Kĩ năng của nghệ sĩ được đề cao 

Định dạng Live Session là các video ghi lại quá trình ca sĩ biểu diễn trực tiếp với nhạc cụ mộc hoặc ban nhạc đầy đủ, được thu âm và ghi hình đồng thời tại một địa điểm thực tế. Các video này hạn chế tối đa việc sử dụng kỹ xảo hình ảnh máy tính hay các phần mềm tự động điều chỉnh cao độ trong khâu hậu kỳ. Việc khán giả gia tăng thời lượng xem định dạng này phản ánh sự suy giảm mức độ chú ý đối với các video ca nhạc có cốt truyện kịch tính nhưng thiếu vắng chất lượng âm thanh nguyên bản. Người nghe đang chuyển hướng phân bổ thời gian giải trí sang các sản phẩm tập trung vào năng lực thanh nhạc thực tế của người biểu diễn.

Dữ liệu lượt xem và lượt nghe trong thời gian qua cho thấy các nghệ sĩ ngày càng ưu thích sử dụng phương pháp này để tiếp cận khán giả. Ca sĩ Quốc Thiên là trường hợp điển hình cho việc sử dụng Live Session làm công cụ phát hành chính. Các video trích xuất từ những buổi biểu diễn trực tiếp của anh tại hệ thống các sân khấu như Mây lang thang (Đà Lạt) hay The Garden Bistro Ecopark (Hưng Yên) liên tục đạt tỷ lệ giữ chân người xem (audience retention rate) ở mức cao. Các bản ghi hình biểu diễn ca khúc Tự dưng thành người lạ, Anh đau từ lúc em đi hay Ôm em được không đều thu hút hàng chục nghìn đến hàng trăm nghìn lượt xem ổn định. Hiệu suất lượt xem trực tuyến này đã chuyển hóa thành doanh thu bán vé trực tiếp. Sự kiện âm nhạc mang tên Bản tình ca anh hát cho em của Quốc Thiên, được lên lịch vào ngày 14/3/2026 tại Ecopark, ghi nhận tốc độ tiêu thụ vé nhanh với các mức giá niêm yết từ 1.050.000 đồng đến 2.400.000 đồng.

Cùng với Quốc Thiên, các nam ca sĩ trẻ như Vương Bình và Bùi Công Nam cũng tận dụng nền tảng số để phát hành các bản thu âm tối giản. Ca khúc Thanh tân của Vương Bình lọt vào danh sách phát nhiều nhất trên Apple Music Việt Nam và Spotify Việt Nam ngay đầu năm 2026, trong khi Bùi Công Nam có các tiết mục hát trực tiếp nhạc Xuân đạt hàng triệu lượt xem.

Trên hệ thống Spotify, những nghệ sĩ đạt trên 1 triệu người nghe hằng tháng như Grey D, Sơn Tùng M-TP hay Tóc Tiên đều được hưởng lợi từ các danh sách phát (playlist) do thuật toán tạo ra. Điểm chung của các ca khúc duy trì thứ hạng lâu dài trên Spotify là cấu trúc hòa âm rõ ràng, không bị nén âm lượng ở mức quá cao, giúp người nghe có thể bật lặp lại nhiều lần trong ngày. Các bản nhạc trích xuất từ định dạng Live Session hoàn toàn đáp ứng được tiêu chí kỹ thuật này, dẫn đến việc tổng thời lượng phát của thể loại âm nhạc biểu diễn trực tiếp tăng trưởng rõ rệt so với cùng kỳ các năm trước. Bên cạnh đó, các bản Mashup (kết hợp nhiều bài hát) biểu diễn trực tiếp từ các chương trình như Làn sóng xanh hay Xuân hạ thu đông rồi lại xuân cũng ghi nhận hàng triệu lượt xem trên YouTube, cho thấy khán giả có nhu cầu cao với âm nhạc trình diễn trực tiếp.

Cơ sở cho sự thay đổi thị hiếu của khán giả

Sự dịch chuyển thói quen có mối tương quan trực tiếp với cấu trúc tâm lý và nhu cầu của nhóm người dùng trẻ từ 18 đến 35 tuổi. Tâm lý học cho thấy, ở xã hội hiện đại, cá nhân đối mặt với môi trường có nhịp độ nhanh và mức độ căng thẳng cao, họ sẽ có xu hướng chủ động tìm kiếm các tác nhân kích thích mang tính chất ổn định và giảm thiểu quá tải nhận thức.

Trong quá trình sản xuất âm nhạc điện tử hoặc các MV có nhịp độ cắt cảnh nhanh, não bộ người xem phải xử lý đồng thời nhiều luồng thông tin: cốt truyện, kỹ xảo thị giác, vũ đạo và âm thanh tổng hợp. Ngược lại, định dạng Live Session giới hạn các biến số này. Bối cảnh thường tĩnh, tập trung vào cá nhân người biểu diễn và ban nhạc.

Hơn nữa, năng lực trình diễn của nghệ sĩ thường được thể hiện tối đa qua các live session. Các bản thu âm tại phòng thu hiện đại trải qua quá trình chỉnh sửa bằng công nghệ kỹ thuật số để đạt được độ chuẩn xác tuyệt đối về cao độ và nhịp độ. Sự chính xác tuyệt đối này đôi khi tạo ra những khoảng cách nhất định. Trong khi đó, định dạng hát trực tiếp giữ nguyên các chi tiết mang tính sinh học của người biểu diễn như tiếng lấy hơi, tiếng gió, sự thay đổi trong âm lượng, hoặc thậm chí là sự sai lệch biên độ nhỏ trong một vài nốt nhạc. Những yếu tố này cung cấp cho người nghe bằng chứng về việc sản phẩm được tạo ra bởi một nghệ sĩ thực sự. Quá trình tiếp nhận các sai số tự nhiên này làm tăng tính kết nối giữa người biểu diễn và khán giả mà không cần đến các thông điệp phức tạp. Ngoài ra, khi các sản phẩm âm nhạc được sản xuất bằng AI ngày càng phổ biến, khán giả lại càng có mong muốn được tiếp cận với những nghệ sĩ bằng xương bằng thịt, vì tính cảm xúc trong biểu diễn là điều mà một “ca sĩ” quá hoàn hảo như AI không thể tái hiện được.

Một phương thức tối ưu chi phí

Xét từ góc độ tài chính, xu hướng chuộng Live Session cung cấp cho các nhà sản xuất một mô hình kinh doanh có rủi ro thấp và biên lợi nhuận cao hơn so với mô hình phát hành video ca nhạc truyền thống.

Chi phí trung bình để sản xuất một MV đạt tiêu chuẩn phát sóng trên các nền tảng lớn dao động từ 1 tỷ đến 3 tỷ đồng. Ngân sách này phải phân bổ cho các hạng mục: thuê thiết bị quay phim kỹ thuật số độ phân giải cao, hệ thống ánh sáng chuyên dụng, đạo diễn nghệ thuật, diễn viên, thiết kế bối cảnh, và quá trình hậu kỳ xử lý hình ảnh kéo dài nhiều tuần. Dù mức đầu tư lớn, rủi ro thu hồi vốn vẫn ở mức cao do doanh thu trực tiếp từ quảng cáo trên YouTube tại Việt Nam chỉ ở mức xấp xỉ 0,5 USD đến 1,5 USD cho mỗi 1.000 lượt xem tùy thuộc vào tệp khán giả. Để đạt điểm hòa vốn, một dự án MV thường phải có nhà tài trợ thương hiệu tích hợp trực tiếp vào nội dung video.

So sánh với mô hình đó, định dạng Live Session giúp các nghệ sĩ giảm trừ từ 70% đến 85% chi phí sản xuất hình ảnh. Ngân sách cho một chuỗi video hát trực tiếp thường được giới hạn trong khoảng 150 triệu đến 300 triệu đồng. Các khoản chi trả tập trung vào việc thuê ban nhạc có trình độ chuyên môn, kỹ sư thu âm hiện trường để đảm bảo không bị lẫn tạp âm từ môi trường, và một nhóm sản xuất hình ảnh quy mô nhỏ vận hành từ 3 đến 5 máy quay tĩnh.

Cơ chế tạo ra lợi nhuận của Live Session không phụ thuộc vào lượt xem quảng cáo kỹ thuật số, mà đóng vai trò như một danh mục hồ sơ năng lực trực quan. Việc thể hiện năng lực hát trực tiếp giúp ca sĩ tăng cơ hội ký kết các hợp đồng biểu diễn trực tiếp tại các sự kiện thương mại, các lễ hội âm nhạc ngoài trời, hoặc cơ hội kết nối với các nghệ sĩ khác. Hiện nay, các nhà tổ chức sự kiện ưu tiên phân bổ ngân sách cho những cá nhân có khả năng duy trì chất lượng chương trình thực tế, thay vì phụ thuộc vào tệp âm thanh có sẵn. Ngoài ra, chiến lược sử dụng các ca khúc đã phát hành trong quá khứ thông qua việc đóng phí tác quyền cho Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam (VCPMC) giúp nghệ sĩ tiết kiệm chi phí mua bản quyền độc quyền sáng tác mới, từ đó tăng số lượng sản phẩm được phát hành với mức chi phí tối thiểu.

Tuy nhiên, mô hình này cũng đặt ra các yêu cầu về mặt phát triển dài hạn. Việc áp dụng đồng loạt một bối cảnh thiết kế (ca sĩ ngồi giữa ban nhạc và biểu diễn) có thể dẫn đến hiện tượng bão hòa về mặt hình ảnh nếu không có sự cải tiến. Để duy trì sự chú ý của công chúng trong các quý tài chính tiếp theo, các công ty sản xuất âm nhạc cần tiến hành thử nghiệm việc tích hợp các thiết bị nhạc cụ địa phương vào hệ thống hòa âm phương Tây, hoặc nâng cấp tiêu chuẩn thu âm lên các định dạng không gian đa chiều. Đòi hỏi về sự đổi mới này sẽ buộc các cá nhân hoạt động trong ngành công nghiệp ghi âm Việt Nam tiếp tục nâng cao trình độ chuyên môn, qua đó thiết lập một tiêu chuẩn đầu ra chặt chẽ và thực chất hơn cho các năm tiếp theo.

KIM NGỌC

Nguồn: Tạp chí VHNT số 638, tháng 3-2026