Kim chỉ nam cho hoạt động của ngành TDTT

Ngay từ khi chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã xác định sức khỏe là một nhân tố cốt lõi của độc lập dân tộc. Trong "Chương trình Việt Minh" (1941), tư tưởng về một nền thể dục quốc dân đã được định hình rõ nét. Đảng ta và Mặt trận Việt Minh coi thể thao là một "hệ thống chính sách" thiết yếu. Mục tiêu "làm cho nòi giống ngày càng thêm mạnh" chính là lời giải cho bài toán thoát khỏi thân phận nô lệ, bởi một dân tộc yếu ớt về thể chất không thể duy trì một ý chí độc lập bền bỉ.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chính quyền cách mạng non trẻ đứng trước tình thế "ngàn cân treo sợi tóc". Tuy nhiên, giữa bộn bề lo toan chống "giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm", Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn đặc biệt quan tâm đến việc nâng cao sức khỏe của Nhân dân. Trung tuần tháng 12/1945, Người giao nhiệm vụ cho Bộ trưởng Bộ Thanh niên Dương Đức Hiền chuẩn bị cơ sở pháp lý cho một cơ quan quản lý Thể dục thể thao (TDTT) cấp Trung ương. Kết quả là vào ngày 30/1/1946, Sắc lệnh số 14 đã được ký kết, thiết lập Nha Thể dục Trung ương. Điều quan trọng nhất trong Sắc lệnh này là sự xác lập mối liên hệ mật thiết giữa Thể dục với Y tế và Giáo dục. Đây là tư duy quản lý hiện đại: Thể dục không đứng tách biệt mà phải đi đôi với "nghiên cứu phương pháp" để thực hành trong toàn quốc, lấy khoa học và giáo dục làm nền tảng.

Chỉ hai tháng sau, khi thành lập Chính phủ Liên hiệp kháng chiến, Sắc lệnh số 38 (ngày 27/3/1946) được ban hành, chuyển Nha Thể dục về thuộc Bộ Quốc gia Giáo dục. Sự kiện này có ý nghĩa lịch sử quan trọng, nó khẳng định TDTT là một bộ phận không thể tách rời của giáo dục con người toàn diện: Đức – Trí – Thể – Mỹ. Cùng ngày, bài báo Sức khỏe và Thể dục của Người được đăng tải trên Báo Cứu Quốc, kêu gọi toàn dân quan tâm tới việc luyện tập thể dục, thể thao, bồi bổ sức khỏe. Người đã khái quát hóa một chân lý: "Dân cường thì nước thịnh" trong bài viết: “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới làm thành công. Mỗi một người dân yếu ớt tức là cả nước yếu ớt, mỗi một người dân mạnh khỏe là cả nước mạnh khỏe. Vậy nên luyện tập thể dục, bồi bổ sức khỏe là bổn phận của mỗi một người yêu nước. Việc đó không tốn kém, khó khăn gì, gái trai, già trẻ, ai cũng nên làm và ai cũng làm được. Mỗi người lúc ngủ dậy, tập ít phút thể dục, ngày nào cũng tập thì khí huyết lưu thông, tinh thần đầy đủ. Như vậy thì sức khỏe. Dân cường thì nước thịnh. Tôi mong đồng bào ta, ai cũng gắng tập thể dục. Tự tôi ngày nào cũng tập.”

Bài viết ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu, văn phong đại chúng, phù hợp với bối cảnh và đặc điểm xã hội ở giai đoạn ấy. Tất cả đã thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng, Nhà nước ta đối với công tác TDTT. Bài viết còn xóa bỏ rào cản về giai cấp, độ tuổi và giới tính trong thể thao: "Gái trai, già trẻ ai cũng nên làm và ai cũng làm được". Chính lời kêu gọi này đã biến thể thao trở thành một phong trào quần chúng tự nguyện, rộng khắp, mang tính cách mạng sâu sắc. Bài viết đã trở thành kim chỉ nam cho mọi hoạt động của ngành TDTT.

Ngày 29/1/1991, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (nay là Thủ tướng Chính phủ) đã ký Quyết định về việc lấy ngày 27/3 hằng năm làm “Ngày thể thao Việt Nam” hay Ngày truyền thống ngành TDTT.

Hành trình xây dựng và trưởng thành

Chặng đường 80 năm của thể thao Việt Nam có thể được chia thành các giai đoạn lịch sử với những nhiệm vụ và thành tựu đặc thù.

 Giai đoạn kháng chiến (1946 – 1954) với phương châm thể thao phục vụ tiền tuyến. Trong khói lửa chiến tranh, phong trào "Khỏe vì nước" được đẩy mạnh. Các lớp "thể dục – quân sự" tại chiến khu Việt Bắc đã đào tạo hàng nghìn cán bộ để lan tỏa tinh thần luyện tập trong quân và dân. TDTT lúc này tập trung vào các kỹ năng thực dụng: chạy, bơi, võ thuật và sử dụng vũ khí thô sơ. Thành tựu lớn nhất của giai đoạn này chính là việc xây dựng một lực lượng dân quân, chiến sĩ có thể chất dẻo dai, đáp ứng yêu cầu khắc nghiệt của chiến tranh nhân dân.

Giai đoạn đất nước chia cắt và nỗ lực khẳng định vị thế (1954 – 1975), ở miền Bắc, dưới sự chỉ đạo của Đảng, các thiết chế thể thao bắt đầu được chuyên nghiệp hóa. Sự ra đời của đội bóng Thể Công (1954) đã đặt nền móng cho thể thao thành tích cao. Hệ thống đào tạo từ Trung cấp đến Đại học TDTT được thiết lập  và sự hiện diện của đoàn thể thao miền Bắc tại GANEFO (1963, 1966) là những tiếng vang ngoại giao quan trọng.

Ở miền Nam (vùng tạm chiếm), các hoạt động thể thao gắn liền với việc tham gia các giải quốc tế khu vực như SEAP Games. Đáng chú ý là tấm HCV bóng đá tại SEAP Games 1 (1959) và sự hiện diện tại Olympic (1952). Dù trong hoàn cảnh chia cắt, ý chí và tài năng của con người Việt Nam trên sân chơi thể thao vẫn luôn rực cháy.

Trong suốt hành trình 80 năm xây dựng và phát triển, ngành TDTT Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, đối mặt với nhiều khó khăn và thử thách do đặc thù bối cảnh của tình hình chính trị - xã hội của đất nước. Sau khi đất nước hoàn toàn thống nhất vào ngày 30/4/1975, thể thao Việt Nam đã tiếp tục góp phần trong công cuộc hàn gắn vết thương chiến tranh và tái thiết đất nước. Năm 1980 đánh dấu sự thống nhất của thể thao Việt Nam trên đấu trường quốc tế tại Olympic Moskva và ASIAD năm 1982 tại Ấn Độ. Năm 1989 đánh dấu sự hội nhập toàn diện khi đoàn Thể thao Việt Nam góp mặt tại SEA Games 15 năm 1989 tại Malaysia. Kể từ khi đổi mới (1986) và chính thức trở lại SEA Games (1989), thể thao Việt Nam đã thực hiện chiến lược "đi tắt đón đầu". Việc tập trung vào các môn võ thuật, bắn súng và các môn thế mạnh của con người Việt Nam đã mang lại thành quả sớm với tấm HCV ASIAD đầu tiên của Trần Quang Hạ (1994) và đặc biệt là tấm HCB Olympic đầu tiên của Trần Hiếu Ngân (2000) tại Sydney.

Từ năm 2001 đến nay là giai đoạn bứt phá và chuyên nghiệp hóa. Đây là giai đoạn thể thao Việt Nam khẳng định vị thế tại Đông Nam Á và tạo dấu ấn tại các đấu trường đỉnh cao. Việc Việt Nam đăng cai và đứng đầu toàn đoàn tại SEA Games 22 (2003) và SEA Games 31 (2022) đã khẳng định vị thế khu vực. Đây cũng là kỳ Đại hội đánh dấu sự trưởng thành của thể thao thành tích cao nước nhà ở Top 3 khu vực từ đó tới nay.

Ở lĩnh vực thể thao người khuyết tật, tấm HCV Paralympic của Lê Văn Công (2016) là biểu tượng cho nghị lực phi thường của con người Việt Nam. Sự trỗi dậy của các môn Olympic trọng điểm: Điền kinh, bơi lội và đặc biệt là bóng đá (với những kỳ tích tại Thường Châu 2018 và việc tham dự World Cup nữ 2023) cho thấy sự phát triển toàn diện của thể thao Việt Nam.

Thể thao Việt Nam đồng hành cùng lịch sử dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng

Thành công của ngành TDTT là kết quả của tư duy lãnh đạo xuyên suốt, khoa học và thực tiễn từ Đảng và Chính phủ. Đảng ta luôn coi TDTT là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng. Qua mỗi thời kỳ, các Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng lại có những bước tiến về tư duy lý luận. Những năm 1950-1960, chủ trương của Đảng là tập trung vào sức khỏe quần chúng và thể thao quốc phòng (với các Chỉ thị 106, 181, 38). Mục tiêu là phục vụ sản xuất và sẵn sàng chiến đấu.

Giai đoạn Đổi mới, Đảng xác định TDTT là nội dung quan trọng của chính sách xã hội. Chỉ thị 17 (2002) đã mở ra khái niệm "xã hội hóa TDTT", chuyển dịch từ cơ chế bao cấp sang huy động nguồn lực toàn xã hội. Nghị quyết 08 (2011) và Kết luận 70 (2024) thể hiện tư duy đột phá: coi TDTT là "đầu tư cho con người", gắn liền với phát triển kinh tế thể thao, chuyên nghiệp hóa và tiếp cận chuẩn mực quốc tế.

Sự sâu sát của Nhà nước qua hệ thống pháp luật thể hiện qua việc hành lang pháp lý cho ngành TDTT ngày càng hoàn thiện, từ Pháp lệnh Thể dục Thể thao (2000) đến Luật Thể dục, thể thao (2006) và Luật sửa đổi (2018). Những văn bản này không chỉ quản lý mà còn bảo vệ quyền được tập luyện của người dân và quyền lợi của các vận động viên chuyên nghiệp.

Đặc biệt, việc ban hành Nghị định 349 (cuối năm 2025) thay thế các quy định cũ về chế độ tiền lương, thưởng và đãi ngộ là một minh chứng cụ thể nhất cho sự quan tâm của Chính phủ. Đây là lời giải cho bài toán "an sinh thể thao", giúp các vận động viên, huấn luyện viên yên tâm cống hiến, coi thể thao là một nghề nghiệp cao quý và được xã hội trân trọng.

Trong hành trình 80 năm, Thể thao Việt Nam đã trở thành “sức mạnh mềm” của quốc gia, không chỉ góp phần nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế mà còn  gắn kết khối đại đoàn kết dân tộc. Tinh thần Việt Nam, ý chí Việt Nam thông qua thể thao đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho công cuộc xây dựng đất nước trong thời đại mới. Nhìn lại chặng đường 80 năm, chúng ta tự hào về một nền thể thao được sinh ra từ ý chí độc lập, lớn lên trong gian khó và trưởng thành bằng khát vọng vươn tầm. Từ hai bản Sắc lệnh đầu tiên của Bác Hồ đến Chiến lược phát triển TDTT tầm nhìn 2045, Thể thao Việt Nam luôn đi cùng nhịp đập của lịch sử dân tộc.

Phía trước là những thách thức mới của thể thao chuyên nghiệp và kinh tế thể thao trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, với nền tảng tư tưởng vững chắc "Dân cường thì nước thịnh" và sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, Thể thao Việt Nam chắc chắn sẽ tiếp tục bứt phá, không chỉ để khẳng định vị thế trên trường quốc tế mà còn góp phần xây dựng một thế hệ người Việt Nam mới: mạnh khỏe về thể chất, minh mẫn về trí tuệ và sắt đá về ý chí.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, Thể thao Việt Nam đã không ngừng lớn mạnh và đang nỗ lực đổi mới theo hướng đầu tư có trọng điểm cho thể thao thành tích cao (lấy đấu trường ASIAD làm trung tâm), tiếp tục phát triển TDTT cho mọi người theo hướng thực chất và hiệu quả hơn. Đặc biệt, trong xu thế phát triển mới, ngành TDTT đã và đang đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong lĩnh vực TDTT, bên cạnh đó là hoàn thiện về cơ chế, chính sách, đẩy mạnh xã hội hóa TDTT, thúc đẩy sự phát triển của kinh tế thể thao.

TRÚC LAM

Nguồn: Tạp chí VHNT số 637, tháng 3-2026