Không thể tiếp tục “mỗi tỉnh một bản sao”
Trong nhiều năm, nghịch lý lớn nhất của du lịch ĐBSCL không phải thiếu tài nguyên mà là dư thừa sự giống nhau.
Từ Vĩnh Long, Đồng Tháp, Cần Thơ đến Cà Mau, hành trình của du khách thường lặp lại cùng một kịch bản đi xuồng, tham quan vườn cây, nghe Đờn ca tài tử, thưởng thức những món ăn quen thuộc rồi kết thúc chuyến đi sau một hoặc hai ngày.
Chính sự trùng lặp ấy khiến thời gian lưu trú ngắn, mức chi tiêu thấp và tỷ lệ khách quay trở lại chưa tương xứng với tiềm năng của vùng. Trong khi thế giới đang chuyển mạnh sang bán những trải nghiệm độc bản, ĐBSCL vẫn chủ yếu bán những dịch vụ mà địa phương nào cũng có thể thay thế.
Điều đáng nói là nguyên nhân không nằm ở tài nguyên mà ở mô hình phát triển phân mảnh. Mỗi địa phương tự xây dựng thương hiệu, tự quảng bá, tự đầu tư sản phẩm, dẫn đến cạnh tranh nội vùng nhiều hơn là bổ trợ lẫn nhau.
Việc sáp nhập các đơn vị hành chính cùng quá trình triển khai quy hoạch vùng vì vậy cần được nhìn nhận như một cơ hội để thiết kế lại không gian du lịch theo tư duy kinh tế vùng, thay vì tiếp tục tư duy “mạnh ai nấy làm”.
Từ điểm đến đơn lẻ sang hệ sinh thái trải nghiệm
Xu hướng của du lịch thế giới cho thấy, du khách không còn lựa chọn một điểm tham quan mà lựa chọn cả một hành trình. ĐBSCL vì thế không nên tiếp tục quảng bá từng mà cần xây dựng những tuyến trải nghiệm xuyên vùng.
Một hành trình có thể bắt đầu bằng chợ nổi Cái Răng, nối sang miệt vườn sinh thái, tiếp tục đến rừng tràm Trà Sư, khám phá mùa nước nổi Đồng Tháp, trải nghiệm văn hóa Khmer ở An Giang rồi kết thúc tại rừng ngập mặn Cà Mau hay biển đảo Phú Quốc.
Khi các sản phẩm được kết nối thành chuỗi, giá trị mang lại không chỉ là kéo dài thời gian lưu trú mà còn tăng mức chi tiêu và tạo thêm nhiều cơ hội cho doanh nghiệp địa phương tham gia chuỗi cung ứng dịch vụ. Quan trọng hơn, mỗi điểm đến sẽ có cơ hội chuyên môn hóa thay vì cố gắng “ôm” tất cả các loại hình du lịch. Đó mới là lợi ích lớn nhất mà việc tái cấu trúc không gian phát triển sau sáp nhập mang lại.
ĐBSCL cần những sản phẩm mà nơi khác không thể sao chép
Lợi thế lớn nhất của vùng đất Chín Rồng nằm ở hệ sinh thái đặc biệt, văn hóa sông nước và nông nghiệp, đó cũng phải là nền tảng để tái định vị sản phẩm.
Thay vì chỉ tham quan vườn cây, du khách có thể tham gia hành trình nông nghiệp xanh, trải nghiệm canh tác lúa phát thải thấp, thu hoạch trái cây hữu cơ, chế biến đặc sản địa phương hay tìm hiểu mô hình kinh tế tuần hoàn của vùng. Thay vì chỉ đi chợ nổi vài giờ buổi sáng, cần phát triển thành không gian văn hóa sống với ẩm thực, biểu diễn nghệ thuật, thương mại đêm và các hoạt động trải nghiệm kéo dài cả ngày.
Các vùng ven biển có thể phát triển mạnh du lịch sinh thái biển, rừng ngập mặn và kinh tế đêm. Các vùng đầu nguồn tập trung khai thác mùa nước nổi, văn hóa đa dân tộc, tín ngưỡng và các lễ hội đặc sắc.
Những sản phẩm này không chỉ tạo sự khác biệt giữa các địa phương mà còn hình thành một “bản đồ trải nghiệm” hoàn chỉnh cho toàn vùng.
Hạ tầng đã mở đường, điều còn thiếu là cơ chế điều phối
Những năm gần đây, mạng lưới cao tốc kết nối TP Hồ Chí Minh với ĐBSCL cùng nhiều tuyến giao thông chiến lược đang từng bước xóa bỏ điểm nghẽn về khoảng cách. Tuy nhiên, hạ tầng giao thông chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là phải có một cơ chế điều phối thống nhất để tránh tình trạng đầu tư dàn trải, sản phẩm chồng lấn và cạnh tranh bằng giá.
Đã đến lúc ĐBSCL cần một bộ nhận diện thương hiệu chung cho toàn vùng; một chiến lược xúc tiến thống nhất hướng đến thị trường quốc tế; một cơ sở dữ liệu số dùng chung về tài nguyên, sản phẩm và doanh nghiệp; đồng thời xây dựng các tuyến du lịch liên vùng thay vì mỗi địa phương quảng bá riêng lẻ. Sự phối hợp này sẽ giúp tối ưu nguồn lực đầu tư, giảm chi phí xúc tiến và nâng cao sức cạnh tranh của cả vùng.
Tái định vị để bước vào cuộc cạnh tranh mới
Du lịch đang bước sang giai đoạn cạnh tranh bằng trải nghiệm, bằng câu chuyện và bằng giá trị cảm xúc. Trong cuộc đua ấy, ĐBSCL sở hữu nhiều lợi thế tự nhiên mà không vùng nào có được nhưng lợi thế chỉ trở thành lợi ích khi được tổ chức thành sản phẩm đủ khác biệt.
Việc sáp nhập các địa phương vì vậy không nên chỉ được nhìn dưới góc độ quản lý nhà nước mà cần trở thành cú hích cho một cuộc tái cấu trúc toàn diện ngành Du lịch các tỉnh, thành. Nếu làm được điều đó, ĐBSCL sẽ không còn được nhớ đến như vùng đất của những chuyến tham quan ngắn ngày mà sẽ trở thành điểm đến của những hành trình nhiều trải nghiệm, nơi du khách muốn ở lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và sẵn sàng quay trở lại.
Đó mới là giá trị lớn nhất của quá trình tái định vị sản phẩm du lịch sau sáp nhập không chỉ thay đổi cách quản lý, mà thay đổi cách vùng đất Chín Rồng được cảm nhận trên bản đồ du lịch Việt Nam và quốc tế.
TRẦN TRỌNG TRIẾT
Nguồn: Tạp chí VHNT số 652, tháng 8/2026
