe nếu được định dạng phù hợp. Anh chia sẻ: “Không nhất thiết phải cầm báo giấy mới cảm nhận được Tết. Quan trọng là tinh thần và giá trị văn hóa mà báo Xuân mang theo, dù ở hình thức in hay trên nền tảng số”.