Tóm tắt: Bài viết phân tích cơ chế thích ứng của di sản văn hóa phi vật thể trong cộng đồng người Mông tại Sa Pa dưới tác động của du lịch. Nghiên cứu tập trung vào quá trình thương lượng giữa bảo tồn và đổi mới, giữa sinh hoạt nội bộ và nhu cầu trình diễn, cũng như giữa sinh kế và bản sắc tộc người. Sử dụng phương pháp định tính với 15 cuộc phỏng vấn sâu và 6 đợt quan sát tham dự tại 5 bản du lịch, dữ liệu được xử lý qua phân tích chủ đề và lý thuyết mạng lưới tác nhân. Kết quả chỉ ra bốn mô hình thích ứng cốt lõi: chuyển đổi chức năng nghi lễ sang hướng trình diễn; đổi mới nghề thủ công gắn với thị trường và tính xác thực; sự hình thành bản sắc lai ghép ở thế hệ trẻ trong vai trò trung gian văn hóa; dịch chuyển sang cơ chế đồng quản lý di sản giữa cộng đồng và chính quyền. Từ đó, bài viết đề xuất mô hình tương tác đa chiều, cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển du lịch có trách nhiệm và bền vững văn hóa tại vùng dân tộc thiểu số.

Sở hữu vẻ đẹp thiên nhiên hùng vĩ, thơ mộng quanh năm, Sa Pa (Lào Cai) còn có được bản sắc văn hóa đa dạng phong phú nhờ sự hội tụ của nhiều dân tộc thiểu số (Mông, Dao đỏ, Giáy, Tày...), vì thế từ lâu đã trở thành điểm đến hấp dẫn với du khách muốn “chạm” vào đời sống bản địa. Đây chính là điểm sáng của địa phương, khi kết hợp cả hai yếu tố để tập trung vào khai thác du lịch cộng đồng, qua đó góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống độc đáo của các dân tộc bản địa, biến văn hóa thành sản phẩm du lịch hấp dẫn và bền vững, tạo sinh kế cho người dân địa phương.