Trang phục là một dấu ấn nhận diện văn hóa của đồng bào Mông. Cách lựa chọn màu sắc, bố trí hoa văn, tạo dáng áo, xếp nếp váy hay kết hợp khăn đội đầu, thắt lưng, trang sức làm nên nét riêng của từng nhóm Mông, ở mỗi địa phương. Những bộ trang phục ấy được giới thiệu trong ngày hội, là sự khẳng định trong việc gìn giữ, bảo tồn và tình yêu đối với văn hóa dân tộc.
Với chủ đề “Hoa của núi”, đoàn chủ nhà Điện Biên mang đến những sắc thái trang phục của các nhóm Mông Hoa, Mông Đen, Mông Đỏ, Mông Xanh và trang phục cưới của người Mông Trắng. Mỗi bộ váy áo có cách phối màu, trang trí riêng, tạo nên sự phong phú trong cùng một không gian trình diễn. Trang phục truyền thống của đồng bào dân tộc Mông ở Điện Biên luôn mang một vẻ đẹp rực rỡ, tinh tế và chứa đựng cả một không gian văn hóa, lịch sử.
Ở trang phục Mông Hoa, các gam đỏ, vàng, cam nổi bật trên nền chàm, kết hợp những dải hoa văn và nếp váy xếp ly xòe rộng. Trang phục Mông Đen tạo điểm nhấn bằng sắc chàm sâu, dáng áo gọn cùng những đường thêu ở cổ và tay áo.
Bên cạnh đó, trang phục Mông Đỏ của tỉnh Điện Biên với sắc đỏ được nhấn ở khăn quấn đầu và các chi tiết trang trí. Trang phục của nhóm Mông Đỏ hiện lên như một ngọn lửa bừng sáng giữa núi rừng Tây Bắc; còn trang phục Mông Xanh mang đến sự hài hòa giữa nền vải chàm và những mảng màu xanh. Bộ trang phục cưới của cô dâu Mông Trắng nổi bật với váy lanh trắng xếp nếp, khăn đội đầu và trang sức bạc, sánh bên trang phục chú rể có dáng vẻ khỏe khoắn, trang trọng. Đặc biệt trong ngày cưới, không thể thiếu chiếc khèn Mông truyền thống trên vai. Tiếng khèn cất lên trong lễ rước dâu là phương tiện giao cảm tâm linh, thay lời muốn nói để đón cô dâu về chung một nhà.
Trong bức tranh văn hóa đa sắc màu của tỉnh Cao Bằng, trang phục của dân tộc Mông hiện lên như những bông hoa rừng rực rỡ, kết tinh từ bàn tay khéo léo, óc sáng tạo và tâm hồn phóng khoáng của người con miền sơn cước. Trang phục của ba nhóm Mông Trắng, Mông Hoa và Mông Đen của người Mông vùng đất Cao Bằng cho thấy sự khác biệt ở màu sắc, kết cấu áo, cách trang trí váy và các phụ kiện đi kèm.
Trang phục nữ Mông Trắng có chiếc váy lanh trắng xếp ly, áo với phần cổ phía sau được trang trí bằng hoa văn thêu, ghép vải và khăn quấn đầu thành vành. Với người Mông Hoa, họ sử dụng kỹ thuật vẽ sáp ong, nhuộm chàm, thêu và ghép vải màu tạo nên những dải hoa văn trên váy. Các khoang màu ở tay áo cùng chiếc yếm thêu góp phần làm nổi bật tổng thể trang phục.
Trong khi đó, trang phục nữ Mông Đen tỉnh Cao Bằng với áo ba thân, hai vạt vắt chéo, cố định bằng thắt lưng bản lớn. Những họa tiết xoắn ốc, hình thoi, tam giác tập trung ở nẹp áo và cổ tay, kết hợp váy chàm thẫm, xà cạp và trang sức bạc. Bên cạnh các bộ váy áo nữ được trang trí công phu, trang phục nam sử dụng gam chàm, đen chủ đạo, với áo ngắn và quần rộng, thể hiện vẻ khỏe khoắn, thuận tiện trong sinh hoạt.
Đến từ miền Tây xứ Nghệ, đoàn Nghệ An giới thiệu với khán giả trang phục của người Mông được sử dụng thường ngày, với màu đen phối cùng những chi tiết xanh ở tà áo, cổ áo, cổ tay và đai lưng. Hình ảnh người phụ nữ mang gùi, người đàn ông cầm nỏ, đeo dao bên hông gợi không gian lao động, sinh hoạt vùng cao. Sự gọn gàng của áo, quần đi cùng những đường thêu và vòng cổ bạc tạo nên vẻ đẹp giản dị mà vẫn có dấu ấn riêng.
Trong lễ hội, trang phục được chăm chút hơn về màu sắc và chi tiết trang trí. Người đàn ông mặc áo sơ mi trắng bên trong, áo gilê đen thêu họa tiết, điểm những đồng xu bên ngoài, kết hợp quần rộng, đai lưng và vòng cổ. Người phụ nữ đội khăn, mặc áo nhung bên ngoài áo sơ mi trắng, phối váy trắng xếp ly, đai lưng thêu và xà cạp. Chiếc khèn, chiếc ô được đưa vào phần trình diễn, gợi không khí gặp gỡ, giao duyên trong ngày hội. Trong trang phục cưới của người Mông ở Nghệ An, điểm nhấn là những đường thêu, đồng xu, hạt cườm và các chi tiết trang trí được bố trí nổi bật hơn. Đai lưng màu hồng, vòng bạc cùng phần váy nhiều nếp gấp tạo nên diện mạo trang trọng của cô dâu, chú rể trong ngày vui.
Trang phục là một trong những thành tố quan trọng của một dân tộc, góp phần làm nên vẻ đẹp phong phú, đa dạng của bức tranh bản sắc văn hóa đầy màu sắc ở miền Tây xứ Nghệ. Sự pha trộn tinh tế giữa truyền thống và hiện đại làm nên sức hút của trang phục dân tộc Mông, không chỉ là di sản văn hóa mà còn thể hiện tinh thần bản sắc riêng biệt của người Mông qua thời gian và các thế hệ.
Cũng khai thác trang phục trong đời sống, đoàn Đắk Lắk thể hiện phần trình diễn qua ba không gian: lễ cưới, lễ hội và ngày thường. Từ cảnh gia đình chuẩn bị cho cô dâu về nhà chồng đến cuộc vui của bản làng và nhịp lao động bình dị, những bộ váy áo được đặt trong câu chuyện có sự hiện diện của nhiều thế hệ.
Trang phục cô dâu, chú rể và cha mẹ trong lễ cưới thể hiện sự trang trọng, niềm vui của gia đình. Ở không gian lễ hội, màu sắc và hoa văn được trang trí đặc sắc; còn trang phục ngày thường hướng đến sự gọn gàng, thuận tiện. Qua đó, đoàn Đắk Lắk giới thiệu sự gắn bó với văn hóa cội nguồn của cộng đồng Mông đang sinh sống trên vùng đất Tây Nguyên.
Các đoàn Tuyên Quang, Sơn La, Lào Cai, Thanh Hóa và Phú Thọ… cũng mang đến những nét riêng cho bức tranh trang phục tại ngày hội. Đoàn Tuyên Quang với điểm nhấn nghệ thuật chắp ghép vải màu và những đường thêu trên cổ áo, tạp dề, kết hợp khăn vấn đầu. Vẻ đẹp của trang phục được thể hiện qua cách sắp đặt các mảng trang trí, sự hài hòa giữa màu sắc và dáng áo.
Đoàn Sơn La mang đến những bộ trang phục nổi bật với váy xòe nhiều tầng, phụ kiện đội đầu được trang trí công phu, vòng cổ và xà tích bạc. Những nếp váy chuyển động theo bước chân làm rõ vẻ mềm mại của trang phục, trong khi trang sức tạo điểm nhấn cho tổng thể.
Ở phần trình diễn của đoàn Lào Cai, kỹ thuật thêu chữ thập và ghép vải màu trên vạt áo, tay áo thể hiện sự tỉ mỉ của người làm trang phục. Hoa văn cùng những nếp váy đều đặn cho thấy công sức dành cho từng chi tiết, từ lựa chọn màu chỉ đến hoàn thiện bộ váy áo; Đoàn Phú Thọ giới thiệu những bộ trang phục có họa tiết sáp ong, dải yếm thổ cẩm và cách phối màu hài hòa. Phần trình diễn gợi vẻ gần gũi của trang phục trong đời sống bản làng, đồng thời làm nổi bật nét duyên của người mặc.
Hội tụ trong ngày hội, trang phục của người Mông ở các địa phương đã thể hiện sự thống nhất trong bản sắc văn hóa, đồng thời cũng mang những nét riêng về màu sắc, hoa văn và cách mặc. Trên nền tảng kỹ thuật và tri thức được trao truyền qua nhiều thế hệ, mỗi cộng đồng có cách sáng tạo, thể hiện riêng, góp phần làm nên sự phong phú của trang phục người Mông.
Trong không gian Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông tại Điện Biên năm 2026, những bộ trang phục rực rỡ sắc màu không chỉ mang đến vẻ đẹp mà còn đưa nét đẹp truyền thống đến gần hơn với đông đảo công chúng. Hoạt động này góp phần khơi dậy ý thức gìn giữ, bảo tồn và lan tỏa giá trị trang phục truyền thống, khuyến khích các thế hệ tiếp nối việc thực hành, trao truyền trong gia đình và cộng đồng, để trang phục truyền thống tiếp tục là niềm tự hào của đồng bào Mông trên mọi miền Tổ quốc.
